دلوار
معرف

دِلْوار، بخش و شهرى بندرى در شهرستان تنگستان استان بوشهر.

متن


دِلْوار، بخش و شهرى بندرى در شهرستان تنگستان استان بوشهر.



۱) بخش دلوار (بخش ساحلى)، در ساحل خليج‌فارس و در مغرب شهرستان تنگستان* واقع و مشتمل بر شهر دلوار و دهستانهاى دلوار (به مركزيت دلوار) و بُوالخير (به مركزيت بوالخير) است (← ايران. وزارت كشور، ذيل «استان بوشهر»؛ نقشه جمهورى اسلامى ايران).



آباديهاى بخش دلوار در باريكه‌اى ميان خليج‌فارس و دامنة غربى رشته‌كوه كم‌ارتفاع مُنْد قرار دارند (← جعفرى، ج‌۱، ص‌۵۱۷؛ فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج‌۱۱۱، ص‌۵۲؛ نقشه كامل ايران امروز). در اين بخش رود دائمى وجود ندارد و درگذشته آب مصرفى آن از طريق حفر چاه يا ذخيره در آب‌انبار تأمين مى‌شد (← فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج‌۱۱۱، ص‌۲۶-۲۷، ۵۲، ۶۳). معدن غيرفعال نفت و گاز در حدود هفت كيلومترى مشرق آبادى چاه‌پَهن و معادن فعال نمك و گچ در سه كيلومترى مشرق شهر دلوار قرار دارد. محصولات عمدة بخش خرما، گندم، جو و تنباكو است (← همان، ج‌۱۱۱، ص‌۳۳، ۳۶، ۵۲). اهالى بخش دلوار شيعه‌اند و به فارسى با گويش محلى تنگسيرى سخن مى‌گويند (حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۱۶).



در ۱۳۸۵ش، جمعيت بخش دلوار،  ۰۱۷،۲۸ تن بوده‌است (← مركز آمار ايران، ۱۳۸۵ش، ذيل «استان بوشهر»).



شغل بيشتر ساكنان بخش دلوار ماهيگيرى است و چندين بندر صيادى در فاصلة نزديك به هم در نوار ساحلى اين بخش وجود دارد؛ از جمله بندر عامِرى، دومين بندر صيادى استان بوشهر، و بندر بوالخير در ۲۵ كيلومترى جنوب بندر دلوار، ميان بندر رستمى و عامرى كه داراى گمركى فعال با بيش از ۱۳۰ سال قدمت است (حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۱۸؛ نيز ← نقشه كامل ايران امروز).



در حدود ۱۳۳۰ش، آباديهاى كنونى بخش دلوار جزء دهستان ساحلى (به مركزيت دلوار) بخش اَهرَم از توابع شهرستان بوشهر بود (← رزم‌آرا، ج‌۷، ص‌۱۲۵). با تشكيل شهرستان تنگستان در ۱۳۵۸ش، دهستان ساحلى با الحاق دهستان بوالخير به آن به بخش ارتقا يافت (← ايران. قوانين و احكام، ۱۳۷۰ش، ص‌۸۲۲). سپس در ۵ دى ۱۳۷۵، نام بخش ساحلى به بخش دلوار تغيير كرد (← همو، ۱۳۷۶ش، ص‌۹۱۱؛ براى اطلاع بيشتر از تقسيمات كشورى اين منطقه ← تنگستان*).



۲) شهر بندرى دلوار، مركز بخش دلوار. اين شهر در ارتفاع سيزده مترى در دشت ساحلى و در حدود ۳۶ كيلومترى جنوب‌شرقى بندر بوشهر* واقع است. شهر دلوار از مشرق و شمال‌شرقى به كوهستان مند و از جنوب و جنوب‌غربى به خليج‌فارس محدود مى‌شود (← جعفرى، ج‌۳، ص‌۵۴۲؛ فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج‌۱۱۱، ص‌۵۲).



آب و هواى دلوار گرم و مرطوب، دماى آن در طول سال بين ْ۵۰ تا ْ۱۵- متغير و مقدار بارش ساليانه آنجا بين ۱۸۰ تا  ۲۰۰ ميليمتر است (فرهنگ جغرافيائى آباديها، همانجا).



دلوار در منابع با ضبطهاى دل‌باز، دلبار (به لهجة محلى)، دل‌واز و دلبر هم آمده‌است (براى نمونه← فسائى، ج‌۲، ص۱۳۲۷؛ خورموجى، ص‌۸۶؛ رزم‌آرا، ج‌۷، ص‌۱۰۲؛ سفيرى، ص‌۵۴؛ نيز ← شناسنامه شهرهاى استان بوشهر، ص۱۲۰). براين اساس به‌نظر مى‌رسد كه نام دلوار از واژة دلاور گرفته شده يا اينكه به‌سبب چشم‌انداز زيباى ساحلى آن، مكانى دلبر، دلباز و دلگشا دانسته شده كه ظاهراً وجه‌تسمية دوم صحيح است. همچنين گفته ‌شده كه رئيس‌محمد (پدر رئيس‌على دلوارى* ← ادامة مقاله) بانى آبادى دلوار بوده و آن را دلواز يا دلباز ناميده كه با گذشت زمان به دلبار و دلوار تغيير يافته است (← حميدى، ۱۳۸۰ش، ذيل مادّه؛ شناسنامه شهرهاى استان بوشهر، ص۱۲۰ـ۱۲۱).



در دورة ناصرالدين‌شاه قاجار (حك‌: ۱۲۶۴ـ۱۳۱۳)، دلوار از قراى بلوك تنگستان از ايالت فارس بود (← فسائى؛ خورموجى، همانجاها). در ۱۳۳۳، در پى تصرف بندر بوشهر در جريان جنگ جهانى اول (۱۳۳۲-۱۳۳۷/ ۱۹۱۴-۱۹۱۸)، دلوار مقرّ رئيس‌على دلوارى از مهم‌ترين كانونهاى مقاومت در برابر نيروهاى متجاوز انگليسى به‌شمار مى‌رفت. در جريان اين تجاوز، نيروهاى انگليسى به آبادى دلوار (شامل دلوار كهنه، دلوار نو و قلعه ديوار) حمله كردند اما مقاومت مردم دلوار و تنگستان موجب عقب‌نشينى آنان شد (← گركه، كتاب ۱، ص‌۲۵۲؛ مابرلى، ص‌۹۸ـ۱۰۱؛ سفيرى، همانجا؛ ركن‌زاده آدميت، ص‌۶۱، ۱۰۰-۱۱۶؛ براى اطلاع بيشتر از اين واقعه ← تنگستان*؛ تنگستانيها*، قيام).



خانهاى محلى تنگستان در ۱۳۳۵، به‌سبب حضور پليس جنوب و نيروهاى انگليسى در بوشهر، به قاچاق كالا عمدتاً از طريق بندر دلوار (نزديك‌ترين بندر تنگستان به بوشهر) مى‌پرداختند (← بريتانيا. كنسولگرى (بوشهر)، ص‌۸۱؛ نيز ← بوشهر*؛ تنگستانيها*، قيام). در همان دوران از دلوار خرما، گچ و ماهى صادر و چاى و قند وارد مى‌شد (وادالا، ص‌۱۴۶). در دورة پهلوى دوم (حك‌: ۱۳۲۰ـ۱۳۵۷ش)، آبادى دلوار داراى دفتر و گارد مسلح گمرك بود (رزم‌آرا، ج‌۷، ص‌۱۰۲).



امروزه راه اصلى بندر بوشهر به بنادر ديّر و كنگان از شهر دلوار و آباديهاى ساحلى آن مى‌گذرد (← اطلس راههاى ايران، ص‌۹۵؛ نقشه كامل ايران امروز).



از مكانهاى زيارتى و گردشگرى دلوار امامزاده حسن (فرهنگ جغرافيائى آباديها، ج۱۱۱، ص‌۵۳) و خانة بزرگ و قلعه‌مانند رئيس‌على دلوارى (← حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۲۱) ــ امروزه با نام موزة شهيد رئيس‌على دلوارى ـ است. در اين موزه ادوات نظامى و اسناد و مدارك وقايع دوران زندگى رئيس‌على دلوارى نگهدارى مى‌شود.



روستاى دلوار به‌رغم جمعيت كم (حدود ۲۵۰۰ تن؛ ← مركز آمار ايران، ۱۳۷۶ش، ص‌۲) در ۴ تير ۱۳۷۵ شهر شد (← ايران. قوانين و احكام، ۱۳۷۶ش، ص‌۲۶۷؛ شناسنامه شهرهاى استان بوشهر، ص‌۱۲۴). امروزه نيز با وجود آنكه شهر دلوار بندر نسبتاً مهم صيادى ـ تجارى است و با كشورهاى حوزة خليج‌فارس، به‌ویژه كويت و امارت متحدة عربى، مناسبات تجارى دارد (← فرهنگ جغرافيائى آباديها، همانجا؛ حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۱۸)، جمعيت آن در سرشمارى ۱۳۸۵ش،  ۲۰۱،۳ تن بوده‌است (← مركز آمار ايران، ۱۳۸۵ش، همانجا). ظاهراً روستاهاى پرجمعيت مجاورِ دلوار، مانند بندرهاى عامرى و رستمى كه امكانات و شرايط همسانى با دلوار دارند، مانع رشد چشمگير جمعيت شهر دلوار شده‌اند (← شناسنامه شهرهاى استان بوشهر، ص‌۱۲۴ـ۱۲۵).



منابع‌: اطلس راههاى ايران، تهران: گيتاشناسى، ۱۳۸۵ش؛ ايران. قوانين و احكام، مجموعه قوانين سال  ۱۳۷۵، تهران: روزنامة رسمى كشور، ۱۳۷۶ش؛ همو، مجموعه قوانين و مقررات مربوط به وزارت كشور: از آغاز پيروزى انقلاب اسلامى تا پايان سال  ۱۳۶۹، تهران ۱۳۷۰ش؛ ايران. وزارت كشور. معاونت سياسى. دفتر تقسيمات كشورى، عناصر و واحدهاى تقسيمات كشورى ايران: تير  ۱۳۹۰، تهران ۱۳۹۰ش؛ بريتانيا. كنسولگرى (بوشهرجنگ جهانى در جنوب ايران: گزارشهاى سالانه كنسولگرى بريتانيا در بوشهر، ۱۳۳۹ـ۱۳۳۳ق/ ۱۹۲۱ـ۱۹۱۴م، ترجمة كاوه بيات، بوشهر ۱۳۷۳ش؛ عباس جعفرى، گيتاشناسى ايران، تهران ۱۳۶۸ـ۱۳۷۹ش؛ جعفر حميدى، استان زيباى بوشهر، بوشهر ۱۳۸۴ش؛ همو، فرهنگ‌نامه بوشهر، تهران ۱۳۸۰ش؛ محمدجعفربن محمدعلى خورموجى، نزهت‌الاخبار: تاريخ و جغرافياى فارس، چاپ على آل‌داود، تهران ۱۳۸۰ش؛ رزم‌آرا؛ محمدحسين ركن‌زاده آدميت، دليران تنگستانى، تهران ]۱۳۱۰ش[؛ فلوريدا سفيرى، پليس جنوب ايران: اس. پى. آر.، ترجمة منصوره اتحاديه (نظام مافى) و منصوره جعفرى فشاركى (رفيعى)، تهران ۱۳۶۴ش؛ شنـاسنامه شهرهاى استان بوشهر، گردآورى و تنظيم: رحيم جمالى، تهران: مركز نشر و تحقيقات قلم آشنا، ۱۳۸۱ش؛ فرهنگ جغرافيائى آباديهاى كشور جمهورى اسلامى ايران، ج‌:۱۱۱ خورموج، تهران: سازمان جغرافيائى نيروهاى مسلح، ۱۳۶۸ش؛ حسن‌بن حسن فسائى، فارسنامة ناصرى، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران ۱۳۶۷ش؛ اولريش گركه، پيش به سوى شرق‌: ايران در سياست شرقى آلمان در جنگ جهانى اول، ترجمة پرويز صدرى، تهران ۱۳۷۷ش؛ مركز آمار ايران، سرشمارى عمومى و نفوس و مسكن‌:۱۳۷۵ شناسنامة آباديهاى كشور، استان بوشهر، شهرستان تنگستان، تهران ۱۳۷۶ش؛ همو، سرشمارى عمومى نفوس و مسكن‌: ۱۳۸۵ نتايج ‌تفصيلى كل كشور، ۱۳۸۵ش.



Retrieved July ۱۷, ۲۰۱۲, from http://www.sci.org.ir/ portal/ faces/ public/ census ۸۵/ census ۸۵.natayej/ census ۸۵. rawdata;



نقشة جمهورى اسلامى ايران براساس تقسيمات كشورى، مقياس  ۰۰۰، ۶۰۰،۱:۱، تهران: گيتاشناسى، ۱۳۹۰ش؛ نقشة كامل ايران امروز،  مقياس  ۰۰۰، ۶۰۰،۱:۱، تهران: گيتاشناسى ۱۳۹۰ش؛ ر. وادالا، خليج‌فارس در عصر استعمار، ترجمة شفيع جوادى، تهران ۱۳۶۴ش؛



Frederick James Moberly, Operations in Persia: ۱۹۱۴-۱۹۱۹, London ۱۹۸۷.



/ خسرو خسروى /



 



 


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خسرو خسروی

حوزه موضوعی

جغرافیا

رده های موضوعی

جغرافیای ایران - شهرها

جلد 18
تاریخ چاپ 1392
وضعیت انتشار
  • چاپ شده