دلوار

معرف

دِلْوار، بخش و شهرى بندرى در شهرستان تنگستان استان بوشهر.

متن
(p dir="RTL")
(strong)دِلْوار(/strong)، بخش و شهرى بندرى در شهرستان تنگستان استان بوشهر.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
۱) (strong)بخش دلوار(/strong) (بخش ساحلى)، در ساحل خليج‌فارس و در مغرب شهرستان تنگستان(sup)*(/sup) واقع و مشتمل بر شهر دلوار و دهستانهاى دلوار (به مركزيت دلوار) و بُوالخير (به مركزيت بوالخير) است (← ايران. وزارت كشور، ذيل «استان بوشهر»؛ (em)نقشه جمهورى اسلامى ايران(/em)).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
آباديهاى بخش دلوار در باريكه‌اى ميان خليج‌فارس و دامنة غربى رشته‌كوه كم‌ارتفاع مُنْد قرار دارند (← جعفرى، ج‌۱، ص‌۵۱۷؛ (em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج‌۱۱۱، ص‌۵۲؛ (em)نقشه كامل ايران امروز(/em)). در اين بخش رود دائمى وجود ندارد و درگذشته آب مصرفى آن از طريق حفر چاه يا ذخيره در آب‌انبار تأمين مى‌شد (← (em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج‌۱۱۱، ص‌۲۶-۲۷، ۵۲، ۶۳). معدن غيرفعال نفت و گاز در حدود هفت كيلومترى مشرق آبادى چاه‌پَهن و معادن فعال نمك و گچ در سه كيلومترى مشرق شهر دلوار قرار دارد. محصولات عمدة بخش خرما، گندم، جو و تنباكو است (← همان، ج‌۱۱۱، ص‌۳۳، ۳۶، ۵۲). اهالى بخش دلوار شيعه‌اند و به فارسى با گويش محلى تنگسيرى سخن مى‌گويند (حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۱۶).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
در ۱۳۸۵ش، جمعيت بخش دلوار،  ۰۱۷،۲۸ تن بوده‌است (← مركز آمار ايران، ۱۳۸۵ش، ذيل «استان بوشهر»).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
شغل بيشتر ساكنان بخش دلوار ماهيگيرى است و چندين بندر صيادى در فاصلة نزديك به هم در نوار ساحلى اين بخش وجود دارد؛ از جمله بندر عامِرى، دومين بندر صيادى استان بوشهر، و بندر بوالخير در ۲۵ كيلومترى جنوب بندر دلوار، ميان بندر رستمى و عامرى كه داراى گمركى فعال با بيش از ۱۳۰ سال قدمت است (حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۱۸؛ نيز ← (em)نقشه كامل ايران امروز(/em)).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
در حدود ۱۳۳۰ش، آباديهاى كنونى بخش دلوار جزء دهستان ساحلى (به مركزيت دلوار) بخش اَهرَم از توابع شهرستان بوشهر بود (← رزم‌آرا، ج‌۷، ص‌۱۲۵). با تشكيل شهرستان تنگستان در ۱۳۵۸ش، دهستان ساحلى با الحاق دهستان بوالخير به آن به بخش ارتقا يافت (← ايران. قوانين و احكام، ۱۳۷۰ش، ص‌۸۲۲). سپس در ۵ دى ۱۳۷۵، نام بخش ساحلى به بخش دلوار تغيير كرد (← همو، ۱۳۷۶ش، ص‌۹۱۱؛ براى اطلاع بيشتر از تقسيمات كشورى اين منطقه ← تنگستان(sup)*(/sup)).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
۲) (strong)شهر بندرى دلوار(/strong)، مركز بخش دلوار. اين شهر در ارتفاع سيزده مترى در دشت ساحلى و در حدود ۳۶ كيلومترى جنوب‌شرقى بندر بوشهر(sup)*(/sup) واقع است. شهر دلوار از مشرق و شمال‌شرقى به كوهستان مند و از جنوب و جنوب‌غربى به خليج‌فارس محدود مى‌شود (← جعفرى، ج‌۳، ص‌۵۴۲؛ (em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج‌۱۱۱، ص‌۵۲).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
آب و هواى دلوار گرم و مرطوب، دماى آن در طول سال بين ْ۵۰ تا ْ۱۵- متغير و مقدار بارش ساليانه آنجا بين ۱۸۰ تا  ۲۰۰ ميليمتر است ((em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، همانجا).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
دلوار در منابع با ضبطهاى دل‌باز، دلبار (به لهجة محلى)، دل‌واز و دلبر هم آمده‌است (براى نمونه← فسائى، ج‌۲، ص۱۳۲۷؛ خورموجى، ص‌۸۶؛ رزم‌آرا، ج‌۷، ص‌۱۰۲؛ سفيرى، ص‌۵۴؛ نيز ← (em)شناسنامه شهرهاى استان بوشهر(/em)، ص۱۲۰). براين اساس به‌نظر مى‌رسد كه نام دلوار از واژة دلاور گرفته شده يا اينكه به‌سبب چشم‌انداز زيباى ساحلى آن، مكانى دلبر، دلباز و دلگشا دانسته شده كه ظاهراً وجه‌تسمية دوم صحيح است. همچنين گفته ‌شده كه رئيس‌محمد (پدر رئيس‌على دلوارى(sup)*(/sup) ← ادامة مقاله) بانى آبادى دلوار بوده و آن را دلواز يا دلباز ناميده كه با گذشت زمان به دلبار و دلوار تغيير يافته است (← حميدى، ۱۳۸۰ش، ذيل مادّه؛ (em)شناسنامه شهرهاى استان بوشهر(/em)، ص۱۲۰ـ۱۲۱).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
در دورة ناصرالدين‌شاه قاجار (حك‌: ۱۲۶۴ـ۱۳۱۳)، دلوار از قراى بلوك تنگستان از ايالت فارس بود (← فسائى؛ خورموجى، همانجاها). در ۱۳۳۳، در پى تصرف بندر بوشهر در جريان جنگ جهانى اول (۱۳۳۲-۱۳۳۷/ ۱۹۱۴-۱۹۱۸)، دلوار مقرّ رئيس‌على دلوارى از مهم‌ترين كانونهاى مقاومت در برابر نيروهاى متجاوز انگليسى به‌شمار مى‌رفت. در جريان اين تجاوز، نيروهاى انگليسى به آبادى دلوار (شامل دلوار كهنه، دلوار نو و قلعه ديوار) حمله كردند اما مقاومت مردم دلوار و تنگستان موجب عقب‌نشينى آنان شد (← گركه، كتاب ۱، ص‌۲۵۲؛ مابرلى، ص‌۹۸ـ۱۰۱؛ سفيرى، همانجا؛ ركن‌زاده آدميت، ص‌۶۱، ۱۰۰-۱۱۶؛ براى اطلاع بيشتر از اين واقعه ← تنگستان(sup)*(/sup)؛ تنگستانيها(sup)*(/sup)، قيام).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
خانهاى محلى تنگستان در ۱۳۳۵، به‌سبب حضور پليس جنوب و نيروهاى انگليسى در بوشهر، به قاچاق كالا عمدتاً از طريق بندر دلوار (نزديك‌ترين بندر تنگستان به بوشهر) مى‌پرداختند (← بريتانيا. كنسولگرى (بوشهر)، ص‌۸۱؛ نيز ← بوشهر(sup)*(/sup)؛ تنگستانيها(sup)*(/sup)، قيام). در همان دوران از دلوار خرما، گچ و ماهى صادر و چاى و قند وارد مى‌شد (وادالا، ص‌۱۴۶). در دورة پهلوى دوم (حك‌: ۱۳۲۰ـ۱۳۵۷ش)، آبادى دلوار داراى دفتر و گارد مسلح گمرك بود (رزم‌آرا، ج‌۷، ص‌۱۰۲).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
امروزه راه اصلى بندر بوشهر به بنادر ديّر و كنگان از شهر دلوار و آباديهاى ساحلى آن مى‌گذرد (← (em)اطلس راههاى ايران(/em)، ص‌۹۵؛ (em)نقشه كامل ايران امروز(/em)).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
از مكانهاى زيارتى و گردشگرى دلوار امامزاده حسن ((em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، ج۱۱۱، ص‌۵۳) و خانة بزرگ و قلعه‌مانند رئيس‌على دلوارى (← حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۲۱) ــ امروزه با نام موزة شهيد رئيس‌على دلوارى ـ است. در اين موزه ادوات نظامى و اسناد و مدارك وقايع دوران زندگى رئيس‌على دلوارى نگهدارى مى‌شود.(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
روستاى دلوار به‌رغم جمعيت كم (حدود ۲۵۰۰ تن؛ ← مركز آمار ايران، ۱۳۷۶ش، ص‌۲) در ۴ تير ۱۳۷۵ شهر شد (← ايران. قوانين و احكام، ۱۳۷۶ش، ص‌۲۶۷؛ (em)شناسنامه شهرهاى استان بوشهر(/em)، ص‌۱۲۴). امروزه نيز با وجود آنكه شهر دلوار بندر نسبتاً مهم صيادى ـ تجارى است و با كشورهاى حوزة خليج‌فارس، به‌ویژه كويت و امارت متحدة عربى، مناسبات تجارى دارد (← (em)فرهنگ جغرافيائى آباديها(/em)، همانجا؛ حميدى، ۱۳۸۴ش، ص‌۲۱۸)، جمعيت آن در سرشمارى ۱۳۸۵ش،  ۲۰۱،۳ تن بوده‌است (← مركز آمار ايران، ۱۳۸۵ش، همانجا). ظاهراً روستاهاى پرجمعيت مجاورِ دلوار، مانند بندرهاى عامرى و رستمى كه امكانات و شرايط همسانى با دلوار دارند، مانع رشد چشمگير جمعيت شهر دلوار شده‌اند (← (em)شناسنامه شهرهاى استان بوشهر(/em)، ص‌۱۲۴ـ۱۲۵).(/p)
(p dir="RTL" style="text-align: justify;")
(strong)منابع‌:(/strong) (em)اطلس راههاى ايران(/em)، تهران: گيتاشناسى، ۱۳۸۵ش؛ (strong)ايران. قوانين و احكام(/strong)، (em)مجموعه قوانين سال  ۱۳۷۵(/em)، تهران: روزنامة رسمى كشور، ۱۳۷۶ش؛ همو، (em)مجموعه قوانين و مقررات مربوط به وزارت كشور: از آغاز پيروزى انقلاب اسلامى تا پايان سال  ۱۳۶۹(/em)، تهران ۱۳۷۰ش؛ (strong)ايران. وزارت كشور. معاونت سياسى. دفتر تقسيمات كشورى(/strong)، (em)عناصر و واحدهاى تقسيمات كشورى ايران: تير  ۱۳۹۰(/em)، تهران ۱۳۹۰ش؛ (strong)بريتانيا. كنسولگرى (/strong)((strong)بوشهر(/strong))، (em)جنگ جهانى در جنوب ايران: گزارشهاى سالانه كنسولگرى بريتانيا در بوشهر، ۱۳۳۹ـ۱۳۳۳ق/ ۱۹۲۱ـ۱۹۱۴م(/em)، ترجمة كاوه بيات، بوشهر ۱۳۷۳ش؛ عباس (strong)جعفرى(/strong)، (em)گيتاشناسى ايران(/em)، تهران ۱۳۶۸ـ۱۳۷۹ش؛ جعفر (strong)حميدى(/strong)، (em)استان زيباى بوشهر(/em)، بوشهر ۱۳۸۴ش؛ همو، (em)فرهنگ‌نامه بوشهر(/em)، تهران ۱۳۸۰ش؛ محمدجعفربن محمدعلى (strong)خورموجى(/strong)، (em)نزهت‌الاخبار: تاريخ و جغرافياى فارس(/em)، چاپ على آل‌داود، تهران ۱۳۸۰ش؛ (strong)رزم‌آرا(/strong)؛ محمدحسين (strong)ركن‌زاده آدميت(/strong)، (em)دليران تنگستانى(/em)، تهران (span dir="LTR")](/span)۱۳۱۰ش(span dir="LTR")[(/span)؛ فلوريدا (strong)سفيرى(/strong)، (em)پليس جنوب ايران: اس. پى. آر(/em).، ترجمة منصوره اتحاديه (نظام مافى) و منصوره جعفرى فشاركى (رفيعى)، تهران ۱۳۶۴ش؛ (em)شنـاسنامه شهرهاى استان بوشهر(/em)، گردآورى و تنظيم: رحيم جمالى، تهران: مركز نشر و تحقيقات قلم آشنا، ۱۳۸۱ش؛ (em)فرهنگ جغرافيائى آباديهاى كشور جمهورى اسلامى ايران(/em)، ج‌:۱۱۱ (em)خورموج(/em)، تهران: سازمان جغرافيائى نيروهاى مسلح، ۱۳۶۸ش؛ حسن‌بن حسن (strong)فسائى(/strong)، (em)فارسنامة ناصرى(/em)، چاپ منصور رستگار فسائى، تهران ۱۳۶۷ش؛ اولريش (strong)گركه(/strong)، (em)پيش به سوى شرق‌: ايران در سياست شرقى آلمان در جنگ جهانى اول(/em)، ترجمة پرويز صدرى، تهران ۱۳۷۷ش؛ (strong)مركز آمار ايران(/strong)، (em)سرشمارى عمومى و نفوس و مسكن‌:۱۳۷۵ شناسنامة آباديهاى كشور، استان بوشهر، شهرستان تنگستان(/em)، تهران ۱۳۷۶ش؛ همو، (em)سرشمارى عمومى نفوس و مسكن‌: ۱۳۸۵ نتايج ‌تفصيلى كل كشور(/em)، ۱۳۸۵ش.(/p)
(p)
Retrieved July ۱۷, ۲۰۱۲, from http://www.sci.org.ir/ portal/ faces/ public/ census ۸۵/ census ۸۵.natayej/ census ۸۵. rawdata;(/p)
(p dir="RTL")
(em)نقشة جمهورى اسلامى ايران براساس تقسيمات كشورى(/em)، مقياس  ۰۰۰، ۶۰۰،۱:۱، تهران: گيتاشناسى، ۱۳۹۰ش؛ (em)نقشة كامل ايران امروز(/em)،  مقياس  ۰۰۰، ۶۰۰،۱:۱، تهران: گيتاشناسى ۱۳۹۰ش؛ ر. (strong)وادالا(/strong)، (em)خليج‌فارس در عصر استعمار(/em)، ترجمة شفيع جوادى، تهران ۱۳۶۴ش؛(/p)
(p)
Frederick James(strong) Moberly(/strong),(em) Operations in Persia: ۱۹۱۴-۱۹۱۹(/em), London ۱۹۸۷.(/p)
(p align="right" dir="RTL")
(strong)/ خسرو خسروى /(/strong)(/p)
(p dir="RTL")
 (/p)
(p dir="RTL")
 (/p)
نظر شما
مولفان
خسرو خسروی ,
گروه
جغرافیا ,
رده موضوعی
جلد18
تاریخ1392
وضعیت چاپ
  • چاپ شده