پیکتال‌
معرف
دمارمادوك‌ ويليام‌ ، داستان‌نويس‌ و روزنامه‌نگار مسلمان‌ انگليسي‌ كه‌ ترجمة‌ او از قرآن‌ معروف‌ است‌
متن
پيكتال‌ ، محمدمارمادوك‌ ويليام‌ ، داستان‌نويس‌ و روزنامه‌نگار مسلمان‌ انگليسي‌ كه‌ ترجمة‌ او از قرآن‌ معروف‌ است‌. در 1254ش‌/1875، در خانوادة‌ مسيحي‌ و مذهبي‌، در لندن‌ متولد شد. در كودكي‌ پدرش‌ را ــ كه‌ كشيش‌ بود ــ از دست‌ داد. در دورة‌ آموزش‌ ابتدايي‌، در مدرسه‌اي‌ در هارو همدرس‌ وينستون‌ چرچيل‌ بود. در سالهاي‌ نوجواني‌، مدتي‌ براي‌ يادگيري‌ زبانهاي‌ فرانسوي‌ و ايتاليايي‌ به‌ نوشاتل‌ و فلورانس‌ مسافرت‌ كرد، اما پس‌ از آن‌ مادرش‌ وي‌ را براي‌ آشنايي‌ با فرهنگها و اديان‌ مختلف‌ به‌ خاورميانه‌ فرستاد. او در دو سالي‌ كه‌ در فلسطين‌، لبنان‌، سوريه‌، تركيه‌ و بالكان‌ به‌ سر مي‌برد (1273ـ 1275ش‌/ 1894ـ1896) زبانهاي‌ عربي‌ و تركي‌، و بعدها در مدت‌ اقامتش‌ در شبه‌ قارّة‌ هند اردو را فراگرفت‌. اين‌ اقامت‌ و آشنايي‌ او با خاورميانه‌ بعدها سبب‌ علاقه‌مندي‌اش‌ به‌ مسائل‌ تركية‌ عثماني‌، انتقاد از سياستهاي‌ استعماري‌ فرانسه‌ و انگلستان‌ در خاورميانه‌ در جريان‌ جنگ‌ جهاني‌ اول‌، و حمايت‌ جسورانه‌ از اصلاح‌طلبان‌ تركية‌ نو گرديد و همين‌ امور سبب‌ شد كه‌ موقعيتهاي‌ شغلي‌ بسياري‌ را از دست‌ بدهد (كلارك‌، 1366 ش‌، ص‌ 42ـ43؛ د. اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذيل‌ مادّه‌؛ براي‌ برخي‌ فعاليتها و اظهارنظرهاي‌ او دربارة‌ تركية‌ عثماني‌، اصلاحات‌ تركية‌ نو، مسلمانان‌ و رفتار غربيان‌ با ايشان‌ رجوع كنيد به كلارك‌، 1986، ص‌ 57).پيكتال‌ در 1296ش‌/ 1917 اسلام‌ آورد، و اين‌ تقريباً با پايان‌ جنگ‌ جهاني‌ اول‌ و شكست‌ و تجزية‌ امپراتوري‌ عثماني‌ همزمان‌ بود. وي‌ پس‌ از اعلان‌ اسلامِ خود، نام‌ محمّد را برگزيد و چندي‌ بعد به‌عنوان‌ رهبر اقلّيت‌ مسلمانان‌ انگلستان‌، در يكي‌ از مساجد شهر لندن‌ به‌ امامتِ جماعت‌ و وعظ‌ و تبليغ‌ پرداخت‌. تماس‌ و آشنايي‌ وي‌ با مسلمانان‌ هندي‌تبارِ ساكن‌ انگلستان‌ در اين‌ دوره‌ و بويژه‌ ملاقات‌ سرنوشت‌ساز وي‌ در 1299ش‌/ 1920 با مولانا محمدعلي‌ لاهوري‌ ــ مترجم‌ معروف‌ قادياني‌ قرآن‌ به‌ زبان‌ انگليسي‌ ــ كه‌ در آن‌ زمان‌ از هند به‌ لندن‌ آمده‌ بود، توجه‌ وي‌ را از خاورميانه‌ به‌ شبه‌قاره‌ معطوف‌ كرد. در همين‌ زمان‌، نياز پيكتال‌ به‌ درآمد مالي‌ و امنيت‌ شغلي‌ سبب‌ شد كه‌ وي‌ پيشنهاد هيئت‌ مديرة‌ مجلة‌ > وقايع‌نامة‌ بمبئي‌ < را براي‌ سردبيري‌ آن‌ بپذيرد و براي‌ انجام‌ اين‌ مسئوليت‌ به‌ هند ــ كه‌ در آن‌ زمان‌ در آنجا شخصيت‌ مشهوري‌ بود ــ برود. پس‌ از پنج‌ سال‌ اقامت‌ در بمبئي‌، در 1304 ش‌/ 1925 پيكتال‌ به‌ شهر حيدرآباد، مركز دولت‌ ايالتي‌ نظام‌ حيدرآباد رفت‌ و در خدمت‌ اين‌ دولت‌ محلي‌ مديريت‌ يك‌ دبيرستان‌ پسرانه‌ و مسئوليت‌ آموزش‌ كارمندان‌ دولتي‌ حيدرآباد را برعهده‌ گرفت‌. وي‌ در 1306 ش‌/ 1927 به‌ سردبيري‌ فصلنامة‌ دولتيِ > فرهنگ‌ اسلامي‌ < انتخاب‌ شد. سال‌ بعد دولت‌ ايالتي‌ نظام‌ با پرداخت‌ حقوق‌ كامل‌، به‌ وي‌ دوسال‌ مرخصي‌ داد تا ترجمه‌اي‌ از قرآن‌ را كه‌ در دست‌ داشت‌ به‌ پايان‌ برساند. پيكتال‌ در اين‌ مدت‌، با جديت‌ و سختكوشي‌ و مشورت‌ دائم‌ با محققان‌ اروپايي‌ و رايزني‌ با عالمان‌ مسلمان‌ در مصر، ترجمة‌ خويش‌ را به‌ پايان‌ برد، اما با وجود تلاش‌ فراوان‌ نتوانست‌ از رئيس‌ دانشگاه‌ ازهر تأييدي‌ بر اين‌ كار به‌ دست‌ آورد (كلارك‌، 1366 ش‌، ص‌ 43؛ همو، 1986، ص‌ 57 ـ 58).در 1314 ش‌/ 1935 پيكتال‌ پس‌ از ده‌ سال‌ خدمت‌ در حكومت‌ نظام‌ حيدرآباد به‌ دليل‌ سالخوردگي‌ و بيماري‌ بازنشسته‌ شد و همراه‌ همسرش‌ به‌ انگلستان‌ بازگشت‌ و يك‌ سال‌ بعد در 1315 ش‌/ 1936 درگذشت‌ و در گورستان‌ مسلمانان‌ شهر بروك‌وود به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (كلارك‌، 1366 ش‌، همانجا؛ همو، 1986، ص‌ 58).آثار پيكتال‌ بر دو گونه‌ است‌: نخست‌ داستانهايي‌ كه‌ وي‌ از 1277 تا 1300 ش‌/ 1898 تا 1921 اندكي‌ پس‌ از اسلام‌ آوردنش‌ نوشته‌؛ ديگر ترجمة‌ قرآن‌ و مقالات‌ او دربارة‌ تاريخ‌، سياست‌، تمدّن‌ و فرهنگ‌ اسلامي‌. فضاي‌ داستانهاي‌ كوتاه‌ و بلند او فرهنگ‌ انگليسي‌ و برخي‌ كشورهاي‌ اسلامي‌ همچون‌ سوريه‌، مصر، فلسطين‌، يمن‌ و لبنان‌ است‌. پاره‌اي‌ از اين‌ داستانها همچون‌ > سعيد ماهيگير < شهرت‌ بسياري‌ در عرصة‌ ادبيات‌ انگليسي‌ به‌ او بخشيده‌ است‌. ا. م‌. فاستر ، پيكتال‌ را تنها رمان‌نويس‌ معاصر مي‌داند كه‌ خاورنزديك‌ را خوب‌ مي‌شناسد. نام‌ برخي‌ از داستانهاي‌ وي‌ چنين‌ است‌: > حرفهاي‌ يك‌ انگليسي‌ < (1898)؛ > همة‌ ابله‌ها < (1899)؛ انيد (1904)؛ > چراگاه‌ شيطنت‌ و شوخي‌ < (1912)؛ > شهسواران‌ عرب‌ < (1917)؛ > ساعات‌ اول‌ < (1920؛ كلارك‌، 1986، ص‌ 57 ـ 58؛ د. اسلام‌ ، همانجا؛ براي‌ فهرست‌ كاملي‌ از داستانها و ديگر آثار او رجوع كنيد به د. اردو ، ذيل‌ «پكتهال‌»).ترجمة‌ پيكتال‌ از قرآن‌ كريم‌، نخستين‌ ترجمة‌ انگليسي‌ قرآن‌ به‌ قلم‌ مسلماني‌ بريتانيايي‌ به‌شمار مي‌آيد. پيش‌ از اين‌، تنها برخي‌ مسلمانان‌ شبه‌ قارّه‌، چون‌ مولانا محمدعلي‌ لاهوري‌ (1335)، ميرزا ابوالفضل‌ (1329ـ1330)، ميرزا حيرت‌ دهلوي‌ (1334) و محمد عبدالحكيم‌ خان‌ (1323)، اقدام‌ به‌ ترجمة‌ قرآن‌ كرده‌ بودند (قرآن‌، ترجمة‌ پيكتال‌، ص‌ VII ؛ پيرسون‌ ، ص‌ 509 ـ510). وي‌ در ابتداي‌ ترجمة‌ خود (ص‌ XXIX-IX )، مقدمه‌اي‌ دربارة‌ تاريخ‌ اسلام‌ و سيرة‌ پيامبراكرم‌ صلّي‌اللّه‌عليه‌و آله‌وسلّم‌ و اندكي‌ از تاريخ‌ جمع‌آوري‌ و تدوين‌ قرآن‌ آورده‌ و در ابتداي‌ ترجمة‌ هر سوره‌ به‌ اختصار دربارة‌ شأن‌ نزول‌ و محتواي‌ آن‌ سخن‌ گفته‌ است‌. او با اعتراف‌ به‌ ترجمه‌ ناپذيري‌ سبك‌ بيان‌ و محتواي‌ قرآن‌، كار خويش‌ را نه‌ ترجمة‌ قرآن‌، بلكه‌ > معناي‌ قرآن‌ مجيد < مي‌نامد. غير از همكاري‌ و مساعدت‌ علمي‌ تني‌ چند از دانشمندان‌ مصري‌ و اروپايي‌، چون‌ محمداحمد غَمْراوي‌، شيخ‌ مصطفي‌ مراغي‌، سليم‌ حجازي‌ و دكتر كرنكو ، منابع‌ اصلي‌ پيكتال‌ در اين‌ كار عمدتاً اسباب‌ النزول‌ واقدي‌، صحيح‌ بخاري‌، سيره‌ ابن‌هشام‌، تفسيرالجلالين‌ و تفاسير انوار التنزيل‌ بيضاوي‌ و كشاف‌ زمخشري‌ بوده‌ است‌ (ص‌ VII-VII ).ترجمة‌ قرآن‌ پيكتال‌ تا حدّ قابل‌ قبولي‌ مطابق‌ با متن‌ قرآن‌ انجام‌ گرفته‌، اما در عين‌ رواني‌ و لطافت‌، نثر آن‌ اندكي‌ كهنه‌ است‌. مترجمان‌ قرآن‌ در دهه‌هاي‌ اخير كمتر اين‌ نثر را به‌ كار برده‌اند. پاره‌اي‌ از اشتباهات‌ كه‌ گاه‌ از ترجمة‌ تحت‌اللفظي‌ ناشي‌ مي‌شود در آن‌ به‌چشم‌ مي‌خورد، و برخي‌ از مسلمانان‌ شبه‌قاره‌ مانند محمد اسد و احمدعلي‌ آن‌ را نقد كرده‌اند. از سوي‌ ديگر، برخي‌ اين‌ ترجمه‌ را نسخة‌ جديد و اصلاح‌ شده‌اي‌ از ترجمة‌ مولانا محمدعلي‌ لاهوري‌ دانسته‌ و كوشيده‌اند تا با تطبيق‌ بخشهايي‌ از هردو ترجمه‌ شباهت‌ آن‌ دو را اثبات‌ و اين‌ نظريه‌ را تأييد كنند كه‌ پيكتال‌ به‌ فرقة‌ احمديه‌ (قاديانيه‌) و برخي‌ رهبران‌ آن‌ گرايش‌ داشته‌ است‌؛ مطلبي‌ كه‌ پيكتال‌ خود آن‌ را صريحاً نفي‌ و تكذيب‌ كرده‌ است‌ (شلابير ، ص‌ 289 به‌ بعد). با اينهمه‌، اين‌ ترجمه‌ نزد مسلمانان‌ رواج‌ و مقبوليت‌ زيادي‌ پيدا كرده‌ است‌ و حتي‌ برخي‌ مترجمان‌ بعدي‌ در كار خود بدان‌ نظر داشته‌اند. نخستين‌ بار اين‌ اثر در نيويورك‌ در 1338/ 1930 منتشر شد و از آن‌ پس‌، در اشكال‌ و اندازه‌هاي‌ مختلف‌، در انگلستان‌ و هند و پاكستان‌ به‌ چاپ‌ رسيد (قدوائي‌ ، ص‌ 67؛ كلارك‌، 1986، همانجا؛ براي‌ چاپهاي‌ مختلف‌ اين‌ ترجمه‌ رجوع كنيد به بينارك‌ و اَرَن‌، 97ـ102).ديگر اثر مهم‌ پيكتال‌، > بعد فرهنگي‌ اسلام‌ < ، گرد آمده‌ از مجموعة‌ هشت‌ سخنراني‌ وي‌ به‌ دعوت‌ جماعت‌ مسلمانان‌ شهر مدرس‌ در 1304ش‌/ 1925 است‌ كه‌ نخستين‌ بار (1306 ش‌/ 1927) در همانجا به‌ چاپ‌ رسيد. وي‌ در اين‌ كتاب‌ دربارة‌ عناوين‌ و موضوعاتي‌ چون‌ علل‌ رشد و انحطاط‌، برادري‌، علم‌ و هنر و ادب‌، تسامح‌، تهمت‌ جبرگرايي‌، روابط‌ زن‌ و مرد در فرهنگ‌ اسلامي‌ و مدينة‌الله‌ سخن‌ گفته‌ و سعي‌ كرده‌ است‌ كه‌ در برابر اتهامات‌ غربيان‌ به‌ مسلمانان‌، از برخي‌ باورهاي‌ فرهنگي‌ در اسلام‌ دفاع‌ كند. وي‌ در اواخر عمر تصميم‌ داشت‌ نسخة‌ جديدي‌ از اين‌ كتاب‌ را، با اصلاحات‌ و بازبيني‌ مقالات‌ آن‌، عرضه‌ كند كه‌ پيش‌ از انجام‌ اين‌ مقصود درگذشت‌ (پيكتال‌، 1981؛ كلارك‌، 1986، همانجا).منابع‌: اردو دائرة‌ معارف‌ اسلاميّه‌ ، لاهور 1384ـ1410/ 1964ـ 1989؛ پيتر كلارك‌، «مارمادوك‌ پيكتال‌: اسلام‌شناس‌ و مترجم‌ قرآن‌»، ترجمة‌ مجيد رويين‌تن‌، كيهان‌ فرهنگي‌ ، سال‌ 4، ش‌ 9 (آذر 1366)؛I  smet Binark and Halit Eren, World bibliography of translations of the meanings of the holy Qur ف an: printed translations 1515-1980 , ed. Ekmeleddin I  hsanog § lu, Istanbul 1406/1986; EI 2 , s. v. "Pickthall" (by C. E. Bosworth); Peter Clark, "Pickthall: the translator novelist", Afka ¦ r inquiry , vol.3, no.5 (May 1986); A. R. Kidwai, "Translating the untranslatable: a survay of English translations of the Qur ف a ¦ n", The Muslim world book review , vol. 7, no. 4 (Summer 1987); J.D.Pearson, "Bibliography of translations of the Qur ف a ¦ n into European languages", in Arabic literature to the end of the Umayyad period , ed. A. F. L. Beeston... [et al.], Cambridge 1983; Muhammad Marmaduke Pickthall, The cultural side of Islam: Islamic culture , 2nd ed., New Delhi 1981; Qur ف a ¦ n, The meaning of the glorious Qur ف a ¦ n , an explanatory translation by Mohammed Maramaduke Pickthall, Hyderabad-Deccan 1930, repr. London [n. d.]; W. G. Shellabear, "Can a Moslem translate the Koran?", The Moslem world , XXI, 2 (April 1931).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مرتضي‌ كريمي‌نيا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده