پیغمبریه‌
معرف
ه‌ (يا چهار انبيا)، بقعه‌اي‌ در قزوين‌
متن
پيغمبريه‌ ، بقعه‌ (يا چهار انبيا)، بقعه‌اي‌ در قزوين‌. اين‌ بنا در جانب‌ شرقي‌ خيابان‌ پيغمبريه‌ و جنب‌ مدرسة‌ پيغمبريه‌ در غرب‌ بناي‌ چهل‌ستون‌ واقع‌ است‌. دربارة‌ بناي‌ پيغمبريه‌ و كساني‌ كه‌ در آنجا به‌خاك‌ سپرده‌ شده‌اند افسانه‌ها و نوشته‌هاي‌ فراواني‌ وجود دارد كه‌ در مجموع‌ نشان‌دهندة‌ قدمت‌ اين‌ محل‌ است‌، ولي‌ تاريخ‌ بناي‌ كنوني‌ از دورة‌ صفويه‌ پيشتر نمي‌رود و رافعي‌ در تدوين‌ و حمدالله‌ مستوفي‌ در تاريخ‌ گزيده‌ در ميان‌ بقعه‌ها و مزارهاي‌ شهر، نامي‌ از آن‌ نبرده‌اند. تنها در كتيبة‌ مدرسة‌ پيغمبريه‌، بازمانده‌ از دورة‌ صفويه‌، با نام‌ «مقام‌ شريف‌» از آن‌ ياد شده‌ است‌.نماي‌ بنا در سمت‌ خيابان‌ يك‌ ديوار سراسري‌ است‌ با دو در بزرگ‌، يكي‌ رو به‌ حياط‌ و ديگري‌ روبه‌ مهتابي‌ بقعه‌. سردر ورودي‌ حياط‌ كتيبه‌اي‌ دارد به‌رنگ‌ سفيد بر روي‌ كاشي‌ لاجوردي‌ متضمّن‌ تاريخ‌ اتمام‌ بنا (1332). سر در ورودي‌ به‌ مهتابي‌ و ايوان‌ مقابلِ بنا نيز داراي‌ كتيبه‌اي‌ است‌ مشتمل‌ بر نام‌ پيغمبران‌ ناشناختة‌ مدفون‌ در اين‌ بقعه‌. اين‌ مهتابي‌ وسيع‌ در ارتفاع‌ حدوداً سه‌ متري‌ از كف‌ حياط‌ ساخته‌ شده‌ و سقف‌ آن‌ بر روي‌ دو جرز و چهارستون‌ قرار گرفته‌ است‌.باعبور از مهتابي‌ به‌ رواقي‌ وارد مي‌شويم‌ كه‌ كمي‌ از سطح‌ حرم‌ پايين‌تر است‌. حرم‌ چهار شاه‌نشين‌ در جهات‌ چهارگانه‌ دارد و در مجموع‌ نقشة‌ داخل‌ آن‌ به‌صورت‌ يك‌ بيست‌ ضلعي‌ است‌. در چهارجانب‌ حرم‌، چهارقوس‌ بلند برپا شده‌ كه‌ طاق‌ حرم‌ به‌ كمك‌ فيل‌پوشها، برآنها نهاده‌ شده‌ است‌. در گرداگرد حرم‌ از جايي‌ كه‌ قوسها آغاز شده‌، كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ نسخ‌ با رنگ‌ طلايي‌ بر روي‌ متن‌ لاجوردي‌ گچ‌بري‌ شده‌ است‌. اين‌ كتيبه‌ حاوي‌ سورة‌ جمعه‌ به‌ خط‌ شيخ‌علي‌ سكاكي‌ شالي‌، از خطاطان‌ معروف‌ دورة‌ قاجار، است‌.ازارة‌ دورادور حرم‌، به‌ارتفاع‌ 95 سانتيمتر، پوشيده‌ از كاشيهاي‌ رنگي‌ خشتيِ براق‌ و شيشه‌اي‌ است‌. نقش‌ كاشيهاي‌ ازاره‌ در تمام‌ قسمتها يكسان‌ نيست‌، چنانكه در حاشيه‌ها طرحهاي‌ اسليمي‌ و در وسط‌ گل‌ و بوته‌ و تركيب‌ بته‌جقه‌، كار شده‌ است‌. رنگهاي‌ اصلي‌ در كاشيها آبي‌ و سبز و قهوه‌اي‌ است‌ كه‌ همگي‌ بر روي‌ زمينة‌ سفيد انجام‌ گرفته‌ است‌. در وسط‌ طاقنماي‌ حرم‌ سه‌پنجره‌ قرار دارد كه‌ در پشت‌ دوتاي‌ آنها از خارج‌ مشبكهاي‌ كاشي‌ جاسازي‌ شده‌ است‌. سقف‌ حرم‌ هيچ‌گونه‌ تزييني‌ ندارد. در وسط‌ حرم‌ ضريحي‌ چوبي‌ قرار گرفته‌ كه‌ فاقد صندوق‌ و سنگ قبر است‌.بقعة‌ پيغمبريه‌ از جمله‌ بناهاي‌ سرداب‌دار و ورودي‌ آن‌ از داخل‌ حياط‌ مدرسة‌ پيغمبريه‌ است‌. در مينودر آمده‌ است‌ كه‌ اجساد در جهت‌ شرقي‌ ـ غربي‌ (سرها به‌طرف‌ شرق‌ و پاها روبه‌ غرب‌) به‌خاك‌ سپرده‌ شده‌اند.از دورة‌ صفويه‌، اين‌ بنا مورد توجه‌ قرار گرفته‌ و در برخي‌ از وقفنامه‌ها بدان‌ اشاره‌ شده‌ و در دفترهاي‌ دستورالعمل‌ دخل‌ و خرج‌ قزوين‌، در دورة‌ ناصرالدين‌شاه‌، براي‌ آن‌ هزينه‌هايي‌ منظور شده‌ است‌.دربارة‌ چهار پيامبر يهود كه‌ در اين‌ محل‌ به‌خاك‌ سپرده‌ شده‌اند، جز تذكرة‌ مرحوم‌ سيدتقي‌ قزويني‌ كه‌ در مينودر آمده‌، هيچ‌ سند تاريخي‌ معتبر ديگري‌ در دست‌ نيست‌.دربارة‌ اين‌ چهار پيامبر و اين‌كه‌ آيا در متنهاي‌ بني‌اسرائيل‌ به‌ آنها اشاره‌ شده‌ يا نه‌ هيچ‌يك‌ از مقامهاي‌ روحاني‌ يهودي‌ و انجمن‌ يهوديان‌ اطلاعي‌ در اختيار ندارند. به‌ استناد منابع‌ كهن‌، همزمان‌ با مهاجرت‌ حضرت‌ دانيال‌ به‌ ايران‌، سه‌تن‌ از ياران‌ ايشان‌ به‌ نامهاي‌ حننيا و عزريا و ميشائل‌ با او به‌ ايران‌ آمده‌اند. از سوي‌ ديگر در منطقة‌ ري‌ و تهران‌ تا دماوند گروهي‌ از يهوديان‌ سكونت‌ داشته‌اند. شايد قزوين‌ نيز از اين‌ ويژگي‌ برخوردار بوده‌ و كساني‌ از بني‌اسرائيل‌ در آن‌ شهر به‌ خاك‌ سپرده‌ شده‌ باشند، كه‌ نامهايشان‌ دگرگون‌ شده‌ و به‌صورت‌ امروزي‌ درآمده‌ است‌.منابع‌: علاوه‌ بر مشاهدات‌ و بررسيهاي‌ مؤلف‌؛ محمدعلي‌ گلريز، مينودر، يا، باب‌ الجنة‌ قزوين‌ ، ج‌ 1: تاريخ‌ و جغرافياي‌ تاريخي‌ قزوين‌ ، ] قزوين‌ [ 1368 ش‌، ص‌ 673ـ 688.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

پرويز ورجاوند

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده