پیشین‌
معرف
پيشين‌ ،# دهستان‌، شهر و سدّي‌ در شهرستان‌ ايرانشهر در استان‌ سيستان‌ و بلوچستان‌.
متن
پيشين‌ ، دهستان‌، شهر و سدّي‌ در شهرستان‌ ايرانشهر در استان‌ سيستان‌ و بلوچستان‌.1) دهستان‌ پيشين‌ (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375 ش‌، 128 ، 13 تن‌) در جنوب‌ بخش‌ راسْك‌ و فيروزآباد در شهرستان‌ ايرانشهر قرار دارد و مركز آن‌ شهر پيشين‌ است‌. از شمال‌ به‌ دهستان‌ مورتان‌، از مغرب‌ به‌ دهستان‌ راسك‌ و فيروزآباد، از جنوب‌ به‌ دهستان‌ باهوكلات‌ در شهرستان‌ چابهار، و از مشرق‌ به‌ كشور پاكستان‌ محدود است‌.اين‌ دهستان‌ 82 آبادي‌ دارد كه‌ بيشتر آنها در دشت‌ واقع‌ شده‌اند ( رجوع كنيد به مركز آمار ايران‌، ص‌ 54، 58، 62). رود سوران‌ آب‌ (يا رود پيشين‌) به‌طول‌ حدود 22 كيلومتر در آن‌ جريان‌ دارد كه‌ از سرشاخه‌هاي‌ فصلي‌ رود باهوكلات‌ است‌ و از كوههاي‌ شمال‌ پيشين‌ در نزديكي‌ مرز ايران‌ و پاكستان‌ سرچشمه‌ مي‌گيرد (جعفري‌، ج‌ 2، ص‌ 279؛ افشين‌، ج‌ 1، ص‌ 127). پيرامون‌ آن‌ جنگلهاي‌ نسبتاً وسيعي‌ وجود دارد. اين‌ دهستان‌ از پوشش‌ گياهي‌، كُنار، كَهور، گز، كَلْپورَه‌، انبه‌ و كُرك‌، و از جانوران‌ بزكوهي‌، قوچ‌، ميش‌، شغال‌ و روباه‌ دارد (ايران‌. وزارت‌ دفاع‌. ادارة‌ جغرافيائي‌ ارتش‌، ج‌ 134، ص‌ 8؛ نيكبختي‌، ص‌ 26). اراضي‌ آن‌ با آب‌ رود، قنات‌ و چاه‌ آبياري‌ مي‌شود. محصولات‌ عمدة‌ آن‌ گندم‌، جو، برنج‌، ارزن‌، مركبات‌، موز، انگور و خرماست‌. از صنايع‌ دستي‌ حصيربافي‌ و قالي‌بافي‌، با طرح‌ بلوچي‌، دارد (ايران‌. وزارت‌ دفاع‌. ادارة‌ جغرافيائي‌ ارتش‌، همانجا؛ حسينعلي‌رزم‌آرا، ج‌ 8، ص‌ 80؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. اداره‌ كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، ج‌ 2، ص‌ 492؛ نيز رجوع كنيد به يغمائي‌، ص‌ 93).آباديهاي‌ دهستان‌ پيشين‌ عمدتاً با راه‌ فرعي‌، با شهرهاي‌ پيشين‌ و راسك‌ (مركز بخش‌ راسك‌ و فيروزآباد) ارتباط‌ دارند ( رجوع كنيد به مركز آمار ايران‌، همانجاها). اين‌ دهستان‌ در 1329 ش‌ جزو چابهار، و مشتمل‌ بر يازده‌ آبادي‌ كوهستاني‌ بود (ايران‌. وزارت‌ كشور. اداره‌ كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، ج‌ 2، ص‌ 491). در تقسيمات‌ كشوري‌ 1355 ش‌ نام‌ آن‌ در بخش‌ راسك‌ و فيروزآباد شهرستان‌ ايرانشهر ذكر شده‌ است‌. در 1365 ش‌، طبق‌ تصويبنامة‌ هيئت‌ وزيران‌، دهستان‌ پيشين‌ به‌ مركزيت‌ روستاي‌ پيشين‌ (مشتمل‌ بر 21 روستا، مزرعه‌ و مكان‌) تشكيل‌ شد (ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، ص‌ 584 ـ 585، 598 ـ 599). در اين‌ دهستان‌ طوايفي‌ چون‌، بليده‌اي‌، رئيسي‌، آسكاني‌، سردارزائي‌، بَرَم‌، باشنده‌ و بلوچ‌ به‌سر مي‌برند (نيكبختي‌، ص‌ 280).2) شهر پيشين‌ (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375 ش‌، 052 ، 8 تن‌)، جنوبيترين‌ شهر شهرستان‌ ايرانشهر است‌. در 217 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ شهر ايرانشهر، در مركز دهستان‌ پيشين‌، در ارتفاع‌ 230 متري‌ واقع‌ شده‌ است‌ و موقعيت‌ پايكوهي‌ دارد. رود سوران‌ آب‌ از مغرب‌ آن‌ مي‌گذرد. آب‌ و هواي‌ آن‌ گرم‌ و خشك‌ است‌. از طريق‌ راه‌اصلي‌ با شهر راسك‌، در 47 كيلومتريِ شمال‌ غربي‌، مرتبط‌ است‌ (ايران‌. وزارت‌ دفاع‌. ادارة‌ جغرافيائي‌ ارتش‌، همانجا؛ مركز آمار ايران‌، ص‌ 54، نيز رجوع كنيد به ص‌ ] بيست‌ و هشت‌ [ ، نقشه‌). داراي‌ ادارات‌ مرزباني‌ و گمرك‌ است‌ و با راه‌اصلي‌ با مرز رديگ‌ در مشرق‌، در حدود پانزده‌ كيلومتري‌، ارتباط‌ دارد (نيكبختي‌، ص‌ 279؛ ايران‌. وزارت‌ دفاع‌. ادارة‌ جغرافيائي‌ ارتش‌، همانجا). روستاي‌ پيشين‌ به‌موجب‌ تصويبنامة‌ هيئت‌ وزيران‌ (ش‌ 12695/ ت‌/ 2132/ ك‌) در 27 مرداد 1378 به‌ شهر تبديل‌ شد. اهالي‌ آن‌ سنّي‌ مذهب‌اند و به‌ زبان‌ فارسي‌ و گويش‌ بلوچي‌ سخن‌ مي‌گويند. از آثار مهم‌ شهر پيشين‌ قلعه‌اي‌ قديمي‌ است‌ (ايران‌. وزارت‌ دفاع‌. ادارة‌ جغرافيائي‌ ارتش‌، همانجا).ظاهراً نام‌ پيشين‌ از دورة‌ صفويه‌ در منابع‌ آمده‌ است‌. در 1023، شاه‌ حسين‌بن‌ غياث‌الدين‌ محمد، مؤلف‌ احياءالملوك‌ ، در سفرش‌ به‌ گرمسيراتِ مُكران‌ از «موضع‌ پيشين‌» نام‌ برده‌ است‌ (ص‌ 505). در 1279، اعتمادالسلطنه‌ به‌ مزرعة‌ پيشين‌ با دويست‌ خانوار در بلوك‌ سرباز، دو قلعة‌ قديمي‌ و مسكون‌ آن‌، يك‌ چشمه‌، زراعت‌ ديم‌ و مخالفت‌ اهالي‌ آنجا با پرداخت‌ ماليات‌ اشاره‌ كرده‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 448ـ449). بعضي‌ منابع‌ به‌ تعيين‌ خط‌ مرزي‌ مشرق‌ آن‌ در 1287 اشاره‌ كرده‌اند (جهانباني‌، ص‌ 30؛ كرزن‌، ج‌ 2، ص‌ 313؛ علي‌ رزم‌آرا، ص‌ 9). پيشين‌ در 1288 دهكده‌اي‌ پرجمعيت‌ بود (هدين‌، ص‌ 579ـ580، به‌نقل‌ از يوآن‌ اسميت‌). در 1309، كرزن‌ به‌ امتداد راه‌آهن‌ از پيشين‌ تا نقطه‌اي‌ در شمال‌ كوههاي‌ خواجه‌ عمران‌ اشاره‌ كرده‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 323). به‌ نوشتة‌ سايكس‌ (ص‌ 129) در 1321، تيره‌هايي‌ از بلوچ‌ به‌ نامهاي‌ آكازهي‌/ آگازهي‌، سدوزهي‌ و آسكاني‌ (حدود هزار خانوار) در مند و پيشين‌ دشت‌ به‌سر مي‌بردند. كيهان‌ در 1310 ش‌، «پيشين‌» را در شمال‌ شرقي‌ ناحية‌ مُكران‌ (در مقابل‌مند پاكستان‌) ذكر كرده‌ است‌ (ج‌ 2، نقشة‌ سياسي‌ بلوچستان‌). به‌ نوشتة‌ گابريل‌ در 1331 ش‌، اسكندر از نزديك‌ پيشين‌ در مقابل‌ رود سرباز عبور كرده‌ و اسميت‌ در اوايل‌ دهة‌ 1297/1880 براي‌ رسيدن‌ به‌ گوادر در جنوب‌، به‌ پيشين‌ و سرباز سفر كرده‌ است‌ (ص‌ 30، 238ـ239). به‌ نوشتة‌ غراب‌، پيشين‌ نامي‌ است‌ مشهور در بلوچستان‌ (به‌دليل‌ احداث‌ سد در نزديكي‌ آن‌) و روستايي‌ بزرگ‌، نزديك‌ مرز ايران‌ است‌، شكل‌ خانه‌ها و كوچه‌هاي‌ اصلي‌ و فرعي‌ و نخلهاي‌ آن‌ مانند آبادي‌ طيس‌، در هشت‌ كيلومتري‌ شمال‌ چابهار است‌ (ص‌131). مسجد جامع‌ كوچك‌ و زيبايي‌ دارد و بيشتر اهالي‌ اجناس‌ پاكستاني‌ خريد و فروش‌ مي‌كنند و برخي‌ زميندارند. در نزديكي‌ آن‌ شهركي‌ احداث‌ شده‌ است‌ (همانجا).3) سدّ پيشين‌ (بهره‌برداري‌ از 1372 ش‌)، در ملتقاي‌ رود سوران‌ آب‌ و باهوكلات‌، در حدود دوازده‌كيلومتري‌ جنوب‌ غربي‌ شهر پيشين‌، به‌منظور تأمين‌ آب‌ براي‌ آبياري‌ 410 ، 9 هكتار از زمينهاي‌ قابل‌ كشت‌ باهوكلات‌ احداث‌ شده‌ است‌. بناي‌ اين‌ سدّ خاكي‌ ـ سنگي‌ در 1354 ش‌ آغاز شد و در 1371 ش‌ پايان‌ يافت‌. طول‌ تاج‌ آن‌ 400 متر، ارتفاع‌ آن‌ از كف‌ 63 متر، مساحت‌ درياچة‌ سدّ 18 كيلومتر مربع‌ و گنجايش‌ كل‌ مخزن‌ سدّ 250 ميليون‌متر مكعب‌ است‌ (مركزآمار ايران‌. مديريت‌ آمارهاي‌ ساختمان‌ و مسكن‌، ص‌ 61؛ افشين‌، همانجا؛ فرهنگي‌، ص‌ 120).منابع‌: محمدحسن‌بن‌ علي‌ اعتمادالسلطنه‌، مرآة‌البلدان‌ ، چاپ‌ عبدالحسين‌ نوائي‌ و ميرهاشم‌ محدث‌، تهران‌ 1367ـ 1368 ش‌؛ يدالله‌ افشين‌، رودخانه‌هاي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1373 ش‌؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، مجموعة‌ قوانين‌ سال‌ 1365 ، تهران‌: روزنامة‌ رسمي‌ كشور، ?] 1366 [ ؛ ايران‌. وزارت‌ دفاع‌. ادارة‌ جغرافيائي‌ ارتش‌، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ آباديهاي‌ كشور جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌ 132ـ134: فنوج‌ ـ پيشين‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور، تقسيمات‌ كشور شاهنشاهي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1355 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. ادارة‌ كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، كتاب‌ جغرافيا و اسامي‌ دهات‌ كشور ، ج‌ 2: تهران‌ 1329 ش‌؛ عباس‌ جعفري‌، گيتاشناسي‌ ايران‌ ، ج‌ 2: رودها و رودنامة‌ ايران‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ امان‌الله‌ جهانباني‌، عمليات‌ قشون‌ در بلوچستان‌ از مرداد تا بهمن‌ 1307 ش‌ ، تهران‌ 1336 ش‌؛ حسينعلي‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ ايران‌ (آباديها) ، ج‌ 8 : استان‌ هشتم‌ (كرمان‌ و مكران‌) ، تهران‌ 1355 ش‌؛ علي‌ رزم‌آرا، جغرافياي‌ نظامي‌ ايران‌: مكران‌ ، تهران‌ 1320 ش‌؛ سرپرسي‌ مولزورث‌ سايكس‌، سفرنامة‌ ژنرال‌ سرپرسي‌ سايكس‌ ، ترجمة‌ حسين‌ سعادت‌ نوري‌، تهران‌ 1336 ش‌؛ شاه‌ حسين‌بن‌ غياث‌الدين‌ محمد، احياءالملوك‌ ، چاپ‌ منوچهر ستوده‌، تهران‌ 1344 ش‌؛ كمال‌الدين‌ غراب‌، بلوچستان‌ يادگار مطرود قرون‌ ، تهران‌ 1364 ش‌؛ بيژن‌ فرهنگي‌، نگرشي‌ بر سدهاي‌ ايران‌: گذشته‌ ـ حال‌ ـ آينده‌ ، تهران‌ 1372 ش‌؛ جرج‌ ناتانيل‌ كرزن‌، ايران‌ و قضية‌ ايران‌ ، ترجمة‌ غ‌. وحيد مازندراني‌، تهران‌ 1362 ش‌؛ مسعود كيهان‌، جغرافياي‌ مفصل‌ ايران‌ ، تهران‌ 1310ـ1311 ش‌؛ آلفونس‌ گابريل‌، تحقيقات‌ جغرافيائي‌ راجع‌ به‌ ايران‌ ، ترجمة‌ فتحعلي‌ خواجه‌نوري‌، چاپ‌ هومان‌ خواجه‌ نوري‌، تهران‌ 1348 ش‌؛ مركز آمار ايران‌، سرشماري‌ عمومي‌ نفوس‌ و مسكن‌ 1375: شناسنامة‌ آباديهاي‌ كشور، استان‌ سيستان‌ و بلوچستان‌، شهرستان‌ ايرانشهر ، تهران‌ 1376 ش‌؛ مركز آمار ايران‌. مديريت‌ آمارهاي‌ ساختمان‌ و مسكن‌، بررسي‌ سدهاي‌ ايران‌ تا پايان‌ 1365، تهران‌ 1366 ش‌؛ سعيد نيكبختي‌، آهنگ‌ بلوچستان‌: سفرنامه‌ ، ] مشهد [ 1374 ش‌؛ سون‌ اندرس‌ هدين‌، كويرهاي‌ ايران‌ ، ترجمة‌ پرويز رجبي‌، تهران‌ 1355 ش‌؛ اقبال‌ يغمائي‌، بلوچستان‌ و سيستان‌: سرزمين‌ نژادة‌ مردمان‌ و پهلوانان‌ سخت‌كوش‌ ، ] تهران‌ [ 1355 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علي‌اكبر نجفي‌ كاني‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده