پیری‌زاده‌ محمدصاحب‌ افندی‌
معرف
ي‌ حنفي‌، عالم‌ و شاعر قرن‌ دوازدهم‌
متن
پيري‌زاده‌، محمدصاحب‌ افندي‌ ، مفتي‌ حنفي‌، عالم‌ و شاعر قرن‌ دوازدهم‌. در 1085 در استانبول‌ به‌ دنيا آمد. پدرش‌، پيري‌آغا، سردستة‌ يني‌چريها بود. محمدصاحب‌ پس‌ از گذراندن‌ تحصيلات‌ مقدماتي‌ و استفاده‌ از محضر استادان‌، از محمد افندي‌ اجازة‌ فتوا گرفت‌ و در مدرسة‌ عليجان‌ اَدرنه‌ به‌ تدريس‌ پرداخت‌ (طاهربيگ‌، ج‌ 2، ص‌ 113؛ هامر ـ پورگشتال‌، ج‌ 3، ص‌ 1727). او مناصب‌ دولتي‌ و مذهبي‌ مختلفي‌ را عهده‌دار بود و در 1158 به‌ منصب‌ شيخ‌الاسلامي‌ رسيد. گفته‌اند كه‌ وي‌ در دربار عثماني‌ تاحدي‌ نفوذ داشت‌ و گاهي‌ در امور سياسي‌ نيز مداخله‌ مي‌كرد، به‌ طوري‌ كه‌ گاه‌ سبب‌ تبعيدش‌ مي‌شد. او را در سياست‌ طرفدار امپراتور وقت‌ اتريش‌ دانسته‌اند ( د.ترك‌ ، ذيل‌ مادّه‌؛ هامر ـ پورگشتال‌، ج‌ 4، ص‌ 2763، ج‌ 5، ص‌ 3323، 3329ـ3330، 3368). در دوران‌ سلطنت‌ محمود اول‌ (1108ـ 1168)، به‌ بهانة‌ ضعف‌ مزاج‌، پيري‌زاده‌ از سمت‌ مفتي‌ عزل‌ شد (هامر ـ پورگشتال‌، ج‌ 5، ص‌ 3334). او به‌ هنگام‌ مراجعت‌ از زيارت‌ مكه‌، به‌ دستور حكومت‌، در گاليپولي‌ / كليبولي‌ * اقامت‌ گزيد و سرانجام‌ در 1162 در رودوستو/ تكيرداغ‌ فوت‌ كرد (همان‌، ج‌ 5، ص‌ 3342، 3368؛ طاهربيگ‌، همانجا).پيري‌زاده‌ حواشي‌ متعددي‌ بر آثاري‌ كه‌ خوانده‌ بود، نوشته‌ است‌، اما برجسته‌ترين‌ اثرش‌، ترجمة‌ مقدمة‌ ابن‌خلدون‌ به‌ زبان‌ تركي‌ است‌. وي‌ در فاصلة‌ 1138ـ1143 مقدمه‌ را از آغاز تا پايان‌ فصل‌ پنجم‌ ــ حدود دو سوم‌ كل‌ اثر ــ ترجمه‌ و آن‌ را به‌ سلطان‌ محمود اول‌ تقديم‌ كرد (هامر ـ پورگشتال‌، ج‌ 5، ص‌ 3368؛ د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذيل‌ مادّه‌؛ حاجي‌خليفه‌، ج‌ 2، ص‌ 1124؛ قس‌ بغدادي‌، ج‌ 2، ص‌ 327، كه‌ ترجمة‌ پيري‌زاده‌ را تا اواخر فصل‌ ششم‌ دانسته‌ است‌). بقية‌ مقدمه‌ را نيز احمد جودت‌پاشا * به‌ تركي‌ ترجمه‌ كرد. اين‌ ترجمه‌ها همراه‌ با نظر دو مترجم‌ بترتيب‌ در 1275 و 1277 در استانبول‌ چاپ‌ شده‌ است‌ ( د. ا. ترك‌ ، ذيل‌ «ابن‌خلدون‌»؛ د. اسلام‌ ، همانجا). ترجمة‌ اين‌ كتاب‌ در قرن‌ دوازدهم‌ و سيزدهم‌، ابن‌خلدون‌ را به‌ چهره‌اي‌ سرشناس‌ در تركيه‌ تبديل‌ كرد؛ هر چند پيش‌ از اين‌ نيز مقدمة‌ ابن‌خلدون‌، اثري‌ گمنام‌ در تركيه‌ نبود و حافظ‌الدين‌ محمدبن‌ احمد (937) و حاجي‌خليفه‌ (1017ـ1067) آن‌ را شناسانده‌ بودند ( د.اسلام‌ ؛ حاجي‌خليفه‌، همانجاها). اثر مهم‌ ديگر پيري‌زاده‌ شرحي‌ بر الاشباه‌ والنظائر ابن‌نُجَيم‌ مصري‌ (متوفي‌ 970) در فقه‌ حنفي‌ است‌. پيري‌زاده‌ به‌ زبانهاي‌ تركي‌، فارسي‌ و عربي‌ شعر مي‌گفت‌ و تخلص‌ او «صاحب‌» بود. نسخة‌ خطي‌ ديوان‌ تركي‌ وي‌ در استانبول‌ موجود است‌ (طاهربيگ‌، همانجا).منابع‌: اسماعيل‌ بغدادي‌، هدية‌ العارفين‌ ، ج‌ 2، در حاجي‌خليفه‌، كشف‌ الظنون‌ ، ج‌ 6، بيروت‌ 1410/1990؛ مصطفي‌بن‌ عبدالله‌ حاجي‌خليفه‌، كشف‌ الظنون‌ ، بيروت‌ 1410/1990؛ بروسه‌لي‌ محمد طاهربيگ‌، عثمانلي‌ مؤلفلري‌ ، استانبول‌ 1333ـ1342؛ يوزف‌ فون‌ هامر ـ پورگشتال‌، تاريخ‌ امپراطوري‌ عثماني‌ ، ترجمة‌ ميرزا زكي‌ علي‌آبادي‌، چاپ‌ جمشيد كيان‌فر، تهران‌ 1367ـ1369 ش‌؛EI 2 , s.v. "P ¦ â r ¦ â -Za ¦ de Meh ¤ med S ¤ a ¦ h ¤ ib Efendi" (by C. E. Bosworth); I  A , s.v."I  bn Halu ª n" (by Abdدhak Anan- Ad ¦ â var); TA , s.v."Pرrر-Zہde Mehmed Sہhib Efendi" (by I  .Parmaks â zog § lu).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مرتضي‌ دهقان‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده