پیرنیا داوود
معرف

ادیب، موسیيقی شناس‌ و بنيانگذار و مبتكر سلسله‌ برنامه‌های «گلها» در راديو تهران‌ (۱۳۳۴ـ ۱۳۴۴ ش‌)

متن


پيرنيا، داوود ، اديب‌، موسيقي‌شناس‌ و بنيانگذار و مبتكر سلسله‌ برنامه‌هاي‌ «گلها» در راديو تهران‌ (۱۳۳۴ـ ۱۳۴۴ ش‌). نخست‌ نزد پدرش‌، حسن‌ پيرنيا * (مشيرالدوله‌)، و برخي‌ استادان‌ زمان‌ به‌ تحصيل‌ پرداخت‌ (ترقي‌، مصاحبه‌، تير ۱۳۶۸) و تحصيلات‌ بعدي‌ را در مدرسة‌ سن‌لوئي‌ تهران‌ و سپس‌ در سويس‌ ادامه‌ داد و در رشتة‌ حقوق‌ فارغ‌التحصيل‌ شد. پيرنيا، همزمان‌ با تحصيل‌ در حقوق‌، با موسيقي‌ كلاسيك‌ اروپايي‌ آشنا گرديد، و در بازگشت‌ به‌ ايران‌ به‌ استخدام‌ وزارت‌ دادگستري‌ درآمد و كانون‌ وكلا را بنيان‌ نهاد. سپس‌ به‌ وزارت‌ دارايي‌ منتقل‌ شد و در اين‌ وزارتخانه‌، ادارة‌ احصائيه‌ (آمار) را تأسيس‌ كرد. آنگاه‌ در نخست‌وزيري‌، رياست‌ بازرسيِ كل‌ كشور را بر عهده‌ گرفت‌ و تا معاونت‌ نخست‌وزيري‌ پيش‌ رفت‌ (نواب‌ صفا، مصاحبه‌، مرداد ۱۳۷۸).پيرنيا در اوايل‌ دهة‌ ۱۳۳۰ش‌ از كار اداري‌ كناره‌ گرفت‌ و يكسره‌ به‌ مطالعة‌ ادب‌ فارسي‌ پرداخت‌. در همين‌ اوان‌ و مقارن‌ با تحول‌ در تجهيزات‌ فني‌ و برنامه‌ريزي‌ در توليد راديو به‌ اين‌ سازمان‌ راه‌ پيدا كرد (ملاح‌، مصاحبه‌، دي‌ ۱۳۶۷). او طرحي‌ براي‌ توليد برنامه‌اي‌ بر اساس‌ آميزش‌ شعر و موسيقي‌ ايراني‌ پيشنهاد كرد كه‌ پذيرفته‌ شد. اولين‌ برنامه‌، با عنوان‌ «گلهاي‌ جاويدان‌»، با همكاري‌ ابوالحسن‌ صبا و مرتضي‌ محجوبي‌ ضبط‌ شد كه‌ دربرگيرندة‌ قطعاتي‌ براي‌ ساز تنها، آواز همراهِ ساز (بدون‌ قطعات‌ ضربي‌) و اشعار متنوعي‌ بود كه‌ يك‌ يا دو گوينده‌ آنها را قرائت‌ مي‌كردند. در بعضي‌ برنامه‌ها، شرح‌ حال‌ شاعر و اظهار عقيده‌اي‌ دربارة‌ سبك‌ و سياق‌ شعر او بيان‌ مي‌شد و در واقع‌، موسيقي‌ محملي‌ براي‌ معرفي‌ شعر كلاسيك‌ فارسي‌ و شاعران‌ بزرگ‌ ايران‌ بود. پيرنيا در تهية‌ اين‌ برنامه‌ها از وجود بهترين‌ تكنوازان‌ و آهنگسازان‌ و خوانندگان‌ آن‌ زمان‌ بهره‌ مي‌گرفت‌.برنامة‌ گلها در سالهاي‌ زوال‌ اصالت‌ موسيقي‌ ايراني‌، عامل‌ مهمي‌ در مبارزه‌ با اين‌ پديده‌ بود و با ضبط‌ صدها حلقه‌ نوار از آثار سازي‌ ـ آوازي‌ ـ اركستريِ هنرمندان‌ بزرگ‌، يك‌ دورة‌ كامل‌ از فرهنگ‌ صوتي‌ فراهم‌ آورد. پيرنيا در تمام‌ مراحل‌ تهية‌ برنامه‌، از انتخاب‌ شعر تا انتخاب‌ آهنگساز و نوازنده‌ و خواننده‌ و ضبط‌ و نظرخواهيهاي‌ فراوان‌ از استادان‌ فن‌، حضور داشت‌ و هر برنامة‌ او با دقت‌ و وسواس‌ و زحمتهاي‌ طاقت‌فرسا تهيه‌ مي‌شد (ترقي‌، همانجا). بتدريج‌ برنامة‌ گلها گسترش‌ يافت‌ و اركستر بزرگ‌ و منظمي‌ با بودجه‌اي‌ كه‌ پيرنيا توانسته‌ بود از سازمان‌ برنامه‌ بگيرد، براي‌ آن‌ فراهم‌ شد كه‌ غالباً به‌ رهبري‌ روح‌الله‌ خالقي‌ و جواد معروفي‌ برنامه‌ اجرا مي‌كرد. اين‌ اركستر تا ۱۳۵۷ش‌ به‌ كار خود ادامه‌ داد. شاخه‌هاي‌ متنوع‌ برنامة‌ گلها عبارت‌ بود از: برگ‌ سبز ، برنامه‌اي‌ با ساز تنها و آواز تنها و اشعار مذهبي‌ و عرفاني‌، به‌ نيت‌ قرب‌ به‌ مولاعلي‌ عليه‌السلام‌؛ يك‌ شاخه‌ گل‌ ، برنامة‌ كوتاهي‌ حاوي‌ معرفي‌ كوتاه‌ يك‌ شاعر و چند بيت‌ از اشعار او؛ گلهاي‌ صحرايي‌ ، براي‌ اجراي‌ آهنگهاي‌ محلي‌ ايران‌، با تغيير لهجه‌ و شيوه‌ و به‌ اصطلاح‌ با «اجراي‌ شهري‌»؛ گلهاي‌ تازه‌ كه‌ در سالهاي‌ بعد از ۱۳۵۰ش‌، پس‌ از مرگ‌ پيرنيا، تأسيس‌ شد و آثار نسل‌ جوانِ موسيقيدان‌ از قبيل‌ محمدرضا لطفي‌ و محمدرضا شجريان‌ را پخش‌ مي‌كرد، ولي‌ برنامه‌هاي‌ اخير هيچگاه‌ رونق‌ و درخشش‌ كارهاي‌ دورة‌ پيرنيا را نداشت‌ (نگهبان‌، مصاحبه‌، بهمن‌ ۱۳۷۰).پيرنيا همچنين‌ نخستين‌ برنامة‌ ويژه‌ كودك‌ را همراه‌ پسرش‌ بيژن‌ و كودكان‌ مستعدي‌ كه‌ موسيقي‌ آموخته‌ بودند، در راديو تأسيس‌ كرد و دكتر معين‌ افشار، آموزگار مدرسة‌ جم‌ قلهك‌، را به‌ سرپرستي‌ آن‌ گماشت‌. چند تن‌ از هنرمندان‌ نسل‌ آينده‌، كار خود را از همين‌ برنامه‌ در سالهاي‌ مياني‌ (۱۳۳۰ـ ۱۳۳۵ ش‌) شروع‌ كردند (ترقي‌، همانجا).پيرنيا به‌ سبب‌ بعضي‌ اختلافات‌ با رؤساي‌ اداري‌ وقت‌، در ۱۳۴۴ش‌ از راديو و از برنامة‌ گلها كناره‌ گرفت‌ و خانه‌نشين‌ شد و سرانجام‌ در آبان‌ ۱۳۵۰ بر اثر سكتة‌ قلبي‌ در تهران‌ درگذشت‌.



منابع‌: علاوه‌ بر اطلاعات‌ شخصي‌ مؤلف‌؛ بيژن‌ ترقي‌، مصاحبه‌، تير ۱۳۶۸؛ حسينعلي‌ ملاح‌، مصاحبه‌، دي‌ ۱۳۶۷؛ تورج‌ نگهبان‌، مصاحبه‌، بهمن‌ ۱۳۷۰؛ اسماعيل‌ نواب‌ صفا، مصاحبه‌، مرداد ۱۳۷۸.


نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سيدعليرضا ميرعلي‌نقي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ 1379
وضعیت انتشار
  • چاپ شده