پیران‌
معرف
طوايف‌ بزرگ‌ و قديمي‌ كرد، جزو اتحادية‌ قبيله‌اي‌ بلباس‌ * در ايران‌ و عراق‌
متن
پيران‌ ، از طوايف‌ بزرگ‌ و قديمي‌ كرد، جزو اتحادية‌ قبيله‌اي‌ بلباس‌ * در ايران‌ و عراق‌. مسكن‌ آنان‌ در نوار مرزي‌ ايران‌ و عثماني‌ (عراق‌) و نواحي‌ مجاور آن‌ در آذربايجان‌ غربي‌ قرار داشت‌ (غوريانس‌، ص‌22؛ مشيرالدوله‌ تبريزي‌، ص‌146ـ147؛ ايگلتون‌، ص‌43). اغلب‌ چادرنشينان‌ پيران‌ ييلاق‌ را در لاهيجان‌ (لايجان‌) و كوه‌ قنديل‌ و قشلاق‌ را در بيتوين‌ و رانية‌ عراق‌ به‌ سر مي‌بردند (ادموندز، ص‌242، 244؛ عزّاوي‌، ج‌ 2، ص‌ 119). طوايف‌ پيران‌، كه‌ تعداد آنان‌ در 1270 تا 1272 بالغ‌ بر ششصد خانوار بود، هفت‌ ماه‌ از سال‌ را در ييلاق‌ و پنج‌ ماه‌ را در قشلاق‌ مي‌گذراندند (مشيرالدوله‌ تبريزي‌، ص‌147). كوچ‌ سالانة‌ پيرانها كه‌ حتي‌ در سالهاي‌ تأسيس‌ دولت‌ نيمه‌ مستقل‌ پادشاهي‌ عراق‌ ادامه‌ داشت‌ (ادموندز، ص‌244)، در سالهاي‌ بعد و بويژه‌ پس‌ از تعيين‌ قطعي‌ مرزهاي‌ بين‌المللي‌ ايران‌ و عراق‌ متوقف‌ شد و چادرنشينان‌ پيران‌ كه‌ عملاً ميان‌ ايران‌ و عراق‌ تقسيم‌ شده‌ بودند، از آن‌ پس‌ فقط‌ در خاك‌ كشوري‌ كه‌ تابع‌ آن‌ بودند كوچ‌ مي‌كردند. پيرانهاي‌ عراق‌ در كوي‌ سنجق‌، رانيه‌، بيتوين‌، قراجوغ‌ و اَربيل‌ (عزّاوي‌، همانجا) و پيرانهاي‌ ايران‌ در بخشهايي‌ از شهرستان‌ پيرانشهر ساكن‌ شدند. دهستانهاي‌ پيران‌ و لاهيجان‌ شرقي‌ و غربي‌ از مناطق‌ استقرار طوايف‌ پيران‌ ايران‌ است‌ (ايرانشهر، ج‌1، ص‌ 122؛ مركز آمار ايران‌، 1368 ش‌، ص‌ 12؛ همو، 1366 ش‌، ص‌ 10ـ11؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، ص‌ 203ـ 205). پيرانهاي‌ ايران‌ علاوه‌ بر گله‌داري‌، به‌ زراعت‌ گندم‌، جو، برنج‌ و توتون‌ نيز اشتغال‌ دارند (ايرانشهر، ج‌ 1، ص‌ 122).از چادرنشينان‌ پيران‌ در عراق‌ اطلاعي‌ در دست‌ نيست‌، اما گروههايي‌ از پيرانها در ايران‌، هنوز چادرنشين‌اند و طبق‌ سرشماري‌ 1366ش‌، جمعيت‌ آنان‌ به‌ 113 خانوار مي‌رسد (مركز آمار ايران‌، 1370 ش‌، ص‌78، 88 ـ90). ييلاق‌ اين‌ مردم‌ در مراتع‌ كاني‌خدا و حاجي‌ابراهيم‌ و كوه‌ قنديل‌ در نوار مرزي‌ ايران‌ و عراق‌ قرار دارد (اسكندري‌نيا، ص‌ 403).فهرست‌ طوايف‌ پيران‌ اينهاست‌: امير عشايري‌، موريك‌، احمدي‌ و سادات‌ در ايران‌ (مركز آمار ايران‌، 1370 ش‌، ص‌90) و برچم‌، احمدآلكه‌، هُولَه‌ مله‌، حسن‌ آغائي‌، مَخانه‌، وسطي‌' پيرا، ييوا، هَرزن‌ سَما، هون‌ هَل‌ كَرينا و سِن‌ در كردستان‌ عراق‌ (عزّاوي‌، ج‌2، ص‌119ـ120).نام‌ پيرانها ضمن‌ وقايع‌ 1197 به‌ ميان‌ آمده‌ است‌ كه‌ از متحدان‌ امامقلي‌خان‌ افشار، حاكم‌ اروميه‌، به‌ شمار مي‌آمدند و در جنگ‌ با قواي‌ اميراصلان‌ خان‌ افشار، عامل‌ علي‌ مرادخان‌ زند شركت‌ داشتند (افشار محمودلو، ص‌214). مامندآغا پيران‌ در جنگ‌ گستردة‌ طوايف‌ افشار و مقدم‌ و شكاك‌ و زَرزا با طوايف‌ بلباس‌ در 1216 كه‌ به‌ شكست‌ بلباس‌ منتهي‌ شد، فرمانده‌ جنگجويان‌ پيران‌ بود (همان‌، ص‌ 312ـ313). پيرانها در لشكركشي‌ گستردة‌ شيخ‌ عبيدالله‌ شَمزيني‌ به‌ اروميه‌ و مهاباد و مياندوآب‌ نيز شركت‌ داشتند (غوريانس‌، ص‌22، 28ـ 29، 37ـ 40، 43). اينان‌ شماري‌ از زنان‌ و دختران‌ ترك‌ و كرد را اسير كردند و به‌ ميان‌ طوايف‌ پيران‌ در نواحي‌ مرزي‌ و رانية‌ عراق‌ فرستادند كه‌ تعدادي‌ از آنان‌ در 1298 با مداخلة‌ قائم‌مقام‌ رانيه‌ رهايي‌ يافتند (اميرنظام‌ گروسي‌، ص‌373ـ374). گروهي‌ از طوايف‌ پيران‌ نيز در محرم‌ 1333 به‌ استقبالِ نظاميان‌ عثماني‌ رفتند و آنان‌ را به‌ لاهيجان‌ آوردند. محمدامين‌ آغاپيران‌ از سران‌ آنان‌ با تعدادي‌ از جنگجويان‌ پيراني‌ نظاميان‌ عثماني‌ را تا ساوجبلاغ‌ مكري‌ (مهاباد) و تصرف‌ بعضي‌ ازاين‌ نواحي‌ و يورش‌ به‌ مراغه‌ وتبريز وتصرف‌ موقت‌ آن‌ شهرها همراهي‌ كردند ( كتاب‌ سبز ، ص‌ 45، 52 ـ53، 75ـ 79، 82، 84، 88 ـ 89، 91).منابع‌: سيسيل‌جان‌ ادموندز، كردها، تركها، عرب‌ها، ترجمة‌ ابراهيم‌ يونسي‌، تهران‌ 1367 ش‌؛ ابراهيم‌ اسكندري‌ نيا، ساختار سازمان‌ ايلات‌ و شيوة‌ معيشت‌ عشاير آذربايجان‌ غربي‌ ، اروميه‌ 1366 ش‌؛ عبدالرشيدبن‌ محمدشفيع‌ افشار محمودلو، تاريخ‌ افشار ، چاپ‌ محمود راميان‌ و پرويز شهريار افشار، ] اروميه‌ [ 1346 ش‌؛ حسنعلي‌بن‌ محمدصادق‌ اميرنظام‌ گروسي‌، گزارشها و نامه‌هاي‌ ديواني‌ و نظامي‌ اميرنظام‌ گروسي‌ دربارة‌ وقايع‌ كردستان‌ در سال‌ 1297 هجري‌ ، چاپ‌ ايرج‌ افشار، تهران‌ 1373 ش‌؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، مصوبات‌ هيئت‌ وزيران‌ در مورد قانون‌ تعاريف‌ و ضوابط‌ تقسيمات‌ كشوري‌ ، مصوب‌ تيرماه‌ 1362، تهران‌ وزارت‌ دادگستري‌ 1367 ش‌؛ ايرانشهر ، تهران‌: كميسيون‌ ملي‌ يونسكو در ايران‌،1342ـ1343 ش‌؛ ويليام‌ ايگلتون‌، جمهوري‌ 1946 كردستان‌ ، ترجمة‌ سيدمحمد صمدي‌، مهاباد 1360 ش‌؛ عباس‌ عزّاوي‌، عشائرالعراق‌ ، بغداد 1937ـ1956، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1370 ش‌؛ اسكندر غوريانس‌، قيام‌ شيخ‌ عبيدالله‌ شمزيني‌ در عهد ناصرالدين‌ شاه‌ ، چاپ‌ عبدالله‌ مردوخ‌ كردستاني‌، تهران‌ 1356 ش‌؛ كتاب‌ سبز ، تهران‌: نشر تاريخ‌ ايران‌، 1363 ش‌؛ مركز آمار ايران‌، سرشماري‌ اجتماعي‌ ـ اقتصادي‌ عشاير كوچنده‌ 1366: جمعيت‌ عشايري‌ دهستانها، كل‌ كشور ، تهران‌ 1368 ش‌؛ همو، سرشماري‌ اجتماعي‌ ـ اقتصادي‌ عشاير كوچنده‌ 1366: فرهنگ‌ عشايري‌ حوزه‌هاي‌ 01 و 02 ، تهران‌ 1370 ش‌؛ همو، مساحت‌ تقريبي‌ شهرستان‌، بخش‌ و دهستانهاي‌ كشور، براساس‌ قانون‌ تقسيمات‌ كشوري‌ در مهرماه‌ 1365 ، تهران‌ 1366 ش‌؛ جعفربن‌محمدتقي‌ مشيرالدوله‌ تبريزي‌، رسالة‌ تحقيقات‌ سرحديه‌ ، چاپ‌ محمد مشيري‌، تهران‌ 1348 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

علي‌ پورصفر قصابي‌نژاد

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده