پیام‌نو/ پیام‌ نوین‌
معرف
نامة‌ ادبي‌ وابسته‌ به‌ انجمن‌ روابط‌ فرهنگي‌ ايران‌ با اتحاد جماهير شوروي‌ * ، ميان‌ سالهاي‌ 1323 تا 1357ش‌
متن
پيام‌نو/ پيام‌ نوين‌ ، ماهنامة‌ ادبي‌ وابسته‌ به‌ انجمن‌ روابط‌ فرهنگي‌ ايران‌ با اتحاد جماهير شوروي‌ * ، ميان‌ سالهاي‌ 1323 تا 1357ش‌. اين‌ مجله‌ ابتدا به‌ صورت‌ ماهنامه‌ از مرداد 1323 تا اسفند 1333 با عنوان‌ پيام‌ نو ، و به‌ صورت‌ سياه‌ و سفيد با جلد رنگي‌ منتشر مي‌شد. پس‌ از يك‌ وقفة‌ تقريباً چهار ساله‌، بار ديگر، از مهر 1337 تا فروردين‌ 1357، با نام‌ پيام‌ نوين‌ منتشر شد. در هر دو دورة‌ انتشار، مجله‌ با وقفه‌هايي‌ كوتاه‌ و بلند همراه‌ بود ( مطبوعات‌ ايران‌ ، ص‌60؛ پيام‌ نو ، سال‌1، ش‌1؛ عبدرباني‌، پيام‌ نوين‌ ، دورة‌10، ش‌8، ص‌17، 20، 22).اساسنامة‌ انجمن‌ روابط‌ فرهنگي‌ ايران‌ با اتحاد جماهير شوروي‌ مصوب‌ 9 اسفند 1322، منظور اصلي‌ از تشكيل‌ انجمن‌ را هر گونه‌ همكاري‌ ميان‌ دو ملت‌ در كلية‌ شئون‌ علمي‌، فرهنگي‌ و ادبي‌، و در درجة‌ اول‌ در زمينة‌ علوم‌، هنرهاي‌ زيبا و ادبيات‌، با هدف‌ توسعة‌ روابط‌ فرهنگي‌ و ايجاد حسن‌ تفاهم‌ بين‌ محافل‌ فرهنگي‌ و تحكيم‌ دوستي‌ و مودت‌ ميان‌ دو كشور، بيان‌ مي‌داشت‌. در بند سوم‌ مادة‌ دو نيز طبع‌ و نشر روزنامه‌ و مجلة‌ انجمن‌ را براي‌ تأمين‌ مقاصد و مسائل‌ روابط‌ فرهنگي‌، به‌ عنوان‌ يكي‌ از مقاصد عمدة‌ انجمن‌، مطرح‌ مي‌كرد. شش‌ كميسيون‌ تشكيل‌ شد كه‌ اولين‌ آن‌، كميسيون‌ ادبيات‌ و نشريات‌ بود و از تصميمات‌ اولية‌ آن‌ نيز نشر مجلة‌ پيام‌ نو بود (نفيسي‌، ص‌58 ـ59، 63).اولين‌ شمارة‌ پيام‌ نو در اول‌ مرداد 1323، به‌ مديريت‌ سعيد نفيسي‌ * (منشي‌ انجمن‌ و نمايندة‌ هيئت‌ مديره‌)، منتشر شد. نفيسي‌ علاوه‌ بر درج‌ مقالات‌ خود، نقش‌ فعال‌ و مهمي‌ در انتشار پيام‌ نو داشت‌. او از شمارة‌ سوم‌ دورة‌ پنجم‌، جاي‌ خود را به‌ بزرگ‌ علوي‌ * سپرد. هيئت‌ تحريرية‌ مجله‌ فاطمه‌ سياح‌، عيسي‌ بهنام‌، پرويز خانلري‌، ذبيح‌الله‌ صفا، عبدالحسين‌ نوشين‌ و صادق‌ هدايت‌ بودند كه‌ از شمارة‌ هفتم‌ به‌ بعد، كريم‌ كشاورز و بزرگ‌ علوي‌ نيز به‌ آنها پيوستند. پيام‌ نو در مقدمة‌ نخستين‌ شماره‌، خود را ناشر افكار و مرام‌ انجمن‌ روابط‌ فرهنگي‌ ايران‌ با اتحاد جماهير شوروي‌ معرفي‌ مي‌كند و تصريح‌ و تأكيد دارد كه‌ انجمن‌ در جهت‌ حفظ‌ و تحكيم‌ اشتراكات‌ معنوي‌ بسيار ميان‌ دو ملت‌، اين‌ مجله‌ را منتشر خواهد كرد؛ سپس‌ در خصوص‌ اين‌ اشتراكات‌ معنوي‌، به‌ ارتباط‌ نزديك‌ ميان‌ جمهوريهاي‌ آذربايجان‌، گرجستان‌، ارمنستان‌، تاجيكستان‌، تركمنستان‌ و ازبكستان‌، و نيز به‌ رابطة‌ درازمدت‌ ايران‌ با ملل‌ كوچك‌ نواحي‌ جنوب‌ شرقي‌، مانند تاتارها، آسها يا اسها (اُسِتها)، لزگيان‌، داغستانيان‌، آجارها، اَبخازيان‌، تالشها، تاتها، چَركسها و آلانيان‌ قديم‌، همچنين‌ ساكنان‌ ولگا و كريمه‌ (قريم‌) اشاره‌ مي‌كند ( پيام‌نو ، سال‌1، ش‌1، ص‌1؛ ابوترابيان‌، ص‌63ـ64).پيام‌ نو در معرفي‌ فرهنگ‌، هنر و ادبيات‌ دو ملت‌ به‌ درج‌ آثاري‌ از استادان‌، نويسندگان‌، محققان‌، رجال‌ و شخصيتهاي‌ ادبي‌ ايران‌ پرداخت‌، كه‌ شامل‌ مقاله‌، ترجمه‌ يا متن‌ سخنراني‌ بود. علاوه‌ بر اعضاي‌ هيئت‌ تحريريه‌، كساني‌ همچون‌ علي‌اصغر حكمت‌، ملك‌الشعراي‌ بهار، جلال‌آل‌احمد، عبدالحسين‌ نوشين‌، صادق‌ چوبك‌، احسان‌ يارشاطر و ديگر نخبگان‌ فرهنگي‌ و ادبي‌ آن‌ دوره‌، كه‌ بسياري‌ از ايشان‌ عضو حزب‌ توده‌ بودند، با اين‌ مجله‌ همكاري‌ كردند. همچنين‌ آثار بسياري‌ از شعرا و نويسندگان‌ جمهوريهاي‌ مسلمان‌نشين‌ شوروي‌، از جمله‌ عبدالرحمان‌ مشفقي‌، امين‌جان‌ شكوهي‌، سلطان‌ عمروف‌، ذاكر خواجه‌يف‌، در مجله‌ منتشر شد (مسلمانيان‌ قبادياني‌، مصاحبة‌ مورخ‌ 25 خرداد 1378). پيام‌ نو مقالات‌ مفصلي‌ نيز دربارة‌ زندگي‌ و آثار برخي‌ از انديشمندان‌ و هنرمندان‌ ايراني‌ گذشته‌ و حال‌ دربرداشت‌. همچنين‌، با درج‌ مقالات‌ متعددي‌ دربارة‌ نويسندگان‌ و موسيقي‌دانان‌ و نقاشان‌ مشهور شوروي‌، به‌ معرفي‌ فرهنگ‌ و هنر و ادبيات‌ آن‌ كشور همت‌ گماشت‌ ( پيام‌ نو ، سال‌1، ش‌9، ص‌2؛ بياني‌، ص‌2؛ عبدرباني‌، پيام‌ نوين‌ ، دورة‌10، ش‌2، ص‌3ـ6؛ آبراهاميان‌، ص‌410ـ411). تقريباً نيمي‌ از مجله‌ به‌ فرهنگ‌ و ادب‌ ايران‌، و نيم‌ ديگر به‌ فرهنگ‌ و ادبيات‌ شوروي‌ اختصاص‌ داشت‌ (علوي‌، ص‌263) و علاوه‌ بر مقالات‌ متنوع‌ و قطعات‌ نظم‌ و نثر، شامل‌ بخشهاي‌ ديگري‌ از جمله‌ «گزارش‌ انجمن‌»، «بپرسيد، ما پاسخ‌ مي‌دهيم‌»، «كتابهاي‌ تازه‌»، «اخبار فرهنگي‌» و «گزارش‌ مسابقات‌ شطرنج‌» نيز بود (بياني‌، ص‌ 2ـ3، 5).پيام‌ نو خود را مجله‌اي‌ فرهنگي‌ معرفي‌ مي‌كرد كه‌ از فعاليتها و جريانات‌ سياسي‌ به‌ دور است‌. هر چند اين‌ مطلب‌ دربارة‌ مسائل‌ سياسي‌ داخلي‌ صدق‌ مي‌كرد و مجله‌ وارد مباحث‌ سياسي‌ روز ايران‌ نمي‌شد، اما پيام‌نو بشدت‌ به‌ اتحاد جماهير شوروي‌ گرايش‌ داشت‌ و در حد مبالغه‌آميزي‌ به‌ تعريف‌ و تمجيد از سياستها و فعاليتهاي‌ حكومت‌ كمونيستي‌ شوروي‌ مي‌پرداخت‌ و سعي‌ داشت‌ از جامعة‌ شوروي‌، تصوير مدينة‌ فاضله‌اي‌ ارائه‌ دهد؛ بويژه‌ اينكه‌ انتشار پيام‌ نو با جنگ‌ جهاني‌ دوم‌ و ورود اشغالگرانة‌ نيروهاي‌ شوروي‌ به‌ ايران‌ همزمان‌ بود و پيام‌نو مي‌توانست‌ با طرح‌ فرهنگ‌ و ادبيات‌ شوروي‌ و بزرگنمايي‌ آن‌، در تلطيف‌ ذهن‌ ملت‌ ايران‌ نسبت‌ به‌ حضور نيروهاي‌ ارتش‌ سرخ‌ در خاك‌ ايران‌ مؤثّر باشد (همان‌، ص‌ 2ـ3؛ علوي‌، ص‌ 266، 274؛ پيام‌نو ، سال‌ 1، ش‌ 9، ص‌ 1). در اجراي‌ اين‌ شيوة‌ طرفدارانه‌، مجله‌ معمولاً در هر سالگرد انقلاب‌ اكتبر 1917، مقالاتي‌ در تمجيد از آن‌ به‌ چاپ‌ مي‌رساند. مقالات‌ متعددي‌ نيز دربارة‌ لنين‌ و استالين‌ در شماره‌هاي‌ مختلف‌ مجله‌ چاپ‌ شد؛ به‌ عنوان‌ نمونه‌، در يكي‌ از مقالات‌، دربارة‌ استالين‌ آمده‌ است‌: «استالين‌ همان‌ فرد انقلابي‌ پاك‌ و صاحب‌ روح‌ بزرگ‌ تزلزل‌ ناپذيريست‌... او از وسع‌ معلومات‌ و تجمع‌ و تزكية‌ نفس‌ و شور درون‌ و روشني‌ خاطر و پشتكار و سرعت‌ عمل‌ و استواري‌ قدرت‌ اتخاذ تصميم‌ و مراقبت‌ دائم‌ در انتخاب‌ اشخاص‌ نيرو مي‌گيرد.» يا در مقالة‌ ديگري‌ دربارة‌ شوروي‌ مي‌گويد: «كشور شوروي‌... بزرگترين‌ پايگاه‌ صلح‌ جهان‌ است‌ و به‌ اقتضاي‌ ] طبيعت‌ [ سوسياليستي‌اش‌ طرفدار صلح‌ و آرامش‌ جهان‌...» («ساختمانهاي‌ عظيم‌ صلح‌ در اتحاد جماهير شوروي‌»، ص‌29؛ نيز رجوع كنيد به متين‌ دفتري‌، ص‌ 1ـ 8، 35؛ خسروي‌، ص‌ 1ـ6؛ فياض‌، ص‌ 1ـ11؛ شهيد نورائي‌، ص‌ 17؛ طبري‌، ص‌ 23ـ31؛ صالح‌، ص‌ 1ـ 8؛ جهانباني‌، 1326 ش‌، ص‌ 1ـ2).گرايش‌ پيام‌ نو به‌ اتحاد جماهير شوروي‌ در نهايت‌ باعث‌ شد كه‌ عليرغم‌ تلاش‌ مديران‌ مجله‌، جزر و مدهاي‌ سياسي‌ ناشي‌ از روابط‌ ايران‌ و شوروي‌ بر انجمن‌، و به‌ تبع‌ آن‌ بر انتشار پيام‌ نو ، تأثير گذارد، به‌ طوري‌ كه‌ انجمن‌ در بهمن‌ 1326، نخست‌وزير وقت‌ يعني‌ احمد قوام‌ * را، به‌ سبب‌ سياستهايش‌ در قبال‌ شوروي‌، از رياست‌ افتخاري‌ انجمن‌ بر كنار كرد، و پيام‌ نو نيز ضمن‌ درج‌ گزارش‌ آن‌، در مقدمة‌ سال‌ چهارم‌ و پس‌ از دو ماه‌ تعطيلي‌، بر تأثيرپذيري‌ خود از اين‌ جريانات‌ سياسي‌ صحه‌ گذاشت‌ ( پيام‌ نو ، سال‌4، ش‌1، ص‌2، ش‌2و3، ص‌122ـ123؛ رجوع كنيد به مهدوي‌، ص‌10ـ19). انتشار پيام‌نو در پي‌ تيرگي‌ روابط‌ دو كشور، كه‌ همزمان‌ با سركوب‌ شديد حزب‌ توده‌ پس‌ از كودتاي‌ 28 مرداد 1332 بود، در دورة‌ هفتم‌ و پس‌ از انتشار ششمين‌ شماره‌ در اسفند 1333، متوقف‌ شد (عبدرباني‌، پيام‌ نوين‌ ، دورة‌10، ش‌2، ص‌7؛ جهانباني‌، 1337ش‌، ص‌3؛ مطبوعات‌ ايران‌ ، ص‌60؛ آبراهاميان‌، ص‌400، 415). با وجود اين‌، پيام‌ نو را بايد مجله‌اي‌ فرهنگي‌ دانست‌ كه‌ مقالات‌ علمي‌ و ادبي‌ در آن‌ غلبه‌ داشت‌. ويژگي‌ بارز ديگر پيام‌ نو اين‌ بود كه‌ توانست‌ همكاري‌ وسيع‌ بسياري‌ از روشنفكران‌ از جمله‌ رجال‌ و شخصيتها، نويسندگان‌ نامي‌، محققان‌ و شعراي‌ برجسته‌ را به‌ خود جلب‌ كند (علوي‌، ص‌274؛ عبدرباني‌، همانجا).پيام‌ نوين‌. در پي‌ سفر محمدرضا پهلوي‌ به‌ شوروي‌ در 1335 ش‌/ 1956 و بهبود روابط‌ ايران‌ و شوروي‌، مجله‌ پيام‌نو پس‌ از سه‌ سال‌ و نيم‌ تعطيلي‌، اين‌ بار با نام‌ جديد پيام‌ نوين‌ در مهر 1337، با مديريت‌ روح‌الله‌ خالقي‌ و صاحب‌ امتيازي‌ مهدي‌ بياني‌ * ، انتشار خود را از سر گرفت‌. پيام‌ نوين‌ ، به‌ لحاظ‌ محتوا و شكل‌، تقريباً همان‌ سبك‌ و سياق‌ پيام‌ نو را داشت‌ (عبدرباني‌، پيام‌ نوين‌ ، دورة‌10، ش‌7، ص‌75؛ جهانباني‌، 1337ش‌، ص‌3ـ5). از جمله‌ كساني‌ كه‌ در اين‌ دوره‌ با مجله‌ همكاري‌ داشتند و آثاري‌ از آنها در مجله‌ درج‌ شده‌ است‌ مي‌توان‌ به‌ محمدعلي‌ جمالزاده‌، مهدي‌ اخوان‌ ثالث‌، عبدالعلي‌ دستغيب‌، جلال‌ آل‌احمد و احمد بيرشك‌ اشاره‌ كرد ( پيام‌ نوين‌ ، شماره‌هاي‌ متعدد). همچنين‌ اشعاري‌ از نيمايوشيج‌، پدر شعر نو ايران‌، نيز كه‌ در دوره‌هاي‌ پيش‌ امكان‌ انتشار آنها نبود، براي‌ اولين‌ بار، در پيام‌ نوين‌ منتشر شد (آبراهاميان‌، ص‌411).پيام‌ نوين‌ ، در دورة‌ نهم‌، بيش‌ از چهار شماره‌ منتشر نشد و با درگذشت‌ مهدي‌ بياني‌، انتشار آن‌ به‌ مدت‌ چهار سال‌ و نيم‌ متوقف‌ شد. پس‌ از آن‌، پيام‌ نوين‌ به‌ مديريت‌ محسن‌ هشترودي‌ و سردبيري‌ محمدهادي‌ عبدرباني‌ (شماره‌ اول‌ و دوم‌ دورة‌ دهم‌) در دي‌ 1351 انتشار خود را از سرگرفت‌ (عبدرباني‌، پيام‌ نوين‌ ، دورة‌ 10، ش‌8، ص‌20، 22). از شماره‌ اول‌ دورة‌ يازدهم‌ نيز مديريت‌ مجله‌ را ضياءالله‌ فروشاني‌ برعهده‌ گرفت‌. پس‌ از انتشار شمارة‌ پنجم‌ از دورة‌ يازدهم‌، با فوت‌ محسن‌ هشترودي‌، انتشار مجله‌ دو سال‌ به‌ تأخير افتاد. انتشار دورة‌ دوازدهم‌ مجله‌ در فروردين‌ و ارديبهشت‌ 1357، با مديريت‌ مهندس‌ احمد بريماني‌، آغاز شد، اما با انتشار اولين‌ شماره‌، بر اثر درگذشت‌ احمد بريماني‌، در اوان‌ انقلاب‌ اسلامي‌، انتشار مجله‌ مجدداً متوقف‌ شد ( پيام‌ نوين‌ ، دورة‌ 11، ش‌ 1، دورة‌ 12، ش‌ 1؛ سلطاني‌، ص‌ 112). در مجموع‌، پيام‌ نو و پيام‌ نوين‌ نه‌ تنها در ايران‌ بلكه‌ در جمهوريهاي‌ شوروي‌، بويژه‌ در ميان‌ فارسي‌زبانان‌ و در جوّ خفقان‌ شوروي‌ آن‌ زمان‌ كه‌ كمتر امكان‌ ورود نشريات‌ ايران‌ به‌ آنجا وجود داشت‌، به‌ عنوان‌ دريچه‌اي‌ براي‌ ارتباط‌ به‌ مهد تمدن‌ و فرهنگ‌ قديم‌ خود، تأثير عميقي‌ بر جاي‌ گذاشت‌ (مسلمانيان‌ قبادياني‌، همانجا).منابع‌: يرواند آبراهاميان‌، ايران‌ بين‌ دو انقلاب‌: درآمدي‌ بر جامعه‌شناسي‌ سياسي‌ ايران‌ معاصر ، ترجمة‌ احمد گل‌ محمدي‌ و محمد ابراهيم‌ فتّاحي‌ولي‌لايي‌، تهران‌ 1377ش‌؛ حسين‌ ابوترابيان‌، مطبوعات‌ ايران‌ از شهريور 1320 تا 1326 ، تهران‌ 1366ش‌؛ مهدي‌ بياني‌، «هفتمين‌ سال‌ انتشار پيام‌ نو»، پيام‌ نو ، سال‌5، ش‌2 (شهريور 1330)؛ پيام‌ نو ، سال‌1، ش‌1 (مرداد 1323)، ش‌9 (مرداد 1324)، سال‌4، ش‌1 (فروردين‌ 1327)، ش‌2و3 (ارديبهشت‌ و خرداد 1327)؛ پيام‌ نوين‌ ، دورة‌11، ش‌1 (اسفند 1353ـ خرداد 1354)، دورة‌12، ش‌1 (فروردين‌ ـ ارديبهشت‌ 1357)؛ امان‌الله‌ جهانباني‌، «آغاز پيام‌ نوين‌»، پيام‌ نوين‌ ، سال‌1، ش‌1 (مهر 1337)؛ همو، «ژنراليسيم‌ ستالين‌»، پيام‌ نو ، سال‌3، ش‌9 (تير1326)؛ اميرخسروي‌، «پيشرفت‌هاي‌ اقتصادي‌ شوروي‌»، پيام‌ نو ، سال‌5، ش‌11و12 (شهريور 1331)؛ «ساختمانهاي‌ عظيم‌ صلح‌ در اتحاد جماهير شوروي‌»، پيام‌ نو ، سال‌5، ش‌1 (مرداد 1330)؛ پوري‌ سلطاني‌، راهنماي‌ مجله‌هاي‌ ايران‌: 1347ـ 1368 ، تهران‌ 1369ش‌؛ محمد شهيد نورائي‌، «قانون‌ اساسي‌ شوروي‌»، پيام‌ نو ، سال‌5، ش‌5 (بهمن‌ 1330)؛ اللهيار صالح‌، «انقلاب‌ اكتبر»، پيام‌ نو ، سال‌3، ش‌2 (آبان‌ 1325)؛ احسان‌ طبري‌، «مشاهدات‌ ما در مسكو»، پيام‌ نو ، سال‌3، ش‌1 (مهر 1325)؛ محمدهادي‌ عبدرباني‌، «سخني‌ با خوانندگان‌ پيام‌ نوين‌»، پيام‌ نوين‌ ، دورة‌ 10، ش‌ 2 (بهمن‌ و اسفند 1351)، ش‌ 7 (آذر و دي‌ 1352)، ش‌8 (بهمن‌ و اسفند 1352)؛ بزرگ‌ علوي‌، خاطرات‌ بزرگ‌ علوي‌ ، چاپ‌ حميد احمدي‌، تهران‌ 1377ش‌؛ علي‌اكبر فياض‌، «به‌ مناسبت‌ بيست‌ و هشتمين‌ سال‌ مرگ‌ لنين‌ بزرگ‌»، پيام‌ نو ، سال‌ 5، ش‌ 5 (بهمن‌ 1330)؛ احمد متين‌ دفتري‌، «خلاصة‌ بيانات‌ جناب‌ آقاي‌ سناتور دكتر متين‌ دفتري‌ در انجمن‌ روابط‌ فرهنگي‌ ايران‌ با ا. ج‌. ش‌. س‌»، پيام‌ نو ، سال‌5، ش‌ 9 (خرداد 1331)؛ رحيم‌ مسلمانيان‌ قبادياني‌، بنياد دايرة‌المعارف‌ اسلامي‌، تهران‌، مصاحبه‌، 25 خرداد 1378؛ مطبوعات‌ ايران‌: فهرست‌ تحليلي‌ كتابخانة‌ مجلس‌ سنا ، ] گردآوري‌ [ شهين‌ اسفندياري‌... ] و ديگران‌ [ ، تهران‌ 1358ش‌؛ عبدالرضا هوشنگ‌ مهدوي‌، تاريخ‌ روابط‌ خارجي‌ ايران‌ از پايان‌ جنگ‌ جهاني‌ دوم‌ تا سقوط‌ رژيم‌ پهلوي‌ (1324ـ 1357) ، تهران‌ 1368ش‌؛ سعيد نفيسي‌، «تاريخچة‌ انجمن‌ روابط‌ فرهنگي‌ ايران‌ با اتحاد جماهير شوروي‌»، پيام‌ نو ، سال‌1، ش‌1 (مرداد 1323).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدكاظم‌ آسايش‌طلب‌ طوسي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده