پونا (پونه‌)
معرف
يت‌ و شهري‌ در جنوب‌ هند در فلات‌ دكن‌
متن
پونا (پونه‌)، ولايت‌ و شهري‌ در جنوب‌ هند در فلات‌ دكن‌. شهر پونا ] (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1370 ش‌/ 1991، 651 ، 566 ، 1 تن‌؛ > اطلس‌ بريتانيكا < ، ص‌ 307) [ در َ 31 ° 18 عرض‌ شمالي‌ و َ 51 ° 73 طول‌ شرقي‌ واقع‌ است‌. اين‌ شهر صنعتي‌، و متأثر از فرهنگ‌ هند و اسلامي‌ است‌.نخستين‌ بار نام‌ ولايت‌ پونا، با ضبط‌ «پوني‌ ويشي‌» و «پونك‌»، در كتيبه‌هاي‌ راشتركوت‌ (متعلق‌ به‌ قرون‌ دوم‌ و چهارم‌/ هشتم‌ و دهم‌) ديده‌ شده‌ است‌. از قرن‌ پنجم‌ تا هشتم‌/ يازدهم‌ ـ چهاردهم‌ هيچگونه‌ گزارش‌ تاريخي‌ از پونا در دست‌ نيست‌، اما بنابر روايت‌ محلي‌، ظاهراً در 613 ميلادي‌ قريه‌اي‌ با پانزده‌ كلبه‌ بوده‌ است‌.پونا در دورة‌ علاءالدين‌ خَلْجي‌، سلطان‌ دهلي‌ (696ـ716/ 1296ـ1316)، به‌ دست‌ مسلمانان‌ افتاد و معابد هندو به‌ «درگاهها»، و شهر به‌ قصبه‌اي‌ اسلامي‌ و پايگاهي‌ نظامي‌ با حصاري‌ گلي‌ تبديل‌ شد. قشون‌ مسلمانان‌ و تعدادي‌ روستانشين‌ در داخل‌ حصار و كشاورزان‌ هندو، بازرگانان‌ و مقامات‌ روستا و برهمنها در بيرون‌ آن‌ ساكن‌ شدند. شهر از طريق‌ نزديكترين‌ پسكرانه‌اش‌ (تپه‌هاي‌ مول‌) بر راههايي‌ مشرف‌ بود اما در مسيرهاي‌ تجاري‌ اصلي‌ دكن‌ قرار نداشت‌.قصبة‌ پونا از قرن‌ هشتم‌/ چهاردهم‌ به‌ بعد، جزو قلمرو بهمنيان‌ ( رجوع كنيد به بهمنيان‌ دكن‌ * ) و در اواخر قرن‌ نهم‌ و اوايل‌ قرن‌ دهم‌/ پانزدهم‌ ـ شانزدهم‌ جزو سلطنت‌ نظام‌شاهيان‌، دو قدرت‌ اسلامي‌ مستقر در دكن‌، بود. نيكيتين‌ ، جهانگرد روسي‌ كه‌ در آخرين‌ روزهاي‌ اقتدار بهمنيان‌ از اين‌ ناحيه‌ گذشته‌، از پونا به‌ عنوان‌ شهر اصلي‌ ياد نكرده‌ است‌.در 1004/ 1595 قصبة‌ پونا با ناحية‌ پيرامونش‌ بخشي‌ از يك‌ جاگير ( رجوع كنيد به اقطاع‌ * ؛ تيول‌ * ) بود كه‌ حكومت‌ نظام‌شاهيه‌ آن‌ را به‌ شيواجي‌، شاه‌ مراتهه‌، اعطا كرد. اين‌ شهر چندين‌ بار ويران‌ شده‌ است‌. همچنين‌ در 1040/1630 سپاه‌ عادلشاهي‌ در پي‌ تصرف‌ شهر، آنجا را به‌ آتش‌ كشيد.در حدود 1047/1637 توسعة‌ شهر آغاز شد. در اوايل‌ قرن‌ دوازدهم‌/ هجدهم‌ شهر به‌ مالكيت‌ پيشواها ( رجوع كنيد به پيشوا(2) * ) درآمد، اما پيش‌ از آن‌ مدتي‌ ميان‌ مغولان‌ و مراتهه‌ها * دست‌ به‌ دست‌ شد. با حضور مغولان‌، بر شمار مساجد و مسلمانان‌ شهر افزوده‌ شد. در 1164/1750 پونا رسماً پايتخت‌ مراتهه‌ها و اقامتگاه‌ پيشواها شد و گسترش‌ بسيار يافت‌. در اين‌ هنگام‌ يك‌ ميليون‌ درخت‌ انبه‌ در شهر و اطراف‌ آن‌ كاشته‌ شد. پيشواها قصر شنور ، باشكوهترين‌ ساختمان‌ پونا، را بنا كردند كه‌ در 1243/1827 در آتش‌سوزي‌ از بين‌ رفت‌. در اين‌ دوره‌ معابد فراواني‌ در جنوب‌غربي‌ شهر، بويژه‌ در تپة‌ پروتي‌ ، احداث‌ گرديد. از حدود 1143تا 1234/1730ـ 1818، پونا به‌ صورت‌ مركزي‌ اداري‌ ـ نظامي‌ با يك‌ حوزة‌ انتخابية‌ بزرگ‌ سيتپاون‌ ـ برهمن‌ بود. شهر برخلاف‌ شهرهاي‌ اسلامي‌ ديگر از قبيل‌ آگره‌/آگرا، دهلي‌، لاهور يا مرشدآباد، پايگاهي‌ اقتصادي‌ نداشت‌ و داراي‌ پيمان‌ تجاري‌ شهرهاي‌ بريتانيايي‌ جديد، يعني‌ مَدرَس‌، بمبئي‌ يا كلكته‌، نيز نبود. پونا در اين‌ زمان‌ جمعيتي‌ بالغ‌ بر 000 ، 150 تن‌ داشت‌. مسلمانان‌ پونا ــ كه‌ بسياري‌ از آنان‌ پيش‌ از قيام‌ شيواجي‌ مذهب‌ هندو داشتند ــ در قرن‌ دوازدهم‌/ هجدهم‌، جامعة‌ كوچكي‌ بودند و از هر دو مذهب‌ شيعه‌ و سني‌ نماينده‌ داشتند. بعدها در همان‌ قرن‌، «مؤمن‌»ها ] شاخه‌اي‌ از اسماعيليان‌ نزاري‌ [ و «بُهره‌ * »ها براي‌ تجارت‌ به‌ شهر آمدند و تعداد كمي‌ از «سيدي‌ »ها ، اخلاف‌ مسلمانان‌ افريقا، و عربهاي‌ مزدبگير نيز در آنجا بودند. در 1225/1810 در پونا 412 معبد هندو و ده‌ مسجد وجود داشت‌.در 1233/1817 بريتانيا پونا را اشغال‌ كرد و سربازان‌ بريتانيايي‌ تا 1327ش‌/ 1948 ] پس‌ از استقلال‌ هند [ در پادگان‌ مجزايي‌ باقي‌ ماندند. پونا پس‌ از استقلال‌ به‌ شهري‌ صنعتي‌ تبديل‌ شد. ] شهر پونا از زمان‌ مراتهه‌ها مركز فرهنگي‌ بوده‌ است‌، چنانكه‌ جواهر لعل‌ نهرو آن‌ را «اكسفورد و كيمبريج‌ هند» خوانده‌ است‌؛ امروزه‌ نيز دانشگاه‌ پونا (تأسيس‌: 1948) از دانشگاههاي‌ مهم‌ هند و شهر پونا مركز فرهنگي‌ ايالت‌ مهاراشترا است‌ ( بريتانيكا ، ذيل‌ "Pune" ) [ .از نيمة‌ قرن‌ دوازدهم‌/ هجدهم‌ به‌ بعد، جمعيت‌ مسلمانان‌ شهر هرگز بيش‌ از 10% نبوده‌ (امروزه‌ كمتر است‌)، اما جمعيت‌ مسلمان‌ پونا هنوز شايان‌ توجه‌ است‌ و در آنجا تنشهاي‌ فرقه‌اي‌ فراواني‌ وجود دارد.منابع‌:[ Britannica atlas , Chicago: Encyclopaedia Britannica, 1996]; V. D. Divekar,"Survey of material in Marathi on the economic and social history of India", The Indian economic and social history review , XV/3 (July-Sept. 1978), 404-405; [ Encyclopaedia Britannica , Chicago 1998 (Computer disk)]; B. G. Gokhale, Poona in the eighteenth century: an urban history , Delhi 1988; J.-Y. Le Guillou, Le voyage au-delب des trois mers d'Afanasij Nikitin ) 1466-1472 ), Quebec City 1978; Purandare daftar , ed. K.V.Purandare, Puna 1929; S. B. Sawant, The city of Poona: a study in urban geography, Puna 1978.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ا. وينك‌ ، با اندكي‌ تلخيص‌ از ( د. اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده