پورت‌ سعید (پرت‌ سعید عربی‌: بورسعید)
معرف
ري‌ در ساحل‌ مديترانه‌اي‌ مصر، در انتهاي‌ شمالي‌ كانال‌ سوئز و كرانة‌ غربي‌ آن‌ (در َ16 ْ31 عرض‌ شمالي‌، َ19 ْ32 طول‌ شرقي‌)
متن
پورت‌ سعيد (پرت‌ سعيد، عربي‌: بورسعيد)، بندري‌ در ساحل‌ مديترانه‌اي‌ مصر، در انتهاي‌ شمالي‌ كانال‌ سوئز و كرانة‌ غربي‌ آن‌ (در َ16 ْ31 عرض‌ شمالي‌، َ19 ْ32 طول‌ شرقي‌). اين‌ بندر از طريق‌ خط‌ آهني‌ به‌ طول‌ 233 كيلومتر (تأسيس‌ 1322/1904) از طريق‌ زقازيق‌ و اسماعيليه‌، به‌ قاهره‌، دمياط‌ و اسكندريه‌ متصل‌ مي‌شود. پس‌ از احداث‌ كانال‌ سوئز، پورت‌ سعيد دومين‌ بندر مصر پس‌ از اسكندريه‌ شد، و در حال‌ حاضر مركز استاني‌ («محافظه‌»اي‌) به‌ همين‌ نام‌ است‌. جمعيت‌ استان‌ (برآورد 1365ش‌/ 1986) 000 ، 382 تن‌ و جمعيت‌ شهر 000 ، 374 تن‌ بوده‌ است‌. ] در 1374ش‌/ 1995 جمعيت‌ ناحية‌ پورت‌ سعيد 000 ، 467 تن‌ بوده‌ است‌ ( > كتاب‌ سال‌ بريتانيكا 1998 < ، ص‌593) [ .پورت‌ سعيد در 1276/1859، در ضمن‌ تعيين‌ محل‌ كانال‌ سوئز در دورة‌ حكومت‌ سعيد پاشا * ، خديو مصر، بناگرديد و به‌ نام‌ او خوانده‌ شد. بجز نوار ماسه‌اي‌، با عرض‌ 180 تا270 متر، كه‌ درياچة‌ مَنزَلَه‌ را از مديترانه‌ جدا مي‌كند، محل‌ كنوني‌ شهر زير آب‌ بود. گروهي‌ از مهندسان‌ به‌ سرپرستي‌ لاروش‌ و فردينان‌ دولسپس‌ اين‌ محل‌ را، نه‌ به‌ اين‌ دليل‌ كه‌ در ميان‌ باريكه‌ نزديكترين‌ نقطه‌ به‌ سوئز بود بلكه‌ بدين‌ جهت‌ كه‌ عمق‌ آب‌، در آنجا با طرحي‌ كه‌ براي‌ كانال‌ پيش‌ بيني‌ شده‌ بود مطابقت‌ بيشتري‌ داشت‌، انتخاب‌ كردند. با آغاز كار بر روي‌ كانال‌، پنج‌ خانة‌ چوبي‌ روي‌ آب‌ با پايه‌هاي‌ عظيم‌ ساخته‌ شد. همچنين‌ يك‌ نانوايي‌ و يك‌ كارخانة‌ تقطير آب‌ براي‌ استفادة‌ مهندسان‌ مهيا شد. يك‌ سال‌ بعد بندرگاه‌ تازه‌ تأسيس‌، لايروبي‌ و عميقتر شد و گل‌ولاي‌ جمع‌آوري‌ شده‌ بلافاصله‌ براي‌ ساختمان‌سازي‌ بيشتر، علاوه‌ بر كارگاهها، در مساحت‌ 000 ، 30 متر مربع‌ به‌ كار گرفته‌ شد؛ گرچه‌ اين‌ مساحت‌ براي‌ رشد سريع‌ جمعيت‌ شاغل‌ در كانال‌ كه‌ به‌ سوي‌ اسماعيليه‌ پيش‌ مي‌رفت‌ كفايت‌ نمي‌كرد.در اين‌ شرايط‌ اضطراري‌ و فقدان‌ معادن‌ سنگ‌ مناسب‌ و قابل‌ دسترس‌ در پورت‌ سعيد، در 1282/1865 توليد سنگهاي‌ مصنوعي‌ مقاوم‌ در برابر جريان‌ آب‌ دريا شروع‌ شد. جزئيات‌ اين‌ امر در خطط‌ علي‌ پاشا مبارك‌ (ج‌10، ص‌38ـ40) ارائه‌ شده‌ است‌. هر يك‌ از اين‌ سنگها حدود 22 تن‌ وزن‌ داشت‌ و براي‌ ساخت‌ دو موج‌ شكن‌ بسيار بزرگ‌ بندرگاه‌ بيروني‌ و همچنين‌ براي‌ احداث‌ بناهاي‌ ديگر منطقه‌ استفاده‌ شد. در همان‌ سال‌ قايقهاي‌ پستي‌، كانال‌ را به‌ سمت‌ اسماعيليه‌ پيمودند و قايقهاي‌ ديگر كالاهاي‌ وارداتي‌ به‌ پورت‌ سعيدحمل‌كردند. در 1285/ 1868 ساخت‌ موج‌ شكنها به‌ پايان‌ رسيد و در 1286/ 1869 كانال‌ تكميل‌ شد. در پي‌ آن‌، جمعيت‌ شهر به‌ دليل‌ حضور جمع‌ كثيري‌ از كنسولها و نمايندگان‌ ملل‌ مختلف‌ به‌ 000 ، 10 تن‌ رسيد.پورت‌ سعيد، در آغاز قرن‌ چهاردهم‌/پايان‌ قرن‌ نوزدهم‌ بزرگترين‌ ايستگاه‌ بارگيري‌ زغال‌ سنگ‌ جهان‌، عمدتاً براي‌ تجارت‌ از طريق‌ كانال‌، و در دهة‌ دوم‌ ـ سوم‌ همان‌ قرن‌/آغاز قرن‌ بيستم‌ مركز صدور كتان‌، برنج‌ و ديگر محصولات‌ كشاورزي‌ ناحية‌ دلتاي‌ نيل‌ شرقي‌ و همچنين‌ مركز فرآوري‌ ماهي‌ بود. بناهاي‌ عمومي‌ فراواني‌ به‌ ادارة‌ مركزي‌ شركت‌ كانال‌ سوئز اضافه‌ شد و جمعيت‌ شهر در 1325/1907 به‌ بيش‌ از 884 ، 49 تن‌ رسيد. بندرگاه‌ بيروني‌ با مساحتي‌ معادل‌ 230 هكتار، دو موج‌ شكن‌ كه‌ براي‌ حفظ‌ كانال‌ از فرسايش‌ مستمر آب‌ دريا و شن‌ روان‌ احداث‌ شده‌ بود، و سه‌ اسكلة‌ اولية‌ آن‌ در ساحل‌ غربي‌، همگي‌ بايد گسترش‌ مي‌يافت‌. در ساحل‌ شرقي‌، يك‌ اسكلة‌ شناور (79 متر درازا، 5ر17 متر پهنا و 5 متر عمق‌، با ظرفيت‌ 500 ، 3 تن‌) احداث‌ شد و پس‌ از آن‌، در 1321ـ1327/ 1903ـ 1909 در ساحل‌ شرقي‌ اسكله‌هاي‌ جديد ساخته‌ شد. با سكونت‌ كارگران‌ در اين‌ اسكله‌ها، شهر جديد پورت‌ فؤاد ــ كه‌ به‌ افتخار پادشاه‌ وقت‌ مصر، فؤاد اول‌، نامگذاري‌ شده‌ بود ــ در كنارة‌ شرقي‌ پديدار شد.به‌ فرمان‌ خديو اسماعيل‌، به‌ منظور حفاظت‌ از كشتيهايي‌ كه‌ در طول‌ شب‌ به‌ كانال‌ نزديك‌ مي‌شدند، چهار فانوس‌ دريايي‌ به‌ هزينة‌ دولت‌ مصر در روزتا ] = رشيد [ ، بُرلُّس‌ * ، برج‌ الغربه‌ در نزديكي‌ دمياط‌، و پورت‌ سعيد بنا شد. فانوس‌ دريايي‌ پورت‌ سعيد 53 متر بلندي‌ داشت‌ و نور آن‌ با سه‌ فانوس‌ ديگر متفاوت‌ بود و از فاصلة‌ 32 كيلومتري‌ قابل‌ ديدن‌ بود. اين‌ فانوس‌ بر پاية‌ موج‌ شكن‌ غربي‌ قرار دارد. در انتهاي‌ اين‌ موج‌ شكن‌ به‌ سوي‌ دريا، مجسمة‌ بزرگي‌ از دولسپس‌، ساخته‌ امانوئل‌ فرميه‌ ، در 1317/1899 پرده‌برداري‌ شد.در 1376ش‌/ 1956 جمال‌ عبدالناصر رئيس‌جمهور مصر كانال‌ سوئز را ملي‌ اعلام‌ كرد. در پي‌ آن‌ در جنگ‌ بريتانيا، فرانسه‌ و اسرائيل‌ (اوايل‌ تا اواسط‌ آبان‌ 1335/ اواخر اكتبر تا اوايل‌ نوامبر 1956) با مصر، پورت‌ سعيد در حملات‌ هوايي‌ خسارات‌ متعددي‌ متحمل‌ شد و در جريان‌ پياده‌ شدن‌ نيروهاي‌ بريتانيا و فرانسه‌ در ساحل‌، مجسمة‌ دولسپس‌ همراه‌ با چيزهاي‌ ديگر نابود شد. بعد از جنگ‌، خسارات‌ جبران‌ و كانال‌ بازگشايي‌ شد؛ اما در طول‌ جنگ‌ شش‌ روزة‌ خرداد 1346/ ژوئن‌ 1967 نيروهاي‌ اسرائيل‌ به‌ سوي‌ ساحل‌ شرقي‌ كانال‌ پيشروي‌ كردند و محدودة‌ غربي‌ سينا واقع‌ در شمال‌ اين‌ ساحل‌ را اشغال‌ كردند. كانال‌ تا چندين‌ سال‌ مسدود ماند. اما پس‌ از توافقهاي‌ كمپ‌ ديويد در 1357ش‌/ 1978 و معاهدة‌ صلح‌ مصر و رژيم‌ اشغالگر قدس‌ در 1358ش‌/ 1979، احيا شد و درآمد حاصل‌ از حق‌ تزانزيت‌ بخش‌ قابل‌ ملاحظه‌اي‌ از عايدات‌ مصر را تشكيل‌ داد. پورت‌ سعيد نيز تا اندازه‌اي‌ به‌ رونق‌ گذشتة‌ خود بازگشت‌. ] در اين‌ دوره‌ شهر را بازسازي‌ كردند، خانه‌هاي‌ جديدي‌ براي‌ بازگشت‌ پناهندگان‌ جنگهاي‌ مصر و اسرائيل‌ ساخته‌ و يك‌ منطقة‌ صنعتي‌ آزاد افتتاح‌ شد. توليد منسوجات‌، البسه‌، شيشه‌، چيني‌، لاستيك‌ و باتري‌ اتومبيل‌ و ساعت‌ از صنايع‌ شهر است‌. همچنين‌ پورت‌ سعيد داراي‌ دو نيروگاه‌ گازي‌ برق‌، صنايع‌ رايانه‌، ساختمان‌ سازي‌، چاپ‌ و تسهيلات‌ كشتي‌ سازي‌ است‌ ( بريتانيكا ، ذيل‌ مادّه‌) [ .منابع‌: اثر 20 جلدي‌ علي‌باشا مبارك‌، الخطط‌ التوفيقية‌ ، قاهره‌ 1305ـ1306، منبع‌ معاصر عمده‌ محسوب‌ مي‌شود؛ نيز رجوع كنيد به 1. نشريات‌ دربارة‌ كانال‌ سوئز و تاريخ‌ آن‌؛ 2. تقويم‌ ها و آمارها و عوايد بازرگاني‌ سالانه‌ كه‌ حكومت‌ مصر و كمپاني‌ كانال‌ سوئز منتشر مي‌كنند؛ 3. راهنماي‌ مصر از قبيل‌ راهنماهاي‌ Murray, Baedeker (چاپ‌ Mary Brodrick ) و Cook (چاپ‌ Sir E. A. Wallis Budge )؛ ] براي‌ اوضاع‌ اقتصادي‌ ؤThe New Encyclopaedia Britannica , Chicago 1985, Micropaedia , s.v. "Port Said".براي‌ آمار جديد جمعيت‌ رجوع كنيد به1998 Britannica book of the year , Chicago 1998].
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عطيه‌ ( د. اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده