پنْدوه‌ (پاندوا)
معرف
اسلاميِ سلطان‌نشين‌ بنگال‌ در سده‌هاي‌ ميانه‌
متن
پَنْدُوَه‌ (پاندوا)، شهر اسلاميِ سلطان‌نشين‌ بنگال‌ در سده‌هاي‌ ميانه‌. امروزه‌ در ناحية‌ مالْده‌ در ايالت‌ بنگال‌ غربي‌ در اتحادية‌ هند ] يا بهارات‌ [ ، حدود شانزده‌ كيلومتري‌ جنوب‌ شهر جديد مالده‌ قرار دارد. اين‌ شهر مقرّ شمس‌الدين‌ الياس‌ شاه‌ بنگال‌ (حك : 746ـ759) و چهار جانشين‌ او بود، و در آنجا وي‌ به‌ تخت‌ نشست‌. تا زمان‌ حكومت‌ جلال‌الدين‌ محمدشاه‌ (817 ـ 835) كه‌ پايتخت‌ را به‌ گور يا لكهنوتي‌ منتقل‌ كرد، پندوه‌ همچنان‌ پايتخت‌ بود. بر سكه‌ها، از پندوه‌ با عنوان‌ فيروزآباد ياد شده‌ است‌. اين‌ شهر به‌ سبب‌ آب‌ و هواي‌ ناسالم‌ و پديد آمدن‌ باتلاقها و لجنزارها متروك‌ شد و اكنون‌ آنچه‌ از آن‌ باقي‌ مانده‌ تپه‌اي‌ است‌ مربع‌شكل‌ به‌ قطر هشت‌ كيلومتر با شواهد باستان‌شناختي‌ از استحكامات‌ جنگي‌.پندوه‌ به‌عنوان‌ مركز پررونق‌ فعاليت‌ مذهبي‌ در بنگال‌ توسعه‌ يافت‌. جلال‌الدين‌ تبريزي‌ ] قرن‌ هشتم‌ [ خانقاه‌ خود را در دئوتله‌ نزديك‌ پندوه‌ بنيان‌ گذاشت‌، و علاءالدين‌ علي‌شاه‌ در 742، آرامگاه‌ او را در پندوه‌ بنا كرد. شيخ‌ سراج‌الدين‌ عثمان‌، مشهور به‌ اَخي‌ سِراج‌، شاگرد سرشناس‌ شيخ‌ نظام‌الدين‌ اولياء، طريقت‌ چشتيه‌ * را در پندوه‌ رواج‌ داد. جانشينان‌ او (شيخ‌ علاءالحق‌، نور قطب‌ عالَم‌ و ديگران‌) در حيات‌ فرهنگي‌ اين‌ شهر تأثير بسزايي‌ داشتند. شيخ‌ علاءالحق‌ (متوفي‌ 800) اقدام‌ اسلاف‌ برجستة‌ خود را كامل‌ كرد و پندوه‌ را به‌صورت‌ مركز يك‌ جنبش‌ قدرتمند مذهبي‌ ـ فكري‌ درآورد. پسر او، نور قطب‌ عالم‌، در آنجا مدرسه‌اي‌ بزرگ‌ و يك‌ بيمارستان‌ ساخت‌. املاكي ‌كه‌ علاءالدين‌ حسين‌شاه‌ به‌ خانقاه‌ او اعطا كرده‌ بود تا چندي‌ پيش‌ وجود داشت‌. بر اساس‌ رياض‌ السلاطين‌ ، حسين‌شاه‌ هرسال‌ پياده‌ از اِكدَله‌ به‌ زيارت‌ مقبرة‌ نور قطب‌ عالم‌ مي‌رفت‌. اولياي‌ سرشناس‌ بسياري‌ مانند شيخ‌ احمد عبدالحق‌ رُدَوْلاوي‌، مرقد او را زيارت‌ كرده‌اند (گنگوهي‌، ص‌ 12ـ14).در محل‌ پندوه‌، چندين‌ بناي‌ اسلامي‌ با عظمت‌ وجود دارد كه‌ بيشتر حالت‌ ويرانه‌ دارند، از جمله‌: مسجد مشهور جمعه‌ يا آدينه‌، بزرگترين‌ مسجد جمعه‌ در شبه‌قاره‌، كه‌ الياس‌ شاهدِ دوم‌ آن‌ را ساخت‌ و بنا بر كتيبة‌ مسجد، سكندرشاه‌ اول‌ (759ـ792) آن‌ را در رجب‌ 776 تكميل‌ كرد؛ مسجد قطب‌ شاهي‌ متعلق‌ به‌ قرن‌ دهم‌؛ و چندين‌ آرامگاه‌ پراهميت‌ ( رجوع كنيد به دني‌، ص‌ 55 ـ73، 76ـ83، 168ـ170؛ ميشل‌، ص‌ 109ـ114، 155ـ164).منابع‌: عبدالقدوس‌بن‌ اسماعيل‌ گنگوهي‌، انوارالعيون‌ ، عليگره‌ 1905؛M. Abid Ali Khan, Memoirs of Gaur and Pandua , revised by H. E. Stapleton, Calcutta 1931; A. H. Dani, Muslim architecture in Bengal , Dacca 1961, Imperial gazetteer of India 2 , XIX, 392-394; A. Karim, Corpus of the Muslim coins of Bengal , Dacca 1960; G. Michell, ed, The Islamic heritage of Bengal , Paris 1984; M. A. Rahim, Social and cultural history of Bengal , I, Karachi 1963, , 183-184; Ghulam Rasool Chishti Nizami Sufi order of Bengal, Dihl ¦ â 1990; M. R. Tarafdar, Husain Shahi Bengal: a socio-political study , Dacca 1965, 128-129.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

خ‌. ا. نظامي‌ ( د.اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده