پنجگردی‌ ابوالحسن‌ علی‌بن‌ احمد
معرف
ّث‌، لغوي‌، اديب‌ و شاعر شيعي‌ ايراني‌ در سدة‌ ششم‌
متن
پَنجگردي‌ ، ابوالحسن‌ علي‌بن‌ احمد ، محدّث‌، لغوي‌، اديب‌ و شاعر شيعي‌ ايراني‌ در سدة‌ ششم‌. نسبت‌ او به‌ پنجگرد (فنجكرد)، از قريه‌هاي‌ نيشابور، است‌ (ياقوت‌ حموي‌، 1965، ج‌3، ص‌918). در 433 به‌ دنيا آمد (اميني‌، ج‌4، ص‌319)، لغت‌ و ديگر علوم‌ ادبي‌ را نزد يعقوب‌بن‌ احمد اديب‌ (متوفي‌ 474)، استاد مشهور در ادب‌ و لغت‌ و صاحب‌ تأليفات‌ و شاگردان‌ فراوان‌ ( رجوع كنيد به سيوطي‌، ج‌ 2، ص‌ 347)، و ديگران‌ فرا گرفت‌ (سمعاني‌، ج‌4، ص‌402؛ ياقوت‌ حموي‌، 1355ـ 1357، ج‌12، ص‌270ـ271) و حديث‌ را نيز از قاضي‌ ناصحي‌ آموخت‌ (سمعاني‌، همانجا).او معاصر بزرگاني‌ همچون‌ فتال‌ نيشابوري‌ (متوفي‌ 508)، زمخشري‌ (متوفي‌ 538) بود و مَيداني‌ (متوفي‌ 518) نزد وي‌ درس‌ خواند (افندي‌ اصفهاني‌، ج‌3، ص‌ 352؛ امين‌، ج‌8، ص‌156؛ اميني‌، همانجا). ميداني‌ كتاب‌ السامي‌ في‌ الاسامي‌ خود را به‌ نام‌ و تشويق‌ استادش‌ پنجگردي‌ تأليف‌ كرد و در ديباچة‌ كتاب‌ (ص‌ 15) او را فراوان‌ ستود.پنجگردي‌ هشتادسال‌ زيست‌، در پايان‌ عمر زمين‌ گير شد، در 503 (و به‌ دو قول‌ ديگر: 512، 513) درگذشت‌ و در گورستان‌ حيره‌ در مقبرة‌ «نوح‌» به‌خاك‌ سپرده‌ شد (سمعاني‌؛ امين‌، همانجاها؛ ياقوت‌ حموي‌، 1355ـ1357، ج‌ 12، ص‌270؛ سيوطي‌، ج‌ 2، ص‌ 148؛ آقابزرگ‌ طهراني‌، ج‌ 3، ص‌ 205؛ اميني‌، ج‌ 4، ص‌ 320).پنجگردي‌ را با القابي‌ همچون‌ بقية‌المشايخ‌، شيخ‌ الافاضل‌، اعجوبة‌ دوران‌ و آيت‌ اقران‌، امام‌، اديب‌، اريب‌ و لبيب‌ كامل‌ ستوده‌اند (ميداني‌؛ ياقوت‌ حموي‌، 1355ـ1357، همانجاها؛ فتال‌ نيشابوري‌، ج‌1، ص‌103، 236؛ شوشتري‌، ج‌1، ص‌562). برخي‌ شاعران‌ معاصرش‌ نيز زبان‌ به‌ مدح‌ او گشوده‌اند ( رجوع كنيد به ياقوت‌ حموي‌، 1355ـ1357، ج‌6، ص‌97). عبدالكريم‌ سمعاني‌ (متوفي‌ 562) او را از مشايخ‌ حديث‌ خود معرفي‌ كرده‌ و نظم‌ و نثرش‌ را ستوده‌ (همانجا) و اميني‌ (ج‌4، ص‌319) او را از شاعران‌ غديريه‌سراي‌ سدة‌ ششم‌ برشمرده‌ است‌. شوشتري‌ نيز ابيات‌ غديرية‌ او را آورده‌ است‌ (ج‌1، ص‌562ـ563).پنجگردي‌ از نخستين‌ گردآورندگان‌ ديوان‌ اشعار اميرالمؤمنين‌ علي‌ عليه‌السلام‌ است‌. كتاب‌ تاج‌ الاشعار يا سَلوة‌الشيعة‌ كه‌ حاوي‌ اشعار آن‌ حضرت‌ است‌ از اوست‌ (ابن‌شهرآشوب‌، معالم‌ ، ص‌71). اين‌ كتاب‌ به‌ گفتة‌ قطب‌الدين‌ كَيْدَري‌ (متوفي‌ قرن‌ ششم‌) داراي‌ دويست‌ بيت‌ از اشعار منسوب‌ به‌ حضرت‌ علي‌ عليه‌السلام‌ است‌ كه‌ وي‌ اين‌ ابيات‌ را در كتاب‌ خود، انوارالعقول‌ في‌اشعار وصيّالرسول‌ ، آورده‌ و آن‌ را از مصادر خود برشمرده‌ است‌ (آقابزرگ‌ طهراني‌، همانجا؛ امين‌، ج‌9، ص‌250). مجلسي‌ (متوفي‌ 1110) نيز در فهرست‌ مصادر بحارالانوار (ج‌1، ص‌42) از ديوان‌ اشعار منسوب‌ به‌ حضرت‌ علي‌ عليه‌السلام‌، گرد آمدة‌ پنجگردي‌، نام‌ برده‌ است‌. نسخه‌اي‌ از كتاب‌ پنجگردي‌ در كتابخانة‌ مدرسة‌ سپهسالار (مدرسة‌ عالي‌ شهيد مطهري‌) موجود است‌ (آقابزرگ‌ طهراني‌، ج‌12، ص‌223). اشعار پراكنده‌اي‌ نيز از او در منابع‌ مختلف‌ نقل‌ شده‌ است‌ ( رجوع كنيد به ابن‌شهرآشوب‌، مناقب‌ ، ج‌ 2، ص‌ 106، 187، ج‌ 3، ص‌ 44؛ فتال‌ نيشابوري‌، ج‌ 1، ص‌ 103، 236ـ237؛ ياقوت‌ حموي‌، 1355ـ1357، ج‌ 12، ص‌ 271ـ272؛ امين‌، ج‌ 8، ص‌ 156).منابع‌: محمدمحسن‌آقابزرگ‌طهراني‌، الذريعة‌الي‌تصانيف‌الشيعة‌ ، چاپ‌ علي‌نقي‌ منزوي‌ و احمد منزوي‌، بيروت‌ 1403/1983؛ ابن‌شهرآشوب‌، معالم‌العلماء ، نجف‌ 1380/1961؛ همو، مناقب‌ آل‌ ابي‌طالب‌ ، چاپ‌ هاشم‌ رسولي‌ محلاتي‌، قم‌ ] بي‌تا. [ ؛ عبدالله‌بن‌ عيسي‌ افندي‌ اصفهاني‌، رياض‌العلماء و حياض‌ الفضلاء ، چاپ‌ احمد حسيني‌، قم‌ 1401؛ محسن‌ امين‌، اعيان‌الشيعة‌ ، چاپ‌ حسن‌ امين‌، بيروت‌ 1403/1983؛ عبدالحسين‌ اميني‌، الغدير في‌الكتاب‌ والسنة‌ والادب‌ ، ج‌ 4، بيروت‌ 1387/1967؛ عبدالكريم‌بن‌ محمد سمعاني‌، الانساب‌ ، چاپ‌ عبدالله‌ عمر بارودي‌، بيروت‌ 1408/1988؛ عبدالرحمان‌بن‌ ابي‌بكرسيوطي‌، بُغية‌الوعاة‌ في‌ طبقات‌ اللغويين‌ والنحاة‌ ، چاپ‌ محمد ابوالفضل‌ ابراهيم‌، مصر 1384؛ نورالله‌بن‌ شريف‌الدين‌ شوشتري‌، مجالس‌ المؤمنين‌ ، تهران‌ 1354 ش‌؛ محمدبن‌ حسن‌ فتال‌ نيشابوري‌، روضة‌ الواعظين‌ ، نجف‌ 1386/1966، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1368 ش‌؛ محمدباقربن‌ محمدتقي‌ مجلسي‌، بحارالانوار ، بيروت‌ 1403/1983؛ احمدبن‌محمد ميداني‌، السّامي‌ في‌ الأسامي‌ ، عكس‌ نسخة‌ مكتوب‌ به‌ سال‌ 601 هجري‌ قمري‌ محفوظ‌ در كتابخانة‌ ابراهيم‌ پاشا ـ تركيه‌، تهران‌ 1345 ش‌؛ ياقوت‌ حموي‌، معجم‌الادباء ، مصر 1355ـ1357/1936ـ 1938، چاپ‌ افست‌ بيروت‌ ] بي‌تا. [ ؛ همو، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

باقر قرباني‌ زرّين‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده