پلدشت‌
معرف
پلدشت‌ ،# بخش‌ و شهري‌ در شهرستان‌ ماكو.
متن
پلدشت‌ ، بخش‌ و شهري‌ در شهرستان‌ ماكو.1) بخش‌ پلدشت‌ . در مشرق‌ شهرستان‌ ماكو * در شمال‌ استان‌ آذربايجان‌ غربي‌، در كرانة‌ جنوبي‌ رود ارس‌ واقع‌، و مشتمل‌ است‌ بر دهستانهاي‌ چايباسارشرقي‌، زنگبار، گِچْلَرات‌ شرقي‌ و گچلرات‌ غربي‌، 84 آبادي‌ و شهر پلدشت‌. كمابيش‌ منطبق‌ بر دشتي‌ مرتفع‌ و حاصلخيز با آب‌ و هواي‌ معتدل‌ و خشك‌ است‌. از شمال‌ و مشرق‌ به‌ رود ارس‌ (مرز جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ و جمهوري‌ آذربايجان‌)، از جنوب‌ به‌ بخش‌ چايپاره‌ در شهرستان‌ خوي‌ و از مغرب‌ به‌ بخشهاي‌ مركزي‌ و شوط‌ * در شهرستان‌ ماكو محدود است‌.از جمله‌ مهمترين‌ كوههاي‌ آن‌، گِچِه‌ داغ‌ (ارتفاع‌: 856 ، 1 متر) است‌ در حدود 78 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ شهر ماكو و مرادتپه‌ (ارتفاع‌: 368 ، 1 متر) در حدود 68 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ شهر ماكو (جعفري‌، ج‌1، ص‌465، 505).رود ارس‌ و زَنگِمار/ ماكوچاي‌ (از ريزابه‌هاي‌ جنوبي‌ ارس‌) با چند رود كوچك‌ ديگر و چشمه‌ها و قنوات‌، اراضي‌ آن‌ را مشروب‌ مي‌كنند (افشين‌، ج‌2، ص‌46؛ جعفري‌، ج‌2، ص‌254؛ رزم‌آرا، ج‌4، ص‌110). قسمتي‌ از اراضي‌ نيز با ذخاير آبي‌ سدّ بارون‌/ تنگ‌ بارون‌ (احداث‌ در 1365ـ1374ش‌ بر رود زنگمار در نزديكي‌ شهر ماكو) و سدّ ارس‌ (احداث‌ در 1346ـ1349ش‌ در شمال‌ آباديِ شِبيلوي‌ سفلي‌ در حدود 28 كيلومتري‌ جنوب ‌شرقي ‌شهر پلدشت ‌با همكاري ‌فني ‌و اقتصادي ‌ايران‌و شوروي‌) آبياري‌ مي‌شود (فرهنگي‌، ص‌88، 186؛ قرباني‌، ص‌111؛ موسوي‌ ماكوئي‌، ص‌191؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، ج‌ 1، ص‌ 110، ج‌ 2، ص‌ 9).پوشش‌ گياهي‌ مهم‌ آن‌، درختان‌ بلوط‌، بنه‌، گز و گياهان‌ دارويي‌ و نباتات‌ علوفه‌اي‌ است‌. از جانوران‌، روباه‌، شغال‌، كبك‌، تيهو و پرندگان‌ مهاجر مانند مرغابي‌، لك‌لك‌ و حواصيل‌ دارد. محصولات‌ عمدة‌ زراعي‌ آن‌ پنبه‌ و توتون‌ (عمدتاً در گذشته‌) و پس‌ از احداث‌ سدّها، برنج‌، گندم‌ و جو است‌. دامداري‌ شايان‌ توجهي‌ دارد. بعضي‌ از فرآورده‌هاي‌ دامي‌ و محصولات‌ زراعي‌ آن‌ صادر مي‌شود. صنايع‌ دستي‌ مهم‌ اين‌ بخش‌، جاجيم‌بافي‌ و گليم‌بافي‌ است‌ (رزم‌آرا، ج‌ 4، ص‌ 111). برخي‌ طوايف‌ كوچرو (از جمله‌ جلالي‌) در دشت‌ پلدشت‌ قشلاق‌ دارند.بازار مشترك‌ (بازارچة‌ مرزي‌) پلدشت‌ صَنم‌ بُلاغي‌ مك‌ در دهستان‌ زنگبار است‌ ( رجوع كنيد به مركز آمار ايران‌، 1376ش‌ الف‌ ، ص‌ 2).از آثار باستاني‌ آن‌، كليساي‌ آبادي‌ قِزِل‌ وانك‌ (يا وَنك‌) در حدود 44 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ شهر پلدشت‌ است‌ (ايران‌. وزارت‌ كشور. ادارة‌ كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، ج‌1، ص‌484؛ رزم‌آرا، ج‌ 4، ص‌ 374). در 1316 ش‌ بخش‌ پلدشت‌ در شهرستان‌ ماكو در استان‌ چهارم‌ تشكيل‌ شد (ايران‌. وزارت‌ كشور، 1316ش‌، ص‌ 4؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، ص‌6). در تقسيمات‌ 1355ش‌ به‌ مركزيت‌ شهر شاه‌آباد (پس‌ از انقلاب‌ اسلامي‌: شوط‌) مشتمل‌ بر سه‌ دهستان‌ و شهر پلدشت‌ بود (ايران‌. وزارت‌ كشور، 1355ش‌، ص‌21). با تشكيل‌ بخش‌ شوط‌ در 1368ش‌، شهر شوط‌ از بخش‌ پلدشت‌ جدا شد (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 1، ص‌ 70؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، همانجا). جمعيت‌ بخش‌ پلدشت‌ در سرشماري‌ 1375ش‌، 187 ، 30 تن‌ بود كه‌ از اين‌ تعداد، 501 ، 22 تن‌ (5ر74%) در روستاها و بقيه‌ در شهر ساكن‌ بودند. اهالي‌ پلدشت‌ به‌ فارسي‌، تركي‌ آذربايجاني‌ و كردي‌ سخن‌ مي‌گويند و عده‌اي‌ از آنان‌ شيعة‌ اثناعشري‌ و عده‌اي‌ ديگر سنّيِ حنفي‌اند.2) شهر پلدشت‌ (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375ش‌، 686 ، 7 تن‌)، مركز بخش‌ پلدشت‌. در ارتفاع‌ 815 متري‌ در شمال‌ دشت‌ پلدشت‌ و در حدود 46 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ شهر ماكو (مركز شهرستان‌) واقع‌ است‌. آبادي‌ شاه‌تختي‌ در كرانة‌ شمالي‌ رود ارس‌ (در جمهوري‌ آذربايجان‌) مقابل‌ آن‌ قرار دارد.رود زنگمار در جنوب‌ آن‌ به‌ ارس‌ مي‌پيوندد. عرض‌ رود ارس‌ در نزديكي‌ شهر پلدشت‌ نود تا صد متر و عمق‌ آن‌ حدود دو متر است‌ (بديعي‌، ج‌1، ص‌148، 150).ميانگين‌ بيشترين‌ دما در تابستانها ْ35، ميانگين‌ كمترين‌ آن‌ در زمستان‌ ْ10- و ميانگين‌ بارش‌ سالانه‌ حدود 250ميليمتر است‌.شهر پلدشت‌ از جنوب‌ به‌ فاصلة‌ 24 كيلومتر، و از مغرب‌ به‌ فاصلة‌ 22 كيلومتر به‌ راه‌ اصلي‌ تبريز ـ بازرگان‌ مرتبط‌ است‌. از طريق‌ راه‌ اصلي‌ با شهرهاي‌ شوط‌ در جنوب‌ غربي‌ و جلفا در جنوب‌ شرقي‌ و نيز سدّ ارس‌ در ارتباط‌ است‌. آثار تاريخي‌ مهم‌ آن‌ بقعة‌ عرب‌ لو و دو پل‌ بر روي‌ رود ارس‌ است‌ ( ايرانشهر ، ج‌2، ص‌1390؛ هويدا، ص‌239).از سابقة‌ سكونت‌ در پلدشت‌ (سابقاً به‌ نام‌ آبادي‌ عرب‌/ عرب‌لَر/ عرب‌لو) و وضع‌ آن‌ اطلاع‌ چنداني‌ در دست‌ نيست‌، جز آنكه‌ در 1333/1915، روسية‌ تزاري‌، راه‌آهني‌ احداث‌ كرد كه‌ شاه‌تختي‌ را با پل‌ چوبي‌ به‌ آبادي‌ عرب‌ و سپس‌ به‌ ماكو و بايزيد (در تركيه‌) به‌ طول‌ 150 كيلومتر مرتبط‌ مي‌كرد ( ايرانشهر ، ج‌ 2، ص‌ 1476؛ ايران‌. وزارت‌ راه‌ و ترابري‌، ص‌ 8؛ كيهان‌، ج‌ 2، ص‌ 155ـ156، ج‌ 3، ص‌ 470). پس‌ از واگذاري‌ راه‌آهن‌ مذكور به‌ دولت‌ ايران‌ در 1300 ش‌، آبادي‌ عرب‌ به‌ لحاظ‌ داشتن‌ موقعيت‌ طبيعي‌ و ايجاد اداره‌هاي‌ مرزباني‌ و گمرك‌ اهميت‌ خاصي‌ يافت‌ (كيهان‌، ج‌ 3، ص‌ 435؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 2، ص‌ 4). در 1311 ش‌ به‌ دفتر گمركي‌ «عرب‌» براي‌ وارد كردن‌ مال‌ التجاره‌ اجازه‌ داده‌ شد و با تصويب‌ دولت‌ مقرر شد كه‌ از گمركخانة‌ آن‌ اجناسي‌ وارد شود ( رجوع كنيد به كيهان‌، ج‌3، ص‌335، 355، 415ـ416). نام‌ آبادي‌ عرب‌، با تصويب‌ فرهنگستان‌ زبان‌ ايران‌، در 1317ش‌ به‌ پلدشت‌ تغيير يافت‌ (فرهنگستان‌ زبان‌ ايران‌، ص‌19؛ هويدا، ص‌238). پلدشت‌ در 1343ش‌ به‌ شهر تبديل‌ و به‌ موجب‌ تصويبنامة‌ شمارة‌ 366، 114 ت‌ مورخ‌ 24/9/1366 هيئت‌ وزيران‌ مركز بخش‌ پلدشت‌ شد (ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، ص‌ 6؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. حوزة‌ معاونت‌ برنامه‌ريزي‌ و خدمات‌ مديريت‌، ص‌ 78).منابع‌: يدالله‌ افشين‌، رودخانه‌هاي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1373ش‌؛ اولين‌ نقشة‌ برجسته‌نماي‌ آذربايجان‌، تهران‌: مؤسسة‌ جغرافيائي‌ و كارتوگرافي‌ سحاب‌، 1363ش‌؛ ايرانشهر ، تهران‌: كميسيون‌ ملي‌ يونسكو در ايران‌، 1342ـ1343ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ راه‌ و ترابري‌. معاونت‌ ساخت‌ و توسعة‌ راه‌آهن‌. دفتر فني‌ و امور طرحها، تاريخچة‌ احداث‌ راه‌آهن‌ ايران‌ و ضرورتهاي‌ توسعة‌ آن‌ ، تهران‌ 1376ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور، تقسيمات‌ كشور شاهنشاهي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1355ش‌؛ همو، قانون‌ تقسيمات‌ كشور و وظايف‌ فرمانداران‌ و بخشداران‌، مصوب‌ 16 آبان‌ ماه‌ 1316 ، تهران‌ ] بي‌تا. [ ؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. ادارة‌ كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، كتاب‌ اسامي‌ دهات‌ كشور ، ج‌1، تهران‌ 1329ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. حوزة‌ معاونت‌ برنامه‌ريزي‌ و خدمات‌ مديريت‌. دفتر تقسيمات‌ كشوري‌، اجراي‌ قانون‌ تعاريف‌ و ضوابط‌ تقسيمات‌ كشوري‌ ، تهران‌ 1366ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌. دفتر تقسيمات‌ كشوري‌، نشرية‌ تاريخ‌ تأسيس‌دار: ] تقسيمات‌ كشوري‌ 1378 [ ، تهران‌ 1378ش‌؛ ربيع‌ بديعي‌، جغرافياي‌ مفصّل‌ ايران‌ ، تهران‌ 1362ش‌؛ عباس‌ جعفري‌، گيتاشناسي‌ ايران‌ ، ج‌1: كوهها و كوهنامة‌ ايران‌ ، ج‌2: رودها و رودنامة‌ ايران‌ ، تهران‌ 1368ـ1376ش‌؛ حسينعلي‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ ايران‌ ( آباديها )، ج‌4: استان‌ سوم‌ و چهارم‌ ( آذربايجان‌ )، تهران‌ 1355ش‌، 1330ش‌؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ آباديهاي‌ كشور جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌1: اقدير ، ج‌2: نخجوان‌ ، تهران‌ 1371ش‌؛ فرهنگستان‌ زبان‌ ايران‌ ، واژه‌هاي‌ نو كه‌ تا پايان‌ سال‌ 1319 در فرهنگستان‌ ايران‌ پذيرفته‌ شده‌ است‌ ، تهران‌ 1354ش‌؛ بيژن‌ فرهنگي‌، نگرشي‌ بر سدهاي‌ ايران‌: گذشته‌ ـ حال‌ ـ آينده‌ ، تهران‌ 1372ش‌؛ حافظ‌ قرباني‌، مونوگرافي‌ شهر ماكو ، تهران‌ ?] 1370ش‌ [ ؛ مسعود كيهان‌، جغرافياي‌ مفصّل‌ ايران‌ ، تهران‌ 1310ـ1311ش‌؛ مركز آمار ايران‌، سرشماري‌ عمومي‌ نفوس‌ و مسكن‌ 1375: شناسنامة‌ آباديهاي‌ كشور، استان‌ آذربايجان‌ غربي‌، شهرستان‌ ماكو ،تهران‌ 1376ش‌ الف‌ ؛ همو، سرشماري‌ عمومي‌ نفوس‌ و مسكن‌ 1375: نتايج‌ تفصيلي‌ كل‌ كشور ، تهران‌ 1376ش‌ ب‌ ؛ ميراسدالله‌ موسوي‌ ماكوئي‌، تاريخ‌ ماكو ، تهران‌ 1376ش‌؛ نقشة‌ راههاي‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ نقشه‌برداري‌ كشور، 1377ش‌؛ رحيم‌ هويدا، جغرافياي‌ طبيعي‌ آذربايجان‌ ، تبريز 1352ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

وحيد رياحي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده