پلدختر
معرف
پلدختر ،# شهرستان‌، شهر، و بقاياي‌ پلي‌ باستاني‌ در استان‌ لرستان‌.
متن
پلدختر ، شهرستان‌، شهر، و بقاياي‌ پلي‌ باستاني‌ در استان‌ لرستان‌.1) شهرستان‌ پلدختر (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375ش‌، 365 ، 69تن‌)، در جنوب‌ استان‌ لرستان‌ واقع‌ است‌. از شمال‌ و مشرق‌ به‌ شهرستان‌ خرم‌آباد، از جنوب‌ به‌ شهرستان‌ انديمشك‌ (در استان‌ خوزستان‌) و شهرستان‌ آبدانان‌ (در استان‌ ايلام‌) و از مغرب‌ به‌ شهرستان‌ كوهدشت‌ محدود و مشتمل‌ است‌ بر دو بخش‌ مركزي‌ و مَعمولان‌ (معمولو/ مملو) و هفت‌ دهستان‌ و شهر پلدختر. از كوههاي‌ مهم‌ آن‌ بَره‌ آفتاب‌، چهل‌ شامه‌ و سلطان‌ كوه‌ است‌ و از جاذبه‌هاي‌ جغرافيايي‌ تنگهايي‌ چون‌ تنگ‌ مَلاوي‌ و تنگ‌ تونل‌ و تنگي‌ در آبادي‌ چَمِشك‌/ چَمِشت‌، و دره‌هايي‌ به‌ نامهاي‌ چنار، گچ‌، بيلان‌ و «آسياب‌ تنگ‌ تاريك‌»، و آبشاري‌ به‌ نام‌ اَفرينه‌ دارد. كشكان‌ * (كشگان‌/ كشكو)، مهمترين‌ رود اين‌ شهرستان‌، پس‌ از مشروب‌ كردن‌ اراضي‌ آن‌ در محلي‌ به‌ نام‌ «سيكان‌ سيمره‌» در جنوب‌ شهرستان‌ پلدختر به‌ رود سيمره‌ * مي‌ريزد. رود فصلي‌ آميران‌ از جنوب‌ آبادي‌ بُن‌ پهنه‌، و رود چول‌ هول‌ كه‌ از مشرق‌ آبادي‌ افرينه‌ مي‌گذرد نيز در اين‌ شهرستان‌ جريان‌ دارند (جعفري‌، ج‌ 2، ص‌ 394، 397؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، ج‌ 57، ص‌ 16،55). آب‌ زراعي‌ و آشاميدني‌ آن‌ از رودها، چشمه‌ها، چاههاي‌ عميق‌ و نيمه‌عميق‌ تأمين‌ مي‌شود. در اين‌ شهرستان‌ چشمه‌هاي‌ معدني‌ (نفت‌ سياه‌) در دامنة‌ كوه‌ مَهْلِه‌ (مَه‌لَه‌) ديده‌ مي‌شود (دولتياري‌، ص‌ 122). اهالي‌ عمدتاً به‌ زراعت‌ و دامداري‌ و باغداري‌ اشتغال‌ دارند. محصولات‌ عمدة‌ آن‌ گندم‌، جو، برنج‌، بنشن‌ و تره‌بار است‌. مصالح‌ ساختماني‌، دام‌ و تره‌بار آن‌ صادر مي‌شود. تالابهاي‌ پلدختر از مناطق‌ حفاظت‌ شدة‌ محيط‌زيست‌ و زيستگاه‌ انواع‌ ماهي‌ و پرندگاني‌ چون‌ عقاب‌، شاهين‌، چكاوك‌ و حواصيل‌ است‌. از آب‌ اين‌ تالاب‌ براي‌ خنك‌ كردن‌ تلمبه‌خانه‌هاي‌ شركت‌ نفت‌ استفاده‌ مي‌شود («پتانسيلهاي‌ آبي‌ استان‌ لرستان‌»، ص‌ 191؛ سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ لرستان‌، ص‌ 149؛ جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌ ، ج‌ 2، ص‌ 1071). در اين‌ ناحيه‌ منابع‌ نفت‌ و معادني‌ از قبيل‌ گچ‌، نمك‌، زغال‌ سنگ‌ و گوگرد وجود دارد (دولتياري‌، ص‌ 121؛ ساكي‌، ص‌ 177، 180؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 57، ص‌ 16).ايلات‌ لُر (طوايف‌ مختلف‌ بهاروند) و ايل‌ جودكي‌ كه‌ از قرن‌ هشتم‌ يا پيش‌ از آن‌ در آبادي‌ چمشك‌ مي‌زيستند، از ايلات‌ اين‌ شهرستان‌ به‌ شمار مي‌آيند و اغلب‌ آنان‌ سنن‌ كهن‌ خويش‌ را حفظ‌ كرده‌اند (ايزدپناه‌، ج‌ 3، ص‌ 45؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 57، ص‌ 449). اهالي‌ بيشتر به‌ لري‌ و كردي‌ تكلم‌ مي‌كنند. راهي‌ كه‌ از آبادي‌ گوشه‌ تا شهر پلدختر در كنار لولة‌ انتقال‌ نفت‌ احداث‌ شده‌ از تنگي‌ عبور مي‌كند كه‌ در گذشته‌ جادة‌ كاروانرو بوده‌ است‌. اين‌ تنگ‌ دو قسمت‌ از آبادي‌ چَمِشك‌ به‌ نامهاي‌ «زيرتنگ‌» و «پشت‌ تنگ‌» را به‌ هم‌ پيوند مي‌دهد (ايزدپناه‌، ج‌ 3، ص‌ 44ـ 45). راه‌ اصلي‌ خرم‌آباد ـ دَرّه‌ شهر (در استان‌ ايلام‌) و راه‌ كرمانشاه‌ ـ انديمشك‌ ـ اهواز و نيز راه‌ اصلي‌ تهران‌ ـ اهواز از اين‌ شهرستان‌ مي‌گذرد. آباديهاي‌ معمولان‌ و تنگ‌ ملاوي‌ از نقاطي‌ است‌ كه‌ به‌ سبب‌ داشتن‌ چشمه‌ و آبشارهاي‌ بسيار و مناظر زيبا، توقفگاه‌ مسافران‌ جنوب‌ است‌ ( جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌ ، ج‌ 2، ص‌ 1093). از مؤسسات‌ اقتصادي‌ اين‌ شهرستان‌ مي‌توان‌ از كشتارگاه‌ نيمه‌صنعتي‌ پلدختر (تأسيس‌ 1372 ش‌) و كارخانة‌ توليد مصالح‌ ساختماني‌ نام‌ برد. از مراكز آموزشي‌، دانشگاه‌ پيام‌ نور در اين‌ شهرستان‌ شعبه‌ دارد (سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ لرستان‌، ص‌ 61، 152).از كل‌ جمعيت‌ شهرستان‌ در 1375 ش‌، 675 ، 16 تن‌ (حدود 24%) شهرنشين‌ و 624 ، 46 تن‌ (حدود 68%) روستانشين‌ و بقيه‌ غيرساكن‌ بوده‌اند.آثار باستاني‌ اين‌ شهرستان‌ شامل‌ 39 محوطه‌ و تپة‌ باستاني‌، 5 زيارتگاه‌، 2 قلعه‌ و 3 پل‌ است‌ (همان‌، ص‌105) كه‌ مهمترين‌ آنها عبارت‌اند از: گورستاني‌ در محلي‌ به‌ نام‌ «مي‌چاكو» به‌ وسعت‌ حدود سه‌ هزار متر مربع‌ از دورة‌ اشكانيان‌ نزديك‌ تپه‌اي‌ باستاني‌ (ايزدپناه‌، ج‌3، ص‌31)؛ غاركَلْما كَرَّه‌ (كلما = غار، كره‌ = درخت‌ انجير كوهي‌) در يكي‌ از دره‌هاي‌ كوه‌ مَهله‌ در شمال‌ غربي‌ پل‌ دختر، كه‌ تعداد زيادي‌ ظروف‌ و مجسمه‌هاي‌ بسيار ارزنده‌ و نفيس‌ از دورة‌ هخامنشيان‌ در اين‌ غار يافت‌ شده‌ است‌ (برخي‌، اين‌ آثار را بخشي‌ از اموال‌ خزانة‌ شوش‌ مي‌دانند كه‌ آنتيگونوس‌، سردار اسكندر، قصد داشت‌ آنها را از شوش‌ به‌ ماد منتقل‌ كند رجوع كنيد به فرزين‌، ص‌ 25ـ26؛ پيرنيا، ج‌ 1، ص‌ 210ـ 212؛ ايزدپناه‌، ج‌ 3، ص‌ 26)؛ غاركَوْگان‌ (كبكان‌) كه‌ در آبادي‌ و كوهي‌ به‌ همين‌ نام‌ واقع‌ شده‌ و آثار دژي‌ نيز بر روي‌ كوه‌ مشاهده‌ مي‌شود و آثار و سكه‌هايي‌ از دورة‌ اشكاني‌ در آن‌ به‌ دست‌ آمده‌ است‌ (ايزدپناه‌، ج‌3، ص‌ 26ـ31؛ فرزين‌، ص‌ 28ـ29)؛ پل‌ كِلهر (نام‌ محلي‌: كِلِه‌ هُر/ كِلَه‌ هُرد) مشهور به‌ پل‌ مَمُولو به‌ فاصلة‌ حدود 56 كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ پل‌دختر در شمال‌ آبادي‌ معمولان‌. در دو سوي‌ شرقي‌ و غربي‌ اين‌ پل‌ دو كتيبه‌ با خط‌ كوفي‌ وجود داشته‌ كه‌ كتيبة‌ غربي‌ از كوه‌ كنده‌ شده‌ و كتيبة‌ شرقي‌ نيز به‌ سبب‌ احداث‌ تونل‌ در راه‌ اصلي‌ تهران‌ ـ اهواز از بين‌ رفته‌ است‌. اين‌ پل‌ متعلق‌ به‌ دورة‌ ساسانيان‌ است‌ و در 374 به‌ دستور بدربن‌ حسنويه‌ ترميم‌ شده‌ است‌ (ايزدپناه‌، ج‌3، ص‌33ـ34؛ جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌ ، ج‌2، ص‌1077)؛ پل‌ تاريخي‌ گاوميشان‌ (گاوميشو) در جنوب‌ شرقي‌ پل‌دختر، پايينتر از محل‌ تلاقي‌ رودهاي‌ كشكان‌ و سيمره‌، در جهت‌ شمال‌ شرقي‌ ـ جنوب‌غربي‌ بر روي‌ رود سيمره‌، كه‌ ظاهراً در دوره‌هاي‌ صفويه‌ و قاجاريه‌ تعمير شده‌ است‌ (فرزين‌، ص‌55 ـ56، 58؛ غضنفري‌، ص‌26)؛ مزار شاهزاده‌ محمد، متعلق‌ به‌ 747 در آبادي‌ ممولو، كه‌ آن‌ را مزار يكي‌ از فرزندان‌ امام‌ موسي‌ كاظم‌ عليه‌السلام‌ مي‌دانند؛ مزار باباخوارزم‌ در گورستاني‌ قديمي ‌در دهكدة‌ بابا خوارزم‌ (بوخارز). بعلاوه‌، در اين‌ ناحيه‌ چند قلعه‌ و كاروانسرا از دورة‌ صفويه‌ به‌ نامهاي‌ «گوشه‌» (شهنشاه‌)، چمشك‌ و قلعه‌ نصير وجود دارد (ايزدپناه‌، ج‌ 3، ص‌ 41، 43ـ 45؛ مهريار، ص‌ 188).از لحاظ‌ تقسيمات‌ كشوري‌، در گذشته‌ پلدختر جزو دهستان‌ بالاگريوه‌ و مركز بخش‌ ملاوي‌ در شهرستان‌ خرم‌آباد از استان‌ ششم‌ (خوزستان‌ و لرستان‌) بود (رزم‌آرا، ج‌ 6، ص‌ 78؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 57، ص‌73).در1373ش شهرستان پلدختربه‌مركزيت‌شهرپلدخترتشكيل‌شد. اين‌شهرستان‌ابتدابايك‌بخش‌(مركزي‌)وچهاردهستان‌ شكل‌ گرفت‌ و در همان‌ سال‌ طبق‌ تصويبنامة‌ هيئت‌ وزيران‌، بخش‌ معمولان‌ مشتمل ‌بر دهستانهاي ‌افرينه‌،معمولان‌وميانكوه‌ شرقي‌ در تركيب‌ شهرستان‌ پلدختر قرار گرفتند (ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، 1374 ش‌، ص‌ 43؛ همو، 1378 ش‌، ص‌ 52؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، ص‌ 580 ـ581).2) شهر پلدختر (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375ش‌، 675 ، 16 تن‌)، مركز شهرستان‌ پلدختر، در ارتفاع‌ حدود 660 متري‌، و در 110 كيلومتري‌ جنوب‌ غربي‌ شهر خرم‌آباد قرار دارد. اين‌ شهر در دره‌ واقع‌ شده‌ و آب‌ و هواي‌ آن‌ نسبتاً گرم‌ و نيمه‌خشك‌ است‌. ميانگين‌ حداكثر دماي‌ آن‌ در تابستان‌ به‌ ْ45 و در زمستان‌ به‌ صفر درجه‌ مي‌رسد. ميانگين‌ بارش‌ سالانة‌ آن‌ در حدود 450 ميليمتر است‌. شهر پلدختر با كوه‌ تَختِ شير (ارتفاع‌: حدود 1030 متر) در سه‌ كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ و سلطان‌ كوه‌ (ارتفاع‌: حدود 1344متر) در ده‌ كيلومتري‌ شمال‌ شرقي‌ احاطه‌ شده‌ است‌. رود كشكان‌ در ميان‌ شهر جاري‌ است‌. پلدختر در مسير راه‌ اصلي‌ تهران‌ ـ اهواز و در سه‌ راهي‌ كرمانشاه‌ ـ انديمشك‌ ـ خرم‌آباد قرار گرفته‌ است‌. جادة‌ خرم‌آباد ـ انديمشك‌ از زير يكي‌ از طاقهايِ بخش‌ شرقي‌ (طاق‌ رفيعي‌) پل‌ باستاني‌ دختر عبور كرده‌ از شهر مي‌گذرد. پلدختر در اين‌ مسير، 110 كيلومتر با خرم‌آباد و 102 كيلومتر با انديمشك‌ فاصله‌ دارد. همچنين‌ اين‌ شهر از طريق‌ جادة‌ اصلي‌ به‌ اسلام‌آباد غرب‌، در استان‌ كرمانشاه‌، راه‌ دارد (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 57، ص‌ 399؛ ايزدپناه‌، ج‌3، ص‌41). از آثار باستاني‌ اين‌ شهر بقاياي‌ پل‌ باستاني‌ دختر ( رجوع كنيد به ادامة‌ مقاله‌) در شمال‌ شهر و مقبره‌اي‌ به‌ نام‌ «بابازيد» (محلي‌: بُوِيزِه‌) بر روي‌ تپه‌اي‌ در ميان‌ گورستاني‌ قديمي‌ در محل‌ سه‌راهي‌ كرمانشاه‌ ـ انديمشك‌ ـ خرم‌آباد، در هشت‌ كيلومتري‌ شمال‌ پل‌ باستاني‌ دختر، قرار دارد و در سه‌ كيلومتري‌ جنوب‌ شهر مقبرة‌ سيدنعمت‌الله‌ جزايري‌، عالم‌ مشهور عصر صفوي‌ (متوفي‌ 1112) و سر سلسله‌ سادات‌ جزايري‌، واقع‌ است‌ (ايزدپناه‌، ج‌ 3، ص‌41ـ 42، 45ـ46؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 57، ص‌ 74).پلدختر در گذشته‌ آبادي‌ كوچكي‌ در دهستان‌ بالاگريوه‌ در بخش‌ ملاوي‌ بود و مركز معاملات‌ لرهاي‌ گرمسيري‌، سيمره‌ و ملاوي‌ به‌ شمار مي‌رفت‌ (ساكي‌، ص‌ 177، 179؛ رزم‌آرا، ج‌ 6، ص‌ 78). اين‌ آبادي‌ كه‌ در مسير راه‌ تجاري‌ قرار داشت‌ بسرعت‌ رشد يافت‌ و جمعيت‌ آن‌ طي‌ پنج‌ سال‌ تقريباً چهار برابر شد ( رجوع كنيد به ايران‌. وزارت‌ كشور. ادارة‌ كل‌ آمار عمومي‌، ج‌ 1، ص‌202؛ رجوع كنيد به ساكي‌، ص‌179). پلدختر در 1342ش‌ به‌ شهر تبديل‌ شد (ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، 1378 ش‌، ص‌ 52). در سرشماري‌ 1365ش‌ جمعيت‌ شهر پلدختر 409 ، 11 تن‌ بوده‌ كه‌ تا 1375 ش‌ افزايش‌ نسبتاً بالايي‌ داشته‌ است‌. در جنگ‌ عراق‌ با ايران‌، شهر پلدختر به‌ لحاظ‌ عبور راههاي‌ مهم‌ نظامي‌ از آن‌، اهميت‌ داشت‌ و آسيب‌ فراوان‌ ديد ( رجوع كنيد به موسوي‌، ص‌ 117؛ ستاد بازسازي‌ و نوسازي‌ مناطق‌ جنگزده‌، ص‌ 54).3) پُل‌ دختر، بقاياي‌ پلي‌ عظيم‌ و باستاني‌ است‌ كه‌ در درة‌ رود كشكان‌، كنار كوه‌ تختِ شير در حدود پانصدمتري‌ شمال‌ شهر پلدختر و در 110 كيلومتري‌ جنوب‌ خرم‌آباد، بر سر راه‌ خرم‌آباد ـ انديمشك‌ قرار گرفته‌ است‌. محل‌ احداث‌ پل‌ را جايدر (جاي‌ در) مي‌نامند. عرض‌ دره‌اي‌ كه‌ پل‌ بر آن‌ واقع‌ شده‌ حدود 200 متر و طول‌ پل‌ بالغ‌ بر 270 متر است‌. قطعاتي‌ از پل‌ در رود كشكان‌ واژگون‌ شده‌ است‌. حجره‌هايي‌ درون‌ پايه‌هاي‌ پل‌ وجود دارد كه‌ بعضاً به‌ هم‌ راه‌ دارند و احتمالاً محل‌ پل‌بان‌ و استراحت‌ كاروانيان‌ بوده‌ است‌ (فرزين‌، ص‌ 48، 51؛ مهريار، ص‌ 193).اين‌ پل‌ را متعلق‌ به‌ دورة‌ شاپور اول‌ ساساني‌ مي‌دانند كه‌ به‌ دست‌ اسراي‌ رومي‌ بنا شده‌ است‌. با اينهمه‌، آثار و شواهد نشان‌ مي‌دهد كه‌ اهميت‌ اين‌ محل‌ از لحاظ‌ ارتباطي‌، به‌ پيش‌ از دورة‌ ساسانيان‌ مي‌رسد. از جمله‌ در كنج‌ جنوب‌ غربي‌ پاية‌ سوم‌ شرقي‌ اين‌ پل‌ تا ساحل‌ غربي‌، آثار پلي‌ قديمتر و در فاصلة‌ 250متري‌ جنوب‌ پل‌، در ساحل‌ غربي‌، آثار جاده‌اي‌ قديمي‌ كه‌ داراي‌ زيرسازي‌ (از قطعات‌ سنگ‌) است‌ ديده‌ مي‌شود كه‌ احتمالاً در قديم‌ محل‌ عبور كاسيها * هم‌ بوده‌ است‌. همچنين‌ احتمال‌ مي‌رود كه‌ كوتيرناخونته‌ (كودرناخونتا) ، پادشاه‌ عيلام‌، پس‌ از شكست‌ از آشوريها و آگاهي‌ از اينكه‌ ماداكتو * امنيت‌ كافي‌ ندارد از همين‌ راه‌ عازم‌ خاي‌ دالو در دشت‌ خرم‌آباد شده‌ باشد. «راه‌ شاهي‌» در دورة‌ هخامنشيان‌ كه‌ به‌ دستور داريوش‌ احداث‌ شده‌ بود، پس‌ از گذشتن‌ از تنگ‌ ملاوي‌، از روي‌ پل‌ ادامه‌ مي‌يافته‌ و به‌ شوش‌ منتهي‌ مي‌شده‌ است‌ (نوربخش‌، ص‌ 38؛ مهريار، ص‌ 188ـ 190، 207). در حقيقت‌ پل‌ دختر در مسير جنوب‌ به‌ شمال‌ (شوش‌ ـ همدان‌)، در محل‌ تلاقي‌ راه‌ شاپورخواست‌ (خرم‌آباد) ـ سيمره‌ * (دره‌ شهر، در استان‌ ايلام‌) قرار داشت‌. راه‌ شمالي‌ ـ جنوبي‌ نهاوند ـ لاشتر (الشتر) ـ شاپورخواست‌ ـ لُور ـ پل‌ اندامش‌ (انديمشك‌) ـ جندي‌شاپور، كه‌ جغرافي‌نويسان‌ دورة‌ اسلامي‌ در وصف‌ راههاي‌ جبال‌ (عراق‌ عجم‌) به‌ آن‌ اشاره‌ كرده‌اند از كنار (يك‌ منزلي‌ مشرق‌) پُلِ دختر مي‌گذشته‌ است‌ ( رجوع كنيد به ابن‌حوقل‌، ص‌360ـ 361؛ مهريار، ص‌ 207). اين‌ پل‌ در قرن‌ چهارم‌ به‌ دستور بدربن‌ حسنويه‌ تعمير شده‌ است‌ (ايزدپناه‌، ج‌3، ص‌35؛ كريمي‌، ص‌ 2ر156؛ مهريار، ص‌189). اروپايياني‌ كه‌ از ناحية‌ پلدختر عبور كرده‌اند از پل‌ و خرابه‌هاي‌ شهر قديمي‌ لوط‌ (لوت‌)، ميان‌ پل‌ كلهر و پل‌ دختر، در چول‌هول‌ (چل‌ جايدر) مطالبي‌ آورده‌اند و از اين‌ ميان‌ راولينسون‌ نام‌ ديگر اين‌ پل‌ را «پل‌ شاپوري‌» ضبط‌ كرده‌ است‌ (راولينسون‌، ص‌ 68ـ70؛ دوبُد، ص‌ 397ـ 398؛ گابريل‌، ص‌ 352). امروزه‌ پل‌ دختر را به‌ گويش‌ محلي‌ كُرّودِت‌ (= پسر و دختر)/ كُرّ و دختر مي‌خوانند. به‌ نظر مي‌رسد نام‌ پل‌ دختر، مانند ديگر بناهاي‌ منسوب‌ به‌ دختر در ايران‌، به‌ آناهيتا (خداي‌ آب‌ و آباداني‌، حاصلخيزي‌ و توليد) يا ستارة‌ ناهيد (آناهيتا) كه‌ مورد احترام‌ مردم‌ اين‌ ناحيه‌ بوده‌، مربوط‌ باشد. اما برخي‌ نيز دختر را به‌ معناي‌ «سخت‌ و محكم‌» مي‌دانند (نوبان‌، ص‌ 134؛ پيرنيا، ج‌ 3، ص‌ 2702؛ فرزين‌، ص‌ 51؛ باستاني‌ پاريزي‌، ص‌ 10، 49).منابع‌: ابن‌حوقل‌، كتاب‌ صورة‌الارض‌ ، چاپ‌ كرامرس‌، ليدن‌ 1967؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، مجموعة‌ قوانين‌ سال‌ 1374 ش‌ ، تهران‌ 1375 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. ادارة‌ كل‌ آمار عمومي‌، گزارش‌ خلاصة‌ سرشماري‌ عمومي‌ كشور ايران‌ در آبان‌ماه‌ 1335 ، ج‌ 1: تعداد و توزيع‌ ساكنين‌ كشور ، تهران‌ 1339 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌. دفتر تقسيمات‌ كشوري‌، سازمان‌ تقسيمات‌ كشوري‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، تهران‌ 1374 ش‌؛ همو، نشرية‌ تاريخ‌ تأسيس‌دار: ] تقسيمات‌ كشوري‌ 1378 [ ، تهران‌ 1378 ش‌؛ حميد ايزدپناه‌، آثار باستاني‌ و تاريخي‌ لرستان‌ ، ج‌ 3، تهران‌ 1376 ش‌؛ محمد ابراهيم‌ باستاني‌ پاريزي‌، خاتون‌ هفت‌ قلعه‌، تهران‌ 1344 ش‌ ؛ «پتانسيلهاي‌ آبي‌ استان‌ لرستان‌»، در لرستان‌نامه‌ ، ج‌ 1، به‌ كوشش‌ فريد قاسمي‌، خرم‌آباد 1375 ش‌؛ حسن‌ پيرنيا، ايران‌ باستان‌، يا، تاريخ‌ مفصّل‌ ايران‌ قديم‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ عباس‌ جعفري‌، گيتاشناسي‌ ايران‌ ، ج‌ 2، رودها و رودنامة‌ ايران‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ پژوهش‌ و برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌، 1366 ش‌؛ كلمنت‌ اوگاستس‌ دوبد، سفرنامة‌ لرستان‌ و خوزستان‌ ، ترجمة‌ محمدحسين‌ آريا، تهران‌ 1371 ش‌؛ روح‌الدين‌ دولتياري‌، لرستان‌ سرزمين‌ تاريخ‌ كهن‌ ، خرم‌آباد 1375 ش‌؛ هنري‌ لرزيك‌ راولينسون‌، سفرنامة‌ راولينسون‌: گذر از ذهاب‌ به‌ خوزستان‌ ، ترجمة‌ سكندر امان‌اللهي‌ بهاروند، تهران‌ 1362 ش‌؛ حسينعلي‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ ايران‌ ( آباديها )، ج‌ 6: استان‌ ششم‌ ( خوزستان‌ و لرستان‌ )، تهران‌ 1330 ش‌؛ سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ لرستان‌، معاونت‌ آمار و اطلاعات‌، آمارنامة‌ استان‌ لرستان‌ 1376 ، ] خرم‌آباد [ 1377 ش‌؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ آباديهاي‌ كشور جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌ 57: كوهدشت‌ ، تهران‌ 1375 ش‌؛ علي‌محمد ساكي‌، جغرافياي‌ تاريخي‌ و تاريخ‌ لرستان‌ ، خرم‌آباد ?] 1343 ش‌ [ ؛ ستاد بازسازي‌ و نوسازي‌ مناطق‌ جنگزده‌، عملكرد ده‌سالة‌ بازسازي‌ و نوسازي‌ مناطق‌ آسيب‌ديده‌ از جنگ‌ ، تهران‌ 1371 ش‌؛ حسين‌ غضنفري‌، «غار كلماكر»، اثر ، ش‌ 21 (1371 ش‌)؛ عليرضا فرزين‌، لرستان‌ درگذر تاريخ‌ ، تهران‌ 1372 ش‌؛ بهمن‌ كريمي‌، راههاي‌ باستاني‌ و پايتختهاي‌ قديمي‌ غرب‌ ايران‌ ، تهران‌ 1329 ش‌؛ آلفونس‌ گابريل‌، تحقيقات‌ جغرافيائي‌ راجع‌ به‌ ايران‌ ، ترجمة‌ فتحعلي‌ خواجه‌نوري‌، چاپ‌ هومان‌ خواجه‌نوري‌، تهران‌ 1348 ش‌؛ مركز آمار ايران‌، سرشماري‌ عمومي‌ نفوس‌ و مسكن‌ 1375: نتايج‌ تفصيلي‌ كل‌ كشور، تهران‌ 1376 ش‌؛ سيداحمد موسوي‌، ميراث‌ فرهنگي‌ و جنگ‌ تحميلي‌ ، تهران‌ 1370ش‌؛ محمد مهريار، «بررسي‌ اجمالي‌ پل‌دختر (جايدر)»، اثر ، ش‌ 12ـ14 (1365 ش‌)؛ نقشة‌ راههاي‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ نقشه‌برداري‌ كشور، 1377 ش‌؛ مهرالزمان‌ نوبان‌، نام‌ مكانهاي‌ جغرافيايي‌ در بستر زمان‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ مسعود نوربخش‌، با كاروان‌ تاريخ‌: مروري‌ بر تاريخچة‌ سفر و سياحت‌ در ايران‌ از باستان‌ تا امروز ، تهران‌ 1370 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه‌ بادنج‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده