پطروشفسکی‌ ایلیاپاولوویچ‌
معرف
رشناس‌ روس‌
متن
پطروشفسكي‌ ، ايلياپاولوويچ‌ ، خاورشناس‌ روس‌. در 1277 ش‌/1898 در شهر كيِف‌ در خانواده‌اي‌ كارمند به‌ دنيا آمد. در1305 ش‌/1926 همزمان‌ از دو رشتة‌ تاريخ‌ و ادبيات‌ فارغ‌التحصيل‌ شد. از 1308 ش‌/1929 به‌ مدت‌ دو سال‌ در انستيتوي‌ تاريخ‌ و مردم‌شناسي‌ آذربايجان‌ شوروي‌ به‌ كار پرداخت‌ و سپس‌ در انستيتوي‌ دولتي‌ قفقازشناسي‌ مشغول‌ به‌كار شد. در 1314 ش‌/ 1935 رياست‌ فرهنگستان‌ علوم‌ اتحاد شوروي‌، به‌ دليل‌ مجموع‌ آثارش‌ در رشتة‌ تاريخ‌، درجة‌ دكتري‌ به‌ او اهدا كرد. پطروشفسكي‌ در 1315 ش‌/ 1936 به‌ سن‌پترزبورگ‌ رفت‌ و كارمند ارشد علمي‌ انستيتوي‌ تاريخ‌ شد. او در 1320 ش‌/ 1941 به‌ درجة‌ فوق‌ دكتري‌ نايل‌ آمد و در زمان‌ جنگ‌ جهاني‌ دوم‌ در دانشگاه‌ دولتي‌ آسياي‌ ميانه‌ در تاشكند به‌ تدريس‌ پرداخت‌. سپس‌ از 1325 ش‌/ 1946 به‌ مدت‌ 31 سال‌ در دانشگاه‌ سن‌پترزبورگ‌ تدريس‌ كرد. او در 1326 ش‌/ 1947 به‌ مقام‌ استادي‌ رسيد و از 1329ـ1333 ش‌/ 1950 تا 1954 و از 1340 ش‌/ 1961 تا زمان‌ مرگش‌ در 1356 ش‌/ 1977 رياست‌ كرسي‌ تاريخ‌ كشورهاي‌ خاورميانه‌ را در دانشگاه‌ سن‌پترزبورگ‌ بر عهده‌ داشت‌ و در حدود سي‌ واحد درسي‌ از تاريخ‌ سرزمينهاي‌ خاورميانه‌ در دورة‌ باستان‌ و ميانه‌، جغرافيا و دين‌ ارائه‌ كرد ( > «به‌ مناسبت‌ شصتمين‌ سال‌ تولد پروفسور پطروشفسكي‌» < ، ص‌5؛ > فرهنگ‌ زندگينامه‌ ـ كتابنامه‌اي‌ خاورشناسان‌ شوروي‌ < ، ص‌432؛ د.ازبكستان‌ ، ج‌ 8، ص‌ 529؛ > دايرة‌المعارف‌ بزرگ‌ شوروي‌ < ، ج‌ 19، ص‌ 517؛ دياكف‌ و خاراتشويلي‌، ص‌ 143ـ146).عنوان‌ نخستين‌ پژوهش‌ پطروشفسكي‌ > «دربارة‌ اعتقادات‌ كشاورزان‌ قره‌باغ‌ عليا قبل‌ از مسيحيت‌» < (1309 ش‌/ 1930) بود. از آن‌ پس‌، وي‌ تحقيق‌ دربارة‌ تاريخ‌ مشرق‌ زمين‌، بويژه‌ ايران‌ و قفقاز را به‌طور جدي‌ پي‌ گرفت‌ و حدود 120 پژوهش‌ علمي‌ انجام‌ داد ( > «به‌ مناسبت‌ شصتمين‌ سال‌ تولد پروفسور پطروشفسكي‌» < ، ص‌ 197ـ203؛ > فرهنگ‌ زندگينامه‌ ـ كتابنامه‌اي‌ خاورشناسان‌ شوروي‌ < ، ص‌ 432ـ433؛ كتابشناسي‌ خاورشناسان‌ ، ص‌ 150ـ154)، از جمله‌ > «دربارة‌ تاريخ‌ مبارزة‌ قهرمانانة‌ مردم‌ آذربايجان‌ در سده‌هاي‌ 13 و 14» < (1941)؛ > «مناسبات‌ فئودالي‌ در آذربايجان‌ و ارمنستان‌ از قرن‌ 16 تا ابتداي‌ قرن‌ 19» < (1949)؛ > «آذربايجان‌ در سده‌هاي‌ شانزدهم‌ و هفدهم‌ ميلادي‌» < (1949)؛ > «در تاريخ‌ نهاد سيورغال‌» < (1949)؛ > «جامعة‌ فئودالي‌ رشيدالدين‌» < (1951)؛ > «قزلباشها» < (1965)؛ > از تاريخ‌ مسيحيت‌ در آسياي‌ ميانه‌، سدة‌ 13 تا 15» < (1966)؛ > «تاريخچة‌ مزدكيان‌ در عصر حكومت‌ اسلامي‌» < (1970) (دياكف‌ و خاراتشويلي‌، ص‌143ـ144؛ كتابشناسي‌ خاورشناسان‌ ، ص‌ 150).بخش‌ مهمي‌ از پژوهشهاي‌ پطروشفسكي‌ را منبع‌شناسي‌ تشكيل‌ داده‌ است‌. مقالاتي‌ از قبيل‌ > «مآخذ ايراني‌ راجع‌ به‌ تاريخ‌ آذربايجان‌ در سده‌هاي‌ شانزدهم‌ تا هجدهم‌ ميلادي‌» < ، > «حمدلله‌ قزويني‌، به‌ عنوان‌ منبع‌ تاريخ‌ اجتماعي‌ و اقتصادي‌ قفقاز شرقي‌» < (1937)، > «منبع‌ تازة‌ فارسي‌ دربارة‌ تاريخ‌ حملة‌ مغول‌» < (1946)، > «دربارة‌ صحّت‌ مكاتبات‌ رشيدالدين‌» < (1948)، > «اثر سيفي‌، همچون‌ منبعي‌ در تاريخ‌ خراسان‌ شرقي‌» < (1955)، و > «نشر منابع‌ و اسناد فارسي‌ و تاجيكي‌ در اتحاد شوروي‌» < (1966) گواه‌ آن‌ است‌ كه‌ وي‌ تا چه‌ اندازه‌ به‌ منابع‌ دست‌ اول‌ توجه‌ داشته‌ است‌ ( تاريخ‌ ايران‌ ، مقدمة‌ كشاورز، ص‌ «هفت‌»؛ دياكف‌ و خاراتشويلي‌، ص‌ 144).ايران‌ از جملة‌ موضوعات‌ اساسي‌ پژوهشهاي‌ پطروشفسكي‌ بوده‌ و تعدادي‌ از كارهاي‌ ارزشمند وي‌ به‌ فارسي‌ نيز ترجمه‌ و چاپ‌ شده‌ است‌؛ از جمله‌ اسلام‌ در ايران‌: از هجرت‌ تا پايان‌ قرن‌ نهم‌ ؛ نهضت‌ سربداران‌ خراسان‌؛ كشاورزي‌ و مناسبات‌ ارضي‌ در ايرانِ عهدِ مغول‌ در دو مجلد (ترجمة‌ كريم‌ كشاورز)؛ تاريخ‌ ايران‌ (ترجمة‌ سيروس‌ ايزدي‌)؛ ايرانشناسي‌ در شوروي‌ ؛ دولت‌ در عهد ايلخانان‌ ؛ فقه‌ اللغه‌ ايراني‌؛ تاريخ‌ اجتماعي‌ ـ اقتصادي‌ ايران‌ در دورة‌ مغول‌ (ترجمة‌ يعقوب‌ آژند). پطروشفسكي‌ نخستين‌ كسي‌ بود كه‌ دربارة‌ سربداران‌ خراسان‌ پژوهشي‌ كامل‌ انجام‌ داد (پطروشفسكي‌، 1351 ش‌، مقدمة‌ كشاورز، ص‌6). از ديگر مقالات‌ مهم‌ ترجمه‌ نشدة‌ وي‌ دربارة‌ ايران‌ عبارت‌اند از: > «شورش‌ كشاورزان‌ گيلان‌ در سال‌ 1629» < (1941)؛ > «تاريخچة‌ شروان‌ در پايان‌ قرن‌ 15» < (1944)؛ > «مسائل‌ اساسي‌ خاص‌ و زمان‌بندي‌ پيشرفت‌ فئوداليسم‌ در ايران‌ در سده‌هاي‌ سيزدهم‌ و پانزدهم‌ ميلادي‌» < (1948)؛ > «جنبشهاي‌ مردمي‌ در ايران‌ در سدة‌ چهاردهم‌ ميلادي‌» < (1953)؛ > «رسالة‌ فارسي‌ پيرامون‌ فن‌ زراعت‌ در عهد غازان‌خان‌» < (1957)؛ > «استفاده‌ از كار بردگان‌ در ايران‌ و كشورهاي‌ همجوار در پايان‌ قرون‌ وسطي‌» < (1960؛ كتابشناسي‌ خاورشناسان‌ ، ص‌ 150ـ 154؛ دياكف‌ و خاراتشويلي‌، ص‌ 143). مشهورترين‌ اثر پطروشفسكي‌ در ايران‌، اسلام‌ در ايران‌ ، در واقع‌ متن‌ درسهاي‌ نويسنده‌ براي‌ دانشجويان‌ تاريخ‌ بوده‌ است‌ (ص‌11). مهمترين‌ موضوعات‌ اين‌ كتاب‌ ظهور اسلام‌، ورودِ آن‌ به‌ ايران‌، قرآن‌ مجيد، منابع‌ حقوق‌ اسلامي‌، تدوين‌ فقه‌، مجادلات‌ فرقه‌اي‌، كلام‌، اسماعيليان‌، قرمطيان‌، عرفان‌، و پيروزي‌ شيعه‌ در ايران‌ است‌. با اينهمه‌، در اين‌ اثر نارساييهايي‌ در موارد فقهي‌ و حقوقي‌ و جايگاه‌ شيعيان‌ به‌ چشم‌ مي‌خورد كه‌ در ترجمة‌ فارسي‌، حاشية‌ محمدرضا حكيمي‌ به‌ توضيح‌ و تبيين‌ آن‌ اختصاص‌ يافته‌ است‌ (ص‌ 6، 401 به‌ بعد؛ دربارة‌ اين‌ كتاب‌ رجوع كنيد به حدادعادل‌، ص‌ 11ـ 15).پطروشفسكي‌ در بسياري‌ از همايشهاي‌ علمي‌، از جمله‌ سومين‌ كنگرة‌ باستانشناسي‌ و هنر ايراني‌ (سن‌پترزبورگ‌ ـ مسكو، 1935)، نخستين‌ همايش‌ خاورشناسان‌ اتحاد شوروي‌ (تاشكند، 1957)، بيست‌ و پنجمين‌ و بيست‌ و هفتمين‌ كنگرة‌ جهاني‌ خاورشناسان‌ (مسكو، 1960؛ امريكا، 1967) حضور فعال‌ داشت‌ ( > فرهنگ‌ زندگينامه‌ ـ كتابنامه‌اي‌ خاورشناسان‌ شوروي‌ < ، ص‌ 432؛ د.ازبكستان‌ ، ج‌ 8، ص‌ 529؛ دياكف‌ و خاراتشويلي‌، ص‌145).استفاده‌ از منابع‌ دست‌ اول‌ و نتيجه‌گيريهاي‌ مستند و مدلّل‌ و توجه‌ او به‌ مسائلي‌ از قبيل‌ ويژگيهاي‌ جامعة‌ فئودالي‌ در ايران‌ و كشورهاي‌ همجوار، بر اعتماد و نفوذ آثار پطروشفسكي‌ افزوده‌ و منجر به‌ ترجمه‌ و نشر آنها شده‌ است‌ (سواژه‌، ص‌305، 331، 333). برخي‌ از آثار وي‌ به‌ آلماني‌ و انگليسي‌ و فرانسوي‌ و هلندي‌ ترجمه‌ شده‌ است‌ (دياكف‌ و خاراتشويلي‌، ص‌ 143).منابع‌: ايليا پاولوويچ‌ پطروشفسكي‌، اسلام‌ در ايران‌: از هجرت‌ تا پايان‌ قرن‌ نهم‌ هجري‌ ، ترجمة‌ كريم‌ كشاورز، تهران‌ 1354 ش‌؛ همو، نهضت‌ سربداران‌ خراسان‌ ، ترجمة‌ كريم‌ كشاورز، تهران‌ 1351 ش‌؛ تاريخ‌ ايران‌: از دوران‌ باستان‌ تا پايان‌ سدة‌ هيجدهم‌ ميلادي‌ ، نوشتة‌ ن‌. و. پيگولوسكايا... ] و ديگران‌ [ ، ترجمة‌ كريم‌ كشاورز، تهران‌ 1363 ش‌؛ غلامعلي‌ حدادعادل‌، «اسلام‌ مسلمانان‌ و اسلام‌ مستشرقان‌»، نگين‌ ، سال‌ 9، ش‌ 108 (ارديبهشت‌ 1353)؛ ژان‌ سواژه‌، مدخل‌ تاريخ‌ شرق‌ اسلامي‌ ، ترجمة‌ نوش‌آفرين‌ انصاري‌ (محقق‌)، تهران‌ 1366 ش‌؛ كتابشناسي‌ خاورشناسان‌: ايرانشناسان‌ و اسلامشناسان‌، روسيه‌ و جمهوريهاي‌ اتحاد شوروي‌ سابق‌ ، با مقدمة‌ عنايت‌الله‌ رضا و با همكاري‌ گروه‌ مولفان‌ و مترجمان‌، تهران‌: الهدي‌'، 1372 ش‌؛Bio-bibliografic § eskiy slovar sovetskikh vostokovedov , Moscow: Nauka, 1976; N. N. Diyakov and G. S. Kharatishvili, "Professor I. P. Petrushevskiy", Vestnik sankt- peterburgskogo universiteta. ser2 , no.3 (1998); Great Soviet encyclopedia, New York 1973-1983, s.v. "Petrushevski, Il'ia Pavlovich"; "K 60-letiya so dnya roz § deniya professora I. P. Petrushevskogo", in Uc § yoniye zapiski leningradskogo Gosudarstvennogo universiteta, seriya vostokovedc § eskikh nauk vip. ll, no. 282, Leningrad 1959; Uzbek Savet Ensiklopediyasi , Tashkent 1971-1980.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رحيم‌ مسلمانيان‌ قبادياني‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده