پشت‌مشهدی‌ سادات‌
معرف
داني‌ از علما و فضلاي‌ شيعي‌ قرن‌ دوازدهم‌ و سيزدهم‌
متن
پشت‌مشهدي‌، سادات‌ ، خانداني‌ از علما و فضلاي‌ شيعي‌ قرن‌ دوازدهم‌ و سيزدهم‌. پشت‌ مشهد از محلات‌ مشهور كاشان‌ است‌ كه‌ به‌ قولي‌ مدفن‌ حبيب‌بن‌ موسي‌، از اولاد امام‌ باقر يا امام‌ كاظم‌ عليهماالسلام‌، است‌. اين‌ خاندان‌ به‌ علت‌ سكونت‌ در محل‌ مذكور به‌ اين‌ نام‌ شهرت‌ يافته‌اند (خوانساري‌، ج‌2، ص‌127؛ حبيب‌آبادي‌، ج‌ 5، ص‌ 1575). از مشاهير سادات‌ پشت‌مشهدي‌، يكي‌ سيدماجدبن‌ ابراهيم‌ حسيني‌ است‌ و ديگري‌ سيدمحمدتقي‌بن‌ ميرعبدالحي‌.سيدماجدبن‌ ابراهيم‌ حسيني‌ ، جدّ خاندان‌ پشت‌مهدي‌. از زمان‌ ولادت‌ او اطلاع‌ دقيقي‌ وجود ندارد، تنها مي‌دانيم‌ كه‌ از علماي‌ بزرگ‌ اواخر عهد صفوي‌ و دورة‌ نادرشاه‌ افشار (1148ـ1160) بوده‌ است‌. از تعبير يكي‌ از شاگردانش‌ كه‌ مجموعه‌اي‌ از رساله‌هاي‌ وي‌ را استنساخ‌ كرده‌ دانسته‌ مي‌شود كه‌ سيّدماجد تا 1152 زنده‌ بوده‌ است‌ ( رجوع كنيد به حسيني‌، ص‌ 499). علاوه‌ بر اين‌، به‌ نوشتة‌ ضرابي‌ (ص‌ 287) و صهباي‌ سخن‌ (ص‌ 52)، در دعوتي‌ كه‌ به‌ دستور نادرشاه‌ از علماي‌ بلاد از شيعيان‌ و اهل‌سنّت‌ براي‌ تشكيل‌ جلسة‌ مناظره‌ و گفتگو صورت‌ گرفت‌، سيّدماجد به‌ نمايندگي‌ از علماي‌ كاشان‌ روانه‌ شد اما در ميانة‌ راه‌ در كرمانشاه‌ درگذشت‌ و طبق‌ وصيّتش‌ همانجا به‌ خاك‌ سپرده‌ شد. اين‌ دعوت‌ در 1156 بوده‌ است‌ (مروي‌، ج‌ 3، ص‌ 983ـ 988).از سيّدماجد آثاري‌ در حكمت‌ و فقه‌ برجاي‌ مانده‌ است‌ كه‌ بدين‌ قرارند: التخلل‌ و التكاشف‌ الحقيقيان‌ ؛ نفي‌ الهيولي‌ ؛ حواشي‌ بر اشارات‌ و شفا و ايقاظ‌ النائمين‌ و ايعاظ‌ الجاهلين‌ كه‌ رساله‌اي‌ در تحقيق‌ غنا است‌. مؤلف‌ در اين‌ رساله‌ به‌ رسالة‌ في‌ تحريم‌ الغناء از محقق‌ سبزواري‌ (متوفي‌ 1090) نظر داشته‌ و به‌ بحث‌ دربارة‌ غنا، احاديث‌ مجوّز بر غناي‌ عرفي‌ و نكوهش‌ فتوا به‌ تحريم‌ مطلق‌ غنا و تحريم‌كنندگان‌ همة‌ مصاديق‌ لُغَوي‌ غنا مي‌پردازد. دربارة‌ مطالب‌ اين‌ رساله‌ مناقشاتي‌ چند صورت‌ گرفته‌ است‌، از جمله‌ ميرزاابراهيم‌ خوزاني‌، قاضي‌ اصفهان‌ (مقتول‌ در 1160)، رسالة‌ تحريم‌ الغناء را در رد آن‌ نوشت‌؛ همچنين‌ برخي‌ مطالب‌ رسالة‌ في‌ تحريم‌ الغناء از محمد رسول‌ كاشاني‌ (زنده‌ در 1258) و بخشي‌ از رسالة‌ في‌ الغناء از مولي‌ اسماعيل‌ خواجويي‌ (متوفي‌ 1173) و رسالة‌ ذريعة‌ الاستغناء از ملاحبيب‌الله‌ كاشاني‌ ناظر به‌ همين‌ رساله‌اند (آقابزرگ‌ طهراني‌، طبقات‌ : الكواكب‌ المنتشره‌ ، ص‌ 628؛ همو، الذريعه‌ ، ج‌ 2، ص‌ 505؛ حبيب‌آبادي‌، ج‌ 5، ص‌ 1576؛ حسيني‌، ص‌ 499ـ 503). رساله‌هاي‌ مذكور در ميراث‌ فقهي‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌اند. يكي‌ از فرزندان‌ سيّدماجد، ميرابراهيم‌، در علم‌ و عمل‌ بي‌نظير بوده‌ است‌ (ضرابي‌، ص‌ 287ـ 288).سيدمحمدتقي‌بن‌ ميرعبدالحي‌بن‌ ميرابراهيم‌ ، عارف‌، اديب‌ و فقيه‌ اصولي‌ قرن‌ سيزدهم‌. در 1189 به‌ دنيا آمد در آغاز در زادگاهش‌ نزد استاداني‌ چون‌ ملامهدي‌ نراقي‌ به‌ تحصيل‌ پرداخت‌، سپس‌ به‌ عتبات‌ عراق‌ رفت‌ و در مجلس‌ درس‌ سيدعلي‌ حايري‌، معروف‌ به‌ صاحب‌ رياض‌، شركت‌ كرد. وي‌ پس‌ از كسب‌ اجازاتي‌ از سيدعبدالله‌ كاظمي‌ معروف‌ به‌ سيدشُبَّر، شيخ‌ احمد احسايي‌، سيدمحمد مجاهد و محقق‌ قمي‌ صاحب‌ قوانين‌ ، به‌ كاشان‌ بازگشت‌ و به‌ تدريس‌ پرداخت‌. جمع‌ كثيري‌ از علما و فضلا، از جمله‌ ملاعلي‌مدد ساوجي‌، شيخ‌ محمد جاسبي‌، سيدحسين‌ لاجوردي‌ و ملاعبدالباقي‌، در درس‌ او حاضر مي‌شدند (خوانساري‌، همانجا؛ كاشاني‌، ص‌74؛ آقابزرگ‌ طهراني‌، طبقات‌: الكرام‌ البررة‌ ، جزء 2، قسم‌1، ص‌219ـ220؛ صهباي‌ سخن‌ ، ص‌53 ـ54، 57؛ معصوم‌ عليشاه‌، ج‌3، ص‌577). سيدمحمدتقي‌ به‌ مكه‌، مشهد، نائين‌ و قم‌ سفر كرد. وي‌ در يكي‌ از ديدارهايش‌ با محقق‌ قمي‌ به‌ فتحعلي‌شاه‌ معرفي‌ و ستايش‌ شد و فتحعلي‌شاه‌ به‌ سيد ارادت‌ يافت‌. محمدشاه‌ قاجار و برخي‌ از شاهزادگان‌ قاجار، مانند سلطان‌ محمد ميرزاي‌ سيف‌الدوله‌، نيز در شمار مريدان‌ سيد بوده‌اند ( صهباي‌ سخن‌ ، ص‌ 57 ـ 58). سيدمحمدتقي‌ بيشتر اوقات‌ به‌ ذكر و رياضت‌ مي‌پرداخت‌ و اهتمام‌ كمتري‌ به‌ تأليف‌ و تصنيف‌ داشت‌. ملاحبيب‌الله‌ كاشاني‌ (ص‌ 75) به‌ وي‌ كراماتي‌ نيز نسبت‌ داده‌ است‌. برخي‌ گفته‌اند كه‌ سيد به‌ تصوف‌ تمايل‌ داشته‌ و به‌ حاج‌ محمدحسن‌ نائيني‌ (متوفي‌1250) ارادت‌ مي‌ورزيده‌، كه‌ به‌ نظر برخي‌ اختلاف‌ احتماليِ ميان‌ وي‌ و استادش‌، ملااحمد نراقي‌، متأثر از همين‌ مسئله‌ بوده‌ است‌ (آقابزرگ‌ طهراني‌، طبقات‌: الكرام‌ البررة‌ ، جزء2، قسم‌ 1، ص‌ 220؛ حبيب‌آبادي‌، همانجا؛ خوانساري‌، ج‌ 2، ص‌ 128).محمدتقي‌ در حديث‌ و رجال‌ تبحر داشت‌، و آثاري‌ نيز در فقه‌ و اصول‌ نگاشت‌. از جمله‌ تأليفات‌ او رسالة‌ حجية‌ المظنة‌ ، تنقيح‌ الاصول‌ ، و رساله‌اي‌ در مباحث‌ الفاظ‌ است‌ (آقابزرگ‌ طهراني‌، الذريعة‌ ، ج‌6، ص‌277؛ همو، طبقات‌: الكرام‌ البررة‌ ؛ كاشاني‌، همانجاها).سيدمحمدتقي‌ در 1258 از دنيا رفت‌ و به‌ امر محمدشاه‌ قاجار براي‌ وي‌ آرامگاه‌ مجللي‌ در صحن‌ مقدس‌ حبيب‌بن‌ موسي‌ ساخته‌ شد كه‌ اكنون‌ زيارتگاه‌ است‌. از فرزندان‌ او دو تن‌ قابل‌ ذكرند: سيدمهدي‌، از شاگردان‌ يخ‌انصاري‌، و سيدعبدالرحيم‌ كه‌ از علماي‌ بزرگ‌ آن‌ دوران‌ و مورد تكريم‌ دربار ناصري‌ بود. سيدعبدالرحيم‌ بعد از اتمام‌ دروس‌ سطح‌ در كاشان‌، سالهاي‌ زيادي‌ از حوزة‌ درس‌ شيخ‌ انصاري‌ در نجف‌ بهره گرفت‌، سپس‌ به‌ زادگاهش‌ بازگشت‌ و به‌ انجام‌ تكاليف‌ شرعي‌ و ارشاد مردم‌ روي‌ آورد. وي‌ در 1294 درگذشت‌. دو فرزند سيدعبدالرحيم‌، اسدالله‌ و جعفر در زمرة‌ علماي‌ ديني‌ شيعي‌ بوده‌اند (آقابزرگ‌ طهراني‌، طبقات‌: الكرام‌ البررة‌ ، جزء 2، قسم‌ 2، ص‌ 725؛ كاشاني‌، همانجا؛ ضرابي‌، ص‌ 288ـ289؛ نراقي‌، ص‌ 111).منابع‌: محمدمحسن‌ آقابزرگ‌ طهراني‌، الذريعة‌ الي‌ تصانيف‌ الشيعة‌ ، چاپ‌ علي‌نقي‌ منزوي‌ و احمد منزوي‌، بيروت‌ 1403/1983؛ همو، طبقات‌ اعلام‌ الشيعة‌ ، جزء 2: الكرام‌ البررة‌ ، مشهد 1404؛ همان‌: الكواكب‌ المنتشرة‌ في‌ القرن‌ الثاني‌ بعدالعشرة‌ ، چاپ‌ علي‌نقي‌ منزوي‌، تهران‌ 1372 ش‌؛ محمدعلي‌ حبيب‌آبادي‌، مكارم‌ الا´ثار در احوال‌ رجال‌ دورة‌ قاجار ، ج‌ 5، اصفهان‌ ] تاريخ‌ مقدمه‌ 1396 [ ؛ ماجدبن‌ ابراهيم‌ حسيني‌، ايقاظ‌ النائمين‌ و ايعاظ‌ الجاهلين‌ ، در غنا، موسيقي‌ ، چاپ‌ رضا مختاري‌ و محسن‌ صادقي‌، ج‌ 1، قم‌ 1376 ش‌؛ محمدباقربن‌ زين‌العابدين‌ خوانساري‌، روضات‌الجنات‌ في‌ احوال‌ العلماء والسادات‌ ، چاپ‌ اسدالله‌ اسماعيليان‌، قم‌ 1390ـ1392؛ صهباي‌ سخن‌ ، كاشان‌: انجمن‌ ادبي‌ صبا، 1348 ش‌؛ عبدالرحيم‌ ضرابي‌، تاريخ‌ كاشان‌ ، چاپ‌ ايرج‌ افشار، تهران‌ 1356 ش‌؛ حبيب‌الله‌بن‌ علي‌ مدد كاشاني‌، لباب‌ الالقاب‌ في‌ القالب‌ الاطياب‌: فيه‌ معرفة‌ احوال‌ الرجال‌ من‌ علماء الشيعة‌ ، كاشان‌ 1372 ش‌؛ محمدكاظم‌ مروي‌، عالم‌آراي‌ نادري‌ ، چاپ‌ محمدامين‌ رياحي‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ محمدمعصوم‌بن‌ زين‌العابدين‌ معصوم‌ عليشاه‌، طرائق‌الحقائق‌ ، چاپ‌ محمدجعفر محجوب‌، تهران‌ 1339ـ1345 ش‌؛ حسن‌ نراقي‌، آثار تاريخي‌ شهرستانهاي‌ كاشان‌ ونطنز ، تهران‌ 1374 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ليلي‌ كريميان‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده