پژوهشگاه‌ علوم‌ انسانی‌ و مطالعات‌ فرهنگی‌
معرف
دي‌ پژوهشي‌ در حوزة‌ علوم‌ انساني‌
متن
پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌ ، نهادي‌ پژوهشي‌ در حوزة‌ علوم‌ انساني‌. اين‌ نهاد ابتدا با نام‌ «مؤسسة‌ مطالعات‌ و تحقيقات‌ فرهنگي‌»، در 1360 ش‌، با ادغام‌ دوازده‌ مؤسسة‌ پژوهشي‌ بنياد نهاده‌ شد كه‌ عبارت‌ بودند از: مركز ايراني‌ مطالعة‌ فرهنگها، مركز ايراني‌ تحقيقات‌ تاريخي‌، مركز اسناد فرهنگي‌ آسيا، فرهنگستان‌ علوم‌ ايران‌، فرهنگستان‌ زبان‌ ايران‌، فرهنگستان‌ ادب‌ و هنر ايران‌، پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌، پژوهشكدة‌ علوم‌ ارتباطي‌ و توسعة‌ ايران‌، بنياد فرهنگ‌ و هنر ايران‌، بنياد فرهنگ‌ ايران‌ * ، بنياد شاهنامة‌ فردوسي‌ * ، انجمن‌ حكمت‌ و فلسفة‌ ايران‌ (پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، 1375ش‌، ص‌ 5 ـ6). از 1369 ش‌، با تغييراتي‌ كه‌ در سازمان‌ آن‌ داده‌ شد، از سوي‌ «شوراي‌ گسترش‌ آموزش‌ عالي‌» عنوان‌ «پژوهشگاه‌» يافت‌ (همو، 1371 ش‌، ش‌ 1، ص‌ 5). در 1372 ش‌ تشكيلات‌ سازماني‌ آن‌ به‌ تصويب‌ نهايي‌ سازمان‌ امور اداري‌ و استخدامي‌ كشور رسيد و در 1373 ش‌ شوراي‌ عالي‌ پژوهشگاه‌، به‌سبب‌ تأكيد بر گرايش‌ «علوم‌ انساني‌» در تحقيقات‌ خود، عنوان‌ «پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌» را براي‌ اين‌ نهاد برگزيد (همان‌، 1372ش‌، ش‌ 11، ص‌ 27، نيز رجوع كنيد به همان‌، 1373ش‌، ش‌ 12، ص‌ 2،4).از مهمترين‌ اهداف‌ پژوهشگاه‌ مي‌توان‌ به‌ اين‌ موارد اشاره‌ كرد: مطالعه‌ و تحقيق‌ در زمينة‌ ادب‌ و زبان‌ فارسي‌، مطالعه‌ و پژوهش‌ در زمينة‌ علوم‌ انساني‌ و اجتماعي‌ و مباني‌ و كاربردهاي‌ آنها، مطالعه‌ و تحقيق‌ در آثار عرفاني‌ و فلسفي‌ به‌طور عام‌ و حكمت‌ و فلسفة‌ اسلامي‌ به‌طور خاص‌ و نيز تاريخ‌ و متون‌ تاريخي‌ اسلامي‌ و ايراني‌، تحقيق‌ در فرهنگ‌ و تمدن‌ ملل‌ و مبادلات‌ فرهنگي‌ و شناساندن‌ منابع‌ و پيشينة‌ فرهنگ‌ و معارف‌ اسلامي‌ و ايراني‌ همراه‌ با تحقيق‌ در فرهنگ‌ اسلام‌ و ايران‌. پژوهشهاي‌ كاربردي‌ در زمينة‌ علوم‌ انساني‌ و اجتماعي‌ و ارتباطات‌ اجتماعي‌ از ديگر اهداف‌ اين‌ نهاد است‌. همچنين‌ پژوهشگاه‌ همكاري‌ در امور پژوهشي‌ و فرهنگستانهاي‌ زبان‌ و ادب‌ فارسي‌ و علوم‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ را از اهداف‌ خود به‌شمار مي‌آورد و با پشتيباني‌ تحقيقاتي‌ از مؤسسات‌ پژوهشي‌ و فرهنگي‌ كشور سعي‌ در رسيدن‌ به‌ اهداف‌ خود دارد (همو، 1375ش‌، ص‌ 7).پژوهشگاه‌ از اين‌ اركان‌ تشكيل‌ شده‌ است‌: هيئت‌ امنا، شوراي‌ عالي‌ پژوهشگاه‌، رياست‌ پژوهشگاه‌، شوراي‌ پژوهشي‌، حوزة‌معاونتها (پژوهشي‌، آموزشي‌، اداري‌ومالي‌)، پژوهشكده‌ها، گروههاي‌ مستقل‌ تحقيقاتي‌، مركز اسناد فرهنگي‌ آسيا، كتابخانه‌ها، مركز كامپيوتر، انتشارات‌، روابط‌ عمومي‌.رئيس‌ پژوهشگاه‌ كه‌ مستقيماً با حكم‌ وزير فرهنگ‌ و آموزش‌ عالي‌ منصوب‌ مي‌شود و بايد صاحب‌ تأليف‌ باشد، مصوبات‌ شوراي‌ عالي‌ را اجرا مي‌كند و بر تمامي‌ تصميمات‌ متخذه‌ و هماهنگ‌ كردن‌ بخشهاي‌ گوناگون‌ نظارت‌ دارد.براي‌ هماهنگي‌ ميان‌ بخشهاي‌ مختلف‌ پژوهشگاه‌، شوراي‌ پژوهش‌ زيرنظر رئيس‌ پژوهشگاه‌ تشكيل‌ مي‌شود. اعضاي‌ اين‌ شورا عبارت‌اند از: معاونان‌ پژوهشي‌ و اداري‌ ـ مالي‌، رؤساي‌ پژوهشكده‌ها، دوتن‌ از صاحبنظران‌ فرهنگي‌ و رئيس‌ يكي‌ از مراكز انتشاراتي‌ وابسته‌ به‌ وزارت‌ فرهنگ‌ و آموزش‌ عالي‌ (همان‌، ص‌ 8 ـ11). به‌قصد ترويج‌ امر پژوهش‌، پژوهشگاه‌ ابتدا دوره‌هاي‌ آزاد آموزشي‌ در سطح‌ عالي‌ برگزار كرد، و از سال‌ تحصيلي‌ 1368ـ1369 ش‌، از طريق‌ آزمون‌ سراسري‌، دانشجوياني‌ در مقطع‌ كارشناسي‌ ارشد اين‌ رشته‌ها پذيرفته‌ است‌: زبان‌ و ادبيات‌ فارسي‌، فرهنگ‌ و زبانهاي‌ باستاني‌، زبان‌شناسي‌ همگاني‌، تاريخ‌ اديان‌ و عرفان‌، فلسفه‌ و كلام‌ اسلامي‌، فلسفة‌ غرب‌ (همو، 1378ش‌، ص‌ 121؛ تهراني‌، مصاحبة‌ مورخ‌ 1 دي‌ 1378). در حال‌ حاضر، در اين‌ پژوهشگاه‌، در مقطع‌ دكتراي‌ رشتة‌ علوم‌ سياسي‌ نيز دانشجوياني‌ در حال‌ تحصيل‌اند. معاونت‌ پژوهشي‌، مسئول‌ برنامه‌ريزي‌ و برگذاري‌ اين‌ دوره‌هاي‌ آموزشي‌ است‌ (پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، 1378ش‌، همانجا).اعضاي‌ هيئت‌ علمي‌ پژوهشگاه‌ صرفاً موظف‌ به‌ پژوهش‌ و تحقيق‌اند و، بنا به‌ تخصص‌، در هشت‌ پژوهشكده‌ (= دانشكده‌) به‌ امور تحقيقاتي‌ و پژوهشي‌ مي‌پردازند. اين‌ پژوهشكده‌ها عبارت‌اند از: ادبيات‌، تاريخ‌، تاريخ‌ و فلسفة‌ علوم‌، حكمت‌ و اديان‌، زبان‌شناسي‌، علوم‌ اجتماعي‌، مطالعة‌ فرهنگها و مطالعات‌ تطبيقي‌ اقتصاد (تهراني‌،همانجا). پژوهشكدة‌ ادبيات‌ داراي‌ سه‌بخش‌ تحقيقات‌ ادبي‌، فرهنگ‌نويسي‌ و تصحيح‌ متون‌ است‌. پژوهشكدة‌ تاريخ‌ نيز در چهاربخش‌ تاريخ‌ ايران‌ قبل‌ از اسلام‌، تاريخ‌ ايران‌ بعد از اسلام‌، تاريخ‌ معاصر ايران‌، و تاريخ‌ آسياي‌ مركزي‌ و قفقاز طرحهايي‌ پژوهشي‌ در دست‌ اجرا دارد. پژوهشكدة‌ تاريخ‌ و فلسفة‌ علوم‌ در سه‌بخش‌ تاريخ‌ علوم‌، فلسفة‌ علوم‌ طبيعي‌ و رياضي‌ و فلسفة‌ علوم‌ اجتماعي‌ فعاليت‌ مي‌كند. پژوهشكدة‌ مطالعات‌ تطبيقيِ اقتصاد متشكل‌ از سه‌بخش‌ است‌: فلسفه‌ و روش‌شناسي‌ اقتصاد، انديشه‌هاي‌ اقتصادي‌ در اسلام‌ و نظامهاي‌ اقتصادي‌ معاصر. پژوهشكدة‌ حكمت‌ و اديان‌ در چهار شاخة‌ فلسفه‌، منطق‌، اديان‌ و عرفان‌، و كلام‌، ضمن‌ اجراي‌ طرحهاي‌ پژوهشي‌ به‌طور ادواري‌ مبادرت‌ به‌ برگذاري‌ سخنراني‌ و سمينار در زمينه‌هاي‌ يادشده‌ مي‌كند. پژوهشكدة‌ زبانشناسي‌ با سه‌ شاخة‌ فرهنگ‌ زبانهاي‌ باستاني‌ ايران‌، زبانشناسي‌ همگاني‌ و گويش‌شناسي‌، تاكنون‌ دهها طرح‌ در قالب‌ كتاب‌ عرضه‌ كرده‌ است‌. پژوهشكدة‌ علوم‌ اجتماعي‌، با توجه‌ به‌ اهميت‌ مسائل‌ اجتماعي‌ و فرهنگي‌ جامعه‌، در بخشهاي‌ بررسي‌ مسائل‌ اجتماعي‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، جامعه‌شناسي‌ و مطالعات‌ توسعة‌ اجتماعي‌ فعال‌ است‌. پژوهشكدة‌ مطالعة‌ فرهنگها به‌سبب‌ نياز به‌ شناخت‌ ساير فرهنگها و شناساندن‌ فرهنگ‌ ايراني‌ ـ اسلامي‌ به‌ ساير ملل‌، پنج‌ گروه‌ تشكيل‌ داده‌ است‌ بدين‌شرح‌: مطالعة‌ فرهنگ‌ خاور دور، شبه‌قاره‌، افريقا، آسياي‌ ميانه‌ و گروه‌ غرب‌شناسي‌. با تصويب‌ شوراي‌ عالي‌ پژوهشگاه‌، سه‌گروه‌ تاريخ‌ انديشة‌ سياسي‌ در اسلام‌، علم‌ و دين‌، و مطالعات‌ زنان‌ تشكيل‌ شده‌ است‌ (پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، 1375ش‌، ص‌ 13ـ26؛ نيز رجوع كنيد به همو، 1378 ش‌). مركز اسناد فرهنگي‌ آسيا از واحدهاي‌ مؤسسه‌ است‌ كه‌ سابقة‌ تأسيس‌ آن‌ به‌ سال‌ 1355 ش‌ بازمي‌گردد و به‌منظور شناختن‌ و شناساندن‌ ميراث‌ فرهنگي‌ كشورهاي‌ آسيايي‌ و ترويج‌ فرهنگ‌ اين‌ سرزمينها و اثر آنها بر يكديگر و ساير ملل‌ به‌وجود آمده‌ است‌ (همو، 1371 ش‌، ش‌ 2، ص‌ 22؛ نيز رجوع كنيد به همان‌، 1371 ش‌، ش‌ 3، 1372 ش‌، ش‌ 4).پژوهشگاه‌ داراي‌ چهار كتابخانه‌ است‌:1) كتابخانة‌ مركزي‌ كه‌ از ادغام‌ كتابخانه‌هاي‌ مؤسسات‌ تحقيقاتي‌ پديد آمده‌ و يكي‌ از غني‌ترين‌ مجموعه‌ها در علوم‌ انساني‌ است‌. اين‌ كتابخانه‌، علاوه‌ بر داشتن‌ دهها هزار عنوان‌ كتاب‌ به‌ زبانهاي‌ فارسي‌، عربي‌، تركي‌، اردو، فرانسوي‌، آلماني‌، روسي‌ و...، داراي‌ 549 عنوان‌ نشرية‌ ادواري‌ فارسي‌ و 385 عنوان‌ نشريه‌ ادواري‌ انگليسي‌ و فرانسوي‌ است‌ (همان‌، 1371ش‌، ش‌ 2، ص‌ 3).2) كتابخانة‌ استاد مينوي‌ كه‌ مجموعه‌اي‌ غني‌ از كتابهاي‌ نخبة‌ چاپي‌، نسخه‌هاي‌ خطي‌ و عكسي‌ در زمينه‌هاي‌ ايران‌شناسي‌، اسلام‌شناسي‌، تاريخ‌، ادبيات‌ و جغرافيا به‌ چندين‌ زبان‌ است‌ (افشار، ص‌ 22؛ پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، 1371ش‌، ش‌ 1، ص‌ 21).3) كتابخانة‌ انجمن‌ حكمت‌ و اديان‌ كه‌ كتابخانه‌اي‌ تخصصي‌ در زمينة‌ فلسفه‌، حكمت‌، اديان‌، عرفان‌ و تاريخ‌ علوم‌ است‌ (پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، 1375ش‌، ص‌ 36).4) كتابخانة‌ دانشجويي‌ كه‌ از 1374 ش‌ براي‌ استفادة‌ دانشجويان‌ پژوهشگاه‌ در محل‌ آموزش‌ پژوهشگاه‌ تشكيل‌ شده‌ است‌ (همو، 1372ش‌، ش‌ 9، ص‌ 6).يكي‌ از مهمترين‌ فعاليتهاي‌ پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ بخش‌ انتشارات‌ آن‌ است‌ كه‌ براساس‌ مصوبات‌ «شوراي‌ انتشارات‌ پژوهشگاه‌» اقدام‌ به‌ چاپ‌ و نشر آثار پژوهشگران‌ داخلي‌ يا خارجي‌ مي‌كند (همو، 1375ش‌، ص‌ 40).نشريات‌ تخصصي‌ پژوهشگاه‌ عبارت‌اند از: خبرنامة‌ پژوهشگران‌ ، فصلنامة‌ فرهنگ‌ ، فصلنامة‌ تحقيقات‌ تاريخي‌ ، فصلنامة‌ آفاق‌الحضارة‌ الاسلامية‌ و نشرية‌ علمي‌ ـ خبري‌ نامة‌ علم‌ و دين‌ .پژوهشگاه‌ ضمن‌ امور پژوهشي‌، براي‌ تبادل‌ آرا و افكار و آشنا كردن‌ محققان‌ با تحقيقات‌ جديد اقدام‌ به‌ برگزاري‌ همايشها و سخنرانيهاي‌ علمي‌ و فرستادن‌ نماينده‌ به‌ مجامع‌ علمي‌ مي‌كند (همو، 1371ش‌، ش‌ 1، ص‌ 9).هزينة‌ امور جاري‌ پژوهشگاه‌، از محل‌ درآمد بودجة‌ مصوب‌ مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌ و نيز درآمد حاصل‌ از چاپ‌ و نشر كتاب‌ و نشريات‌ بخش‌ انتشارات‌ آن‌ تأمين‌ مي‌شود (ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، رديف‌ بودجة‌ 113510).منابع‌: ايرج‌ افشار، «مجتبي‌ مينوي‌، استادي‌ از اقليم‌ ' نمي‌دانم‌ ، »، راهنماي‌ كتاب‌ ، سال‌ 20، ش‌1 و 2 (فروردين‌ و ارديبهشت‌ 1356)؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، قانون‌ بودجة‌ سال‌ 1375 كل‌ كشور ، مصوب‌ 11/11/1374 مجلس‌ شوراي‌ اسلامي‌، تهران‌ 1375ش‌؛ پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌ ، تهران‌ 1375 ش‌؛ همو، پژوهشگران‌: نشرية‌ خبري‌ داخلي‌ پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌ ، ش‌ 1 (آبان‌ 1371)، ش‌ 2 (آذر 1371)، ش‌ 3 (اسفند 1371)، ش‌ 4 (ارديبهشت‌ 1372)، ش‌9 (آبان‌ 1372)، ش‌ 11 (بهمن‌ 1372)، ش‌ 12 (خرداد 1373)؛ همو، گزارش‌فعاليتهاي‌ پژوهشي‌ و آموزشي‌ نيمة‌ دوم‌ 77 ، تهران‌ 1378ش‌؛ امير تهراني‌، پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌، تهران‌، مصاحبه‌، 1 دي‌ 1378.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فرخ‌ اميرفريار

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده