پژواک‌ عبدالرحمان‌
معرف
ر، نويسنده‌ و سياستمدار معاصر افغاني‌
متن
پژواك‌ ، عبدالرّحمان‌ ، شاعر، نويسنده‌ و سياستمدار معاصر افغاني‌. در اسفند 1297 در غزنه‌ در خانواده‌اي‌ فاضل‌ و متدين‌ به‌ دنيا آمد (مولائي‌، ص‌ 46؛ آدامك‌ ، ص‌ 148). پدرش‌، عبداللّه‌، سالها منصب‌ قضا داشت‌. پژواك‌ علوم‌ ديني‌ و عربي‌ را به‌ شيوة‌ سنّتي‌ از پدر فرا گرفت‌ (مولائي‌، ص‌ 46) و با شعر و نثر فارسي‌ دري‌ آشنا شد (پژواك‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سي‌ و نه‌). پس‌ از اتمام‌ تحصيلات‌ ابتدايي‌ و دورة‌ متوسطه‌ در كابل‌، در دانشكدة‌ پزشكي‌ به‌ تحصيل‌ پرداخت‌ اما به‌ سبب‌ مشكلات‌ مالي‌ و سرپرستي‌ خانواده‌، پس‌ از دو سال‌ درسش‌ را ناتمام‌ گذاشت‌ و در انجمن‌ تاريخ‌ (تأسيس‌ 1321ش‌) مترجم‌ زبان‌ انگليسي‌ شد. مدتي‌ نيز مدير شعبة‌ دوم‌ نشرات‌، رياست‌ مستقل‌ مطبوعات‌ (وزارت‌ اطلاعات‌ دورة‌ بعد)، و مدير مسئول‌ روزنامة‌ اصلاح‌ بود. سپس‌ مديركل‌ نشرات‌ شد كه‌ بر كار روزنامه‌ها، مجلاّ ت‌، خبرگزاري‌ باختر و راديو كابل‌ نظارت‌ داشت‌. با تصويب‌ قانون‌ مطبوعات‌ (1329ش‌/ 1950)، به‌ سبب‌ مخالفت‌ با مواد آن‌، از شغل‌ خويش‌ استعفا كرد و عضو و سپس‌ مدير كل‌ انجمن‌ پشتو (پشتو تولَنَه‌) شد (همان‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ بيست‌ ـ سي‌).در 1332 ش‌، با سمت‌ رايزن‌ فرهنگي‌ و مطبوعاتي‌، در سفارت‌ افغانستان‌ در لندن‌ و سپس‌ با همين‌ سمت‌ در واشنگتن‌ به‌ كار پرداخت‌. بعد از مدتي‌ از كار كناره‌ گرفت‌ و به‌ كابل‌ بازگشت‌ و به‌ مديريت‌ شعبة‌ سوم‌ سياسي‌ وزارت‌ امور خارجه‌ و سرپرستي‌ دفتر سازمان‌ ملل‌ آن‌ وزارتخانه‌ منصوب‌ گشت‌. سپس‌ در 1334ش‌ مدير كل‌ سياسي‌ وزارت‌ امور خارجه‌ شد. او غالباً عضو هيئتهاي‌ نمايندگي‌ افغانستان‌ در كنفرانسهاي‌ غيرمتعهدها بود. از جمله‌ در كنفرانسهاي‌ باندونك‌ (1334 ش‌)، بلگراد (1340 ش‌)، قاهره‌ (1343 ش‌؛ همان‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سي‌ ـ سي‌ و سه‌) و الجزيره‌ (1352 ش‌؛ آدامك‌، همانجا) شركت‌ داشت‌. همچنين‌ در مجمع‌ اقتصادي‌ و اجتماعي‌ سازمان‌ ملل‌ و عهدنامة‌ بين‌المللي‌ حقوق‌ كشورهاي‌ محاط‌ به‌ خشكي‌ و كنوانسيون‌ حقوق‌ بشر و آزادي‌ اطلاعات‌ و توسعه‌ و تجارت‌ نمايندة‌ كشورش‌ بود (پژواك‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سي‌ و سه‌). در 1337 ش‌ وزيرمختار و سپس‌ رئيس‌ هيئت‌ نمايندگي‌ افغانستان‌ در سازمان‌ ملل‌ و عضو بخش‌ نشر و اطلاعات‌ سازمان‌ حقوق‌ بشر شد. در 1342ش‌ رياست‌ كميسيون‌ حقوق‌ بشر و در 1345 ش‌ رياست‌ بيست‌ و يكمين‌ مجمع‌ عمومي‌ سازمان‌ ملل‌ را بر عهده‌ داشت‌ (همان‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سي‌ودو؛ آدامك‌، همانجا). در 1352 ش‌ سفير افغانستان‌ در آلمان‌ و از همان‌ سال‌ تا 1356 ش‌ سفير كشورش‌ در هند بود. سپس‌ حدود يك‌سال‌ سفير افغانستان‌ در لندن‌ شد (اسعدي‌، ج‌ 1، ص‌ 463). پس‌ از كودتاي‌ هفت‌ ثور (1357ش‌) از سفارت‌ استعفا كرد (آدامك‌، همانجا) و انجمن‌ سرّي‌ حقوق‌ بشر در افغانستان‌ را بنيان‌ گذاشت‌. پس‌ از آن‌ به‌ امريكا رفت‌ و در 1370ش‌ به‌ پاكستان‌ آمد و در پيشاور اقامت‌ گزيد و در 1374ش‌ در آن‌ شهر درگذشت‌. پيكرش‌ را در سرخ‌ رود ننگرهار به‌ خاك‌ سپردند.پژواك‌ در صراحت‌ لهجه‌، حقيقت‌گويي‌ و وطن‌پرستي‌ شهرت‌ داشت‌ (پژواك‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ پنجاه‌ و دو). تا پيش‌ از 1322 ش‌ «آرمانجان‌» تخلّص‌ مي‌كرد و پس‌ از آن‌ «پژواك‌» را برگزيد (آدامك‌، همانجا). پژواك‌ با آنكه‌ بيشتر در خارج‌ از كشور به‌ كار سياست‌ پرداخت‌، از انشاي‌ شعر و نوشتن‌ مقالات‌ ادبي‌ و ترجمه‌هاي‌ فراوان‌ نيز غافل‌ نماند، به‌ حدي‌ كه‌ آثارش‌ گنجينة‌ ادب‌ و فرهنگ‌ شناخته‌ شده‌ است‌ (پژواك‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سي‌ و شش‌، چهل‌ و سه‌ ـ چهل‌ و چهار). مقالات‌ و سخنرانيهاي‌ سياسي‌ او از چاشني‌ ادب‌ برخوردار است‌ (صدقي‌، ص‌ 28). روان‌ فرهادي‌ غزلهاي‌ او را يادآور رودكي‌، سعدي‌، مولانا، حافظ‌ و صائب‌ و قصيده‌هاي‌ او را همانند قصايد فرخي‌ و مثنويهايش‌ را يادآور مولوي‌ و اقبال‌ لاهوري‌ مي‌داند و به‌ سبب‌ اشتمال‌ بر معاني‌ جديد در قالبها و الفاظ‌ كهن‌، از جهت‌ لفظ‌ او را شاعر كلاسيك‌ و از لحاظ‌ معني‌، نوپرداز مي‌شمارد (پژواك‌، مقدمة‌ فرهادي‌، ص‌ دو ـ سه‌). صدقي‌ (ص‌11) او را در شمار شاعران‌ جديد آورده‌ است‌. علاقة‌ خاص‌ او به‌ استادان‌ سبكهاي‌ خراساني‌ و عراقي‌ و پيروي‌ از آنان‌ در وزن‌ و قافيه‌، وي‌ را از توجه‌ به‌ مسائل‌ زمانه‌، جهان‌ و جامعة‌ خويش‌ باز نداشته‌ است‌ (مولائي‌، ص‌ 47). با آنكه‌ پژواك‌ اشعار يكي‌ از نوگراترين‌ شاعران‌ غربي‌، ژاك‌ پره‌ور فرانسوي‌، را به‌ شعر ترجمه‌ كرده‌ است‌ (پژواك‌، ص‌ 129ـ136، 139ـ140) تجربه‌هايي‌ از نوع‌ تجارب‌ شاعران‌ غربي‌ در شعر او ديده‌ نمي‌شود و غرب‌ در شعر او تنها هنگامي‌ رخ‌ مي‌نمايد كه‌ قصد شاعر سنجش‌ و مقايسه‌ ميان‌ شرق‌ و غرب‌ از لحاظ‌ علم‌، صنعت‌ و فن‌آوري‌ و مسائل‌ اجتماعي‌، سياسي‌ و فرهنگي‌ باشد (همان‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سه‌ ـ هفت‌).نثر پژواك‌، كه‌ يادآور زبان‌ ابوالفضل‌ بيهقي‌ * است‌، روان‌ و سخته‌ و خالي‌ از تعقيد است‌ و داستانهايش‌ عمدتاً زمينة‌ تاريخي‌، فرهنگي‌ و ملّي‌ دارد.گذشته‌ از دري‌ و پشتو، پژواك‌ به‌ زبانهاي‌ انگليسي‌، عربي‌ و فرانسوي‌ نيز آثاري‌ پديد آورده‌ يا ترجمه‌ كرده‌ است‌. بعضي‌ آثار وي‌ عبارت‌اند از: چند شعر پژواك‌ (كابل‌ 1343 ش‌)؛ مجموعه‌ شعر گلهاي‌ انديشه‌ (كابل‌ 1344 ش‌)؛ گزيدة‌ اشعار پژواك‌ (نيويورك‌ 1369 ش‌)؛ منظومة‌ خاك‌ آريا ؛ منتخبات‌ اشعار (به‌ پشتو)؛ روپي‌ كليمه‌ داره‌ (تمثيل‌ منظوم‌ به‌ پشتو)؛ عواطف‌ (مجموعة‌ مقالات‌)؛ انديشه‌ها (مجموعه‌ كلمات‌ قصار و جملات‌ كوتاه‌)؛ مجموعه‌ افسانه‌هاي‌ مردم‌ (كابل‌ 1336 ش‌)؛ ترجمة‌ كتابهاي‌ عروج‌ بارك‌زائي‌ ، اثر ادوارد الايسـسن‌ پيرس‌ با همكاري‌ محمد عثماني‌ صدقي‌ (كابل‌ 1333 ش‌)؛ پيامبر جبران‌ خليل‌ جبران‌، از انگليسي‌ به‌ فارسي‌ (كابل‌ 1334 ش‌). همچنين‌ پژواك‌ پنج‌ اثر به‌ انگليسي‌ دارد كه‌ در لندن‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌اند (همان‌، مقدمة‌ حضرت‌ كوشان‌، ص‌ سي‌ و هفت‌ ـ سي‌ و هشت‌).منابع‌: مرتضي‌اسعدي‌، جهان‌اسلام‌ ، تهران‌1366ـ1369ش‌؛عبدالرحمان‌ پژواك‌، گلهاي‌ انديشه‌ ، مقدمة‌ روان‌ فرهادي‌ و غ‌. حضرت‌ كوشان‌، كابل‌ 1344 ش‌؛ محمدعثمان‌ صدقي‌، سير ادب‌ در افغانستان‌: اجمال‌ تطور ادبي‌ در عصر حاضر ، كابل‌ 1340 ش‌؛ محمد سرور مولائي‌، برگزيدة‌ شعر معاصر افغانستان‌ ، تهران‌ 1350 ش‌؛Ludwig W. Adamec, A biographical dictionary of contemporary Afghanistan , Graz 1987.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد سرور مولائي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده