پریزاد مدرسه‌
معرف
مدارس‌ قديم‌ مشهد
متن
پريزاد، مدرسه‌ ، از مدارس‌ قديم‌ مشهد. در ضلع‌ غربي‌ بيوت‌ بالاسر حرم‌ مطهّر امام‌ رضا عليه‌السلام‌، جنب‌ مسجد گوهرشاد و روبروي‌ مدرسة‌ دودر واقع‌ است‌. بناي‌ آن‌ در 823 پايان‌ يافته‌ است‌. باني‌ و واقف‌ آن‌ پريزاد خانم‌، نديمة‌ گوهرشادآغا، همسر شاهرخ‌ تيموري‌ بوده‌ است‌. پريزادخانم‌ از نوادگان‌ ربيع‌بن‌ خَيْثَم‌ معروف‌ به‌ خواجه‌ ربيع‌ (متوفي‌ 61 يا 63) و همسر ميرزا ميرك‌ حسيني‌، متولي‌ مزار خواجه‌ ربيع‌، بود. پريزاد طبق‌ وقفنامه‌اي‌ مفصل‌ كه‌ نسخة‌ اصل‌ آن‌ در ادارة‌ اوقاف‌ خراسان‌ موجود است‌، توليت‌ اين‌ مدرسه‌ و موقوفات‌ بسيار آن‌ را كه‌ براي‌ مستمري‌ ماهانة‌ طلاّ ب‌ و ديگر هزينه‌ها منظور داشته‌ بود، به‌ همسرش‌ تفويض‌ كرد.در منابع‌ نامي‌ از مدرّسان‌ و طلاّ ب‌ مدرسه‌ نيامده‌ است‌، اما از علاقه‌ و ارادت‌ قلبي‌ واقف‌ به‌ اهل‌بيت‌ عليهم‌السلام‌ چنين‌ برمي‌آيد كه‌ مدرّسان‌ و طلاّ ب‌ شيعه‌ در آنجا به‌ بحث‌ و فحص‌ اشتغال‌ داشته‌اند. شمار طلاّ ب‌ به‌ بيست‌ و گاهي‌ سي‌ تن‌ مي‌رسيده‌ كه‌ همگي‌ از محل‌ موقوفات‌ مدرسه‌ داراي‌ مسكن‌ و معاش‌ بوده‌اند و چنانكه‌ از متن‌ وقفنامه‌ برمي‌آيد، جز اولاد ذكور واقف‌، فقط‌ طلاّ بِ زائر فقير حق‌ داشته‌اند كه‌ براي‌ سه‌ ماه‌ در مدرسه‌ اقامت‌ گزينند (برگرفته‌ از نسخة‌ اصل‌ وقفنامة‌ مدرسه‌ پريزاد، موجود در ادارة‌ اوقاف‌ خراسان‌).بنابر كتيبة‌ موجود، مدرسة‌ پريزاد در 1091 در زمان‌ شاه‌ سليمان‌ صفوي‌ (متوفي‌ 1105) به‌ فرمان‌ نجفقلي‌خان‌، بيگلربيگي‌ قندهار، و به‌ اهتمام‌ آقامحمدباقربيگ‌ و ميرزاشكرالله‌، بازسازي‌ شد. برسردرِ مدرسه‌ كتيبه‌اي‌ حاوي‌ احاديثي‌ در فضيلت‌ علم‌ و عالمان‌ به‌ خط‌ ثلث‌ بر زمينة‌ كاشي‌ معرّق‌ به‌ چشم‌ مي‌خورد (اعتمادالسلطنه‌، ج‌ 2، ص‌ 542 ـ543؛ خراساني‌، ص‌ 668). در 1346 ش‌ ادارة‌ اوقاف‌ به‌ مرمت‌ مدرسة‌ پريزاد همت‌ گماشت‌، اما در ماجراي‌ تخريب‌ بازار و توسعة‌ اطراف‌ حرم‌ در 1354 ش‌، اين‌ مدرسه‌ به‌صورت‌ ويرانه‌اي‌ درآمد (خامنه‌اي‌، ص‌ 126). در 1363 ش‌ آستان‌ قدس‌ رضوي‌ بازسازي‌ آن‌ را با همان‌ شكل‌ نخستين‌ آغاز كرد و در 1368 ش‌ به‌ پايان‌ برد.مدرسة‌ پريزاد از نوع‌ مدارس‌ چهار ايواني‌ عهد تيموريان‌، و داراي‌ 22 حجره‌ در دو طبقه‌ براي‌ سكونت‌ طلاّ ب‌ است‌. سطح‌ ديوارها و لچكي‌ ايوانها و غرفه‌ها با كاشي‌ معرّق‌ و گچبريهاي‌ نفيس‌ تزيين‌ شده‌ است‌. كتيبه‌هايي‌ به‌ خط‌ ثلث‌ و كوفي‌، دربردارندة‌ احاديث‌ معصومين‌ عليهم‌السلام‌، از ديگر تزيينات‌ آن‌ است‌ كه‌ اگرچه‌ در سطح‌ وسيعي‌ بازسازي‌ شده‌اند، اما از طرح‌ و نماي‌ نخستين‌ بنا حكايت‌ دارند.منابع‌: محمدحسن‌بن‌ علي‌ اعتمادالسلطنه‌، مطلع‌ الشمس‌ ، چاپ‌ سنگي‌ تهران‌ 1301ـ1303، چاپ‌ تيمور برهان‌ ليمودهي‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1362ـ1363 ش‌؛ سيدعلي‌ خامنه‌اي‌، گزارشي‌ از سابقة‌ تاريخي‌ و اوضاع‌ كنوني‌ حوزة‌ علميّة‌ مشهد ، مشهد 1365 ش‌؛ محمدهاشم‌ خراساني‌، منتخب‌ التواريخ‌ ، تهران‌ ] بي‌تا. [ .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود پسنديده‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده