پرویزی‌ رسول‌
معرف
يت‌ ادبي‌ ـ سياسي‌ معاصر كه‌ شهرتش‌ بيشتر به‌ سبب‌ قصه‌هاي‌ اوست‌
متن
پرويزي‌ ، رسول‌ ، شخصيت‌ ادبي‌ ـ سياسي‌ معاصر كه‌ شهرتش‌ بيشتر به‌ سبب‌ قصه‌هاي‌ اوست‌. وي‌ در 1298 ش‌ در بوشهر به‌ دنيا آمد (عابديني‌، 1369 ش‌، ذيل‌ مادّه‌؛ قس‌ ركن‌زادة‌ آدميت‌، ج‌ 1، ص‌ 548: 1300 ش‌). در كودكي‌ با پدرش‌ به‌ شيراز رفت‌ و در مدارس‌ آن‌ شهر به‌ تحصيل‌ پرداخت‌ (ركن‌زادة‌ آدميت‌، همانجا). مقاله‌نويسي‌ را در هفته‌نامة‌ محلي‌ سروش‌ شيراز كه‌ ارگان‌ حزب‌ تودة‌ ايران‌ در آن‌ شهر بود آغاز كرد (بهزادي‌، ص‌142). در بهمن‌ 1322، پرويزي‌ و جمعي‌ از نويسندگان‌ و شاعران‌ شيراز، از جمله‌ فريدون‌ توللي‌ * و محمد باهري‌، «جمعيت‌ آزادگان‌ فارس‌» را تشكيل‌ دادند و در مبارزات‌ انتخاباتي‌ مجلس‌ در آن‌ دوره‌ نامزدي‌ معرفي‌ كردند كه‌ انتخاب‌ نشد. در واكنش‌ به‌ اين‌ رويداد، اعضاي‌ اين‌ جمعيت‌ به‌ افشاگري‌ دربارة‌ نحوة‌ انتخابات‌ پرداختند. اين‌ افشاگريها سبب‌ شد كه‌ گروهي‌ از آنها از جمله‌ پرويزي‌، محكوم‌ و به‌ بستك‌ لار تبعيد شوند (امداد، ص‌816؛ شعباني‌، ص‌274). در 1326 ش‌ و در پي‌ اختلافاتي‌ كه‌ در رهبري‌ حزب‌ تودة‌ ايران‌ پيش‌ آمد، پرويزي‌، به‌ خليل‌ ملكي‌ (متوفي‌ 1348 ش‌) و گروه‌ انشعابي‌ او پيوست‌. اين‌ گروه‌ به‌نشر روزنامة‌ شرق‌ ميانه‌ پرداختند كه‌ پرويزي‌ هم‌ از اعضاي‌ هيئت‌ تحريرية‌ آن‌ بود (امداد، ص‌ 819؛ نيز رجوع كنيد به خامه‌اي‌، ص‌ 690). پس‌ از آن‌ وي‌ به‌ همكاري‌ با هفته‌نامة‌ ايران‌ ما پرداخت‌. با تغيير سياست‌ رژيم‌ پهلوي‌ در آن‌ دوره‌، مبني‌ بر جذب‌ مخالفان‌، توجه‌ اسدالله‌ علم‌ (متوفي‌ 1357 ش‌) به‌ او، كه‌ نوشته‌هاي‌ پرخواننده‌اي‌ در ايران‌ ما داشت‌، جلب‌ شد و اين‌ دو به‌ واسطة‌ جهانگير تفضلي‌ (متوفي‌ 1369 ش‌) با يكديگر آشنا شدند (تفضّلي‌، ص‌ 50، 100، مقدمه‌، ص‌ 18). رابطة‌ پرويزي‌ با علم‌ سبب‌ شد كه‌ به‌ مشاغل‌ و مقامات‌ مهمي‌ دست‌ يابد و به‌ همان‌ نسبت‌ در چشم‌ مبارزان‌ و مخالفان‌ رژيم‌ منفور و بدنام‌ شود. وي‌ نخست‌ عضو هيئت‌ مديرة‌ شركت‌ تلفن‌ شد، سپس‌ در 1336 ش‌ كه‌ علم‌ حزب‌ مردم‌ را تأسيس‌ كرد، به‌ عضويت‌ كميتة‌ مركزي‌ اين‌ حزب‌ درآمد و از سوي‌ همين‌ حزب‌ به‌ نمايندگي‌ مجلس‌ رسيد (بهزادي‌، ص‌ 145ـ146). او در دوره‌هاي‌ بيست‌ و يكم‌ تا بيست‌ و سوم‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌، نمايندة‌ دشتستان‌ و در دورة‌ هفتم‌ مجلس‌ سنا نمايندة‌ انتخابي‌ شيراز بود (طلوعي‌، ج‌2، ص‌1070، 1095). پرويزي‌ در دورة‌ نخست‌وزيري‌ علم‌، معاون‌ او بود. با تشكيل‌ لژيون‌ خدمتگزاران‌ حقوق‌ بشر، متصدي‌ آن‌ شد و تا پايان‌ عمر در اين‌ سمت‌ باقي‌ بود. او در هفتم‌ آبان‌ 1356 درگذشت‌ و در حافظية‌ شيراز به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (بهزادي‌، ص‌ 147، 154؛ «درگذشت‌ رسول‌ پرويزي‌»، ص‌ 901).دو كتاب‌ شلوارهاي‌ وصله‌دار (1336 ش‌) و لولي‌ سرمست‌ (1346 ش‌) كه‌ هر دو چندين‌ بار به‌ چاپ‌ رسيده‌، مهمترين‌ كارهاي‌ پرويزي‌ است‌. شلوارهاي‌ وصله‌دار مجموعه‌اي‌ است‌ از داستانهايي‌ كه‌ در سالهاي‌ 1331ـ1332 ش‌ در مجلة‌ سخن‌ منتشر مي‌شد. نويسنده‌ در اين‌ مجموعه‌ نقال‌ قصه‌هاي‌ ساده‌اي‌ است‌ كه‌ ريشه‌ در خاطراتش‌ دارند، و ماجراهاي‌ ايام‌ كودكي‌ خود را به‌ صورتي‌ طنزآميز روايت‌ مي‌كند. منتقدان‌، داستان‌ «شيرمحمد» اين‌ مجموعه‌ را، به‌ عنوان‌ زمينه‌اي‌ براي‌ آفرينش‌ رمان‌ تنگسير صادق‌ چوبك‌ (متوفي‌ 1377 ش‌)، قابل‌ توجه‌ دانسته‌اند. لولي‌ سرمست‌ ، مجموعة‌ دوم‌ نويسنده‌، كمتر از مجموعة‌ پيشين‌ سرگرم‌كننده‌ است‌ و نويسنده‌ در آن‌، از دريچه‌اي‌ تنگتر و فردگرايانه‌تر به‌ زندگي‌ مي‌نگرد. پرويزي‌ در اين‌ كتاب‌ از مظاهر گذشتة‌ شيراز با دريغ‌ و حسرت‌ ياد مي‌كند (عابديني‌، 1366 ش‌، ج‌ 1، ص‌ 107). اين‌ دو مجموعه‌، او را در زمرة‌ نويسندگان‌ ارزشمند نسل‌ دوم‌ قصه‌نويسي‌ جديد در ايران‌ قرار داده‌ است‌ ( رجوع كنيد به شفيعي‌ كدكني‌، ص‌ 365). سبك‌ نويسندگي‌ او تحت‌ تأثير محمدعلي‌ جمالزاده‌ و نثر وي‌ ساده‌، شيوا و آميزه‌اي‌ از نثر كتابي‌ و محاوره‌ است‌. آثار داستاني‌ او به‌ سبب‌ پيوندهايي‌ كه‌ با آداب‌ و رسوم‌ ايراني‌ دارد، اصيل‌ است‌. از ويژگيهاي‌ قصه‌هاي‌ پرويزي‌ اين‌ است‌ كه‌ غالباً قهرمان‌ داستان‌ راوي‌ ماجرايي‌ از دورة‌ كودكي‌ خود است‌ و از اين‌ جهت‌، در قياس‌ با آثار پيشينيان‌، كم‌نظير است‌. اين‌ قصه‌ها نشان‌دهندة‌ قدرت‌ تصويرسازي‌ و طنزنويسي‌ اوست‌ (عابديني‌، 1366 ش‌، ج‌ 1، ص‌ 106؛ كسمائي‌، ص‌ 193ـ214).پرويزي‌ چنانكه‌ خود اشاره‌ كرده‌ (ص‌8) نمي‌خواسته‌ قصة‌ كوتاه‌ يا رمان‌ بنويسد، بلكه‌ كوشيده‌ است‌ تا با استفاده‌ از شيوة‌ نقالي‌، نوعي‌ قصه‌گويي‌ بومي‌ پديد آورد. ازينرو صورت‌ داستانهاي‌ او، چندان‌ منسجم‌ و مقيد به‌ فنون‌ قصه‌نويسي‌ نيست‌ و از نظر محتوا هم‌، به‌ شكلي‌ عميق‌ با واقعيت‌ درگير نمي‌شود (كسمائي‌، ص‌ 198؛ عابديني‌، 1366 ش‌، ج‌ 1، ص‌ 107، 282).منابع‌: حسن‌ امداد، «توللي‌ و حوادث‌ فارس‌»، آينده‌ ، سال‌ 11، ش‌ 11ـ12 (بهمن‌ و اسفند 1364)؛ علي‌ بهزادي‌، شبه‌خاطرات‌ ، تهران‌ 1375 ش‌؛ رسول‌ پرويزي‌، لولي‌ سرمست‌ ، تهران‌ 1357 ش‌؛ جهانگير تفضّلي‌، خاطرات‌ جهانگير تفضّلي‌ ، چاپ‌ يعقوب‌ توكلي‌، تهرن‌ 1376 ش‌؛ انور خامه‌اي‌، خاطرات‌ سياسي‌ ، تهران‌ 1372 ش‌؛ «درگذشت‌ رسول‌ پرويزي‌»، راهنماي‌ كتاب‌ ، سال‌ 20، ش‌ 11ـ12 (بهمن‌ و اسفند 1356)؛ محمدحسين‌ ركن‌زادة‌ آدميت‌، دانشمندان‌ و سخن‌سرايان‌ فارس‌ ، تهران‌ 1337ـ1340 ش‌؛ احمد شعباني‌، «سالشمار فريدون‌ توللّي‌»، آينده‌ ، سال‌ 17، ش‌ 1ـ4 (فروردين‌ ـ تير 1370)؛ محمدرضا شفيعي‌ كدكني‌، «از انقلاب‌ تا انقلاب‌، ادبيات‌ ايران‌ از انقلاب‌ مشروطيت‌ تا انقلاب‌ اسلامي‌»، در ادبيات‌ نوين‌ ايران‌: انقلاب‌ مشروطيت‌ تا انقلاب‌ اسلامي‌ ترجمه‌ و تدوين‌ يعقوب‌ آژند، تهران‌ 1363 ش‌؛ محمود طلوعي‌، بازيگران‌ عصر پهلوي‌: از فروغي‌ تا فردوست‌ ، تهران‌ 1372 ش‌؛ حسن‌ عابديني‌، صدسال‌ داستان‌نويسي‌ در ايران‌ ، ج‌ 1، تهران‌ 1366 ش‌؛ همو، فرهنگ‌ داستان‌نويسان‌ ايران‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ علي‌اكبر كسمائي‌، برخي‌ از نويسندگان‌ پيشگام‌ ايران‌ در داستان‌نويسي‌ امروز ايران‌ ، تهران‌ 1363 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمدمنصور هاشمي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده