پرتو بیضایی‌ حسین‌
معرف
ر و محقق‌ معاصر ايراني‌
متن
پرتو بيضايي‌ ، حسين‌ ، شاعر و محقق‌ معاصر ايراني‌. در 1284ش‌ در آرانِ كاشان‌ در خانواده‌اي‌ اديب‌ به‌ دنيا آمد. پدرش‌ علي‌ محمد اديب‌ بيضايي‌ (متوفي‌ 1313ش‌)، و جدّش‌ ميرزا محمدرضا متخلص‌ به‌ ابن‌روح‌ (متوفي‌ 1328) و جدّ بزرگش‌ ملامحمد آراني‌ متخلص‌ به‌ روح‌الامين‌ (متوفي‌ 1288) همگي‌ از شاعران‌ عارف‌مسلك‌ زمان‌ خود بودند (برقعي‌، ج‌2، ص‌734؛ خلخالي‌، ج‌ 2، ص‌ 64).پرتو در كودكي‌ همراه‌ خانواده‌اش‌، از آران‌ به‌ كاشان‌ كوچ‌ كرد. تحصيلات‌ ابتدايي‌ را نخست‌ نزد پدرش‌ و سپس‌ در مدارس‌ كاشان‌ گذراند (برقعي‌؛خلخالي‌،همانجاها). از پانزده‌ سالگي‌، به‌ سرودن‌ شعر پرداخت‌ و تخلّص‌ «پرتو» را برگزيد (برقعي‌، همانجا؛ صبور،ص‌146).در 1314ش‌، به‌ تهران‌ آمد و در شهرباني‌ كل‌ كشور استخدام‌ شد. در تهران‌، با اديبان‌ بسياري‌ همنشين‌ بود و سالها از محضر عباس‌ اقبال‌ آشتياني‌ * و وحيدِ دستگردي‌ * استفاده‌ كرد و در انجمن‌ ادبي‌ حكيم‌ نظامي‌ با وحيد همكاري‌ داشت‌ (برقعي‌؛ خلخالي‌، همانجاها؛ فرخ‌يار، ص‌ 35). او شاعري‌ توانا و ماهر بود. اشعارش‌ شامل‌ غزل‌، قصيده‌، مسمّط‌، قطعه‌ و رباعي‌ است‌، اما وي‌ بيشتر غزلسرا و غزلهايش‌ به‌ سبك‌ هندي‌ و كمي‌ آميخته‌ به‌ سبك‌ عراقي‌ است‌ (پرتو بيضايي‌، مقدمة‌ محجوب‌، ص‌ 11؛ صبور، ص‌ 148).پرتو در ساختن‌ مادّه‌ تاريخ‌ مهارت‌ داشت‌ (برقعي‌، همانجا؛ صبور، ص‌149)، به‌ فرهنگ‌ و ادبيات‌ عامه‌ علاقه‌مند بود و در اشعارش‌ تركيبات‌ و تعبيرات‌ و اصطلاحات‌ عوام‌ را با مهارت‌ به‌ كار مي‌برد (پرتو بيضايي‌، همانجا). او در 25 مهر 1348، در تهران‌ درگذشت‌ و در گورستان‌ فيض‌ كاشان‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (برقعي‌، ج‌2، ص‌735؛ پرتو بيضايي‌، مقدمة‌ محجوب‌، ص‌13؛ فرخ‌يار، ص‌36).پرتو بيضايي‌ علاوه‌ بر شعر، آثار پژوهشي‌، اعم‌ از كتاب‌ و مقاله‌، نيز دارد. آثار منتشر شدة‌ او عبارت‌ است‌ از: گردآوري‌ ديوان‌ اديب‌ بيضايي‌ (چاپ‌ 1327ش‌)؛ جمع‌آوري‌ و تصحيح‌ ديوان‌ كليم‌ كاشاني‌ (چاپ‌ 1336ش‌)؛ تاريخ‌ ورزش‌ باستاني‌ ايران‌، زورخانه‌ (چاپ‌ 1337ش‌) كه‌ ظاهراً نخستين‌ كتاب‌ جامع‌ دربارة‌ آيين‌ ورزش‌ باستاني‌، سابقه‌ و ساختمان‌ زورخانه‌ و تشكيلات‌ آن‌ است‌. در اين‌ كتاب‌ بسياري‌ از اسناد و منابع‌ شرح‌ احوال‌ پهلوانان‌ و دليران‌، و اشعار زورخانه‌اي‌ براي‌ اولين‌ بار منتشر شده‌ است‌؛ جمع‌آوري‌ و تصحيح‌ ديوان‌ صباحي‌ بيدگلي‌ ، شاعر سدة‌ دوازدهم‌ (چاپ‌ 1338ش‌)؛ جمع‌آوري‌ و تصحيح‌ ديوان‌ قصاب‌ كاشاني‌ ، شاعر سدة‌ دوازدهم‌ (چاپ‌ 1338ش‌)؛ تصحيح‌ مثنوي‌ قضا و قدر ، از سليم‌ تهراني‌، شاعر سدة‌ يازدهم‌ (چاپ‌ 1341ش‌). همچنين‌ ديوان‌ پرتوبيضايي‌ در 1363ش‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌. مقاله‌هايي‌ از او نيز در نشريات‌ گوناگون منتشر شده‌ كه‌ برخي‌ از آنها عبارت‌ است‌ از: «حبسية‌ حكيم‌ افضل‌الدين‌ كاشاني‌» ( يغما ، سال‌4، ش‌9، 1330 ش‌، ص‌414ـ417)؛ «محتشم‌ كاشاني‌» ( مجلة‌ ارمغان‌ ، سال‌ 18، ش‌6ـ7، 1316ش‌، ص‌465ـ475)؛ «اشعار راوندي‌ مؤلف‌ راحة‌ الصدور» ( يادگار ، سال‌2، ش‌6، 1324ش‌، ص‌8 ـ12)؛ و «لسان‌ الملك‌ سپهر» ( مجلة‌ مردمشناسي‌ ، دورة‌ 2، ش‌2، 1337ش‌، ص‌99ـ105؛ براي‌ آگاهي‌ از ديگر مقالات‌ او رجوع كنيد به افشار، ج‌1، 4، 5). آثار منتشر نشدة‌ پرتو عبارت‌ است‌ از: كاشانة‌ دانش‌ در دو بخش‌: تاريخ‌ كاشان‌ و تذكرة‌ شعراي‌ كاشان‌ كه‌ هر دو در يك‌ مجلد فراهم‌ شده‌ است‌ (پرتو بيضايي‌، مقدمة‌ ادب‌ بيضايي‌، ص‌7). ظاهراً پرتو خود اين‌ نام‌ را براي‌ كتابش‌ برگزيده‌ است‌، اما در برخي‌ منابع‌ (خلخالي‌، ج‌2، ص‌64؛ صبور، ص‌148) با عنوان‌ تاريخ‌ كاشان‌ و تذكرة‌ شعراي‌ كاشان‌ نيز ذكر شده‌ است‌؛ تلخيص‌ تاريخ‌ گيتي‌ گشا با حواشي‌ و تعليقات‌ (ذكائي‌ بيضائي‌، ج‌1، ص‌63؛ صبور، همانجا).منابع‌: ايرج‌ افشار، فهرست‌ مقالات‌ فارسي‌ ، تهران‌ 1348ش‌ ـ ؛ محمدباقر برقعي‌، سخنوران‌ نامي‌ معاصر ايران‌ ، قم‌ 1373ش‌؛ حسين‌ پرتو بيضايي‌، ديوان‌ ، تهران‌ 1363ش‌؛ عبدالحميد خلخالي‌، تذكرة‌ شعراي‌ معاصر ايران‌ ، تهران‌ 1334ـ1337ش‌؛ نعمت‌الله‌ ذكائي‌ بيضائي‌، تذكرة‌ خوان‌ نعمت‌ ، ج‌1، تهران‌ 1348ش‌؛ داريوش‌ صبور، صدف‌: تذكرة‌ سخنوران‌ روز ، تهران‌ 1344ش‌؛ حسين‌ فرخ‌ يار، مشاهير كاشان‌ ، كاشان‌ ] تاريخ‌ مقدمه‌ 1370ش‌ [ .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

صفورا هوشيار

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده