پرتسل‌ اوتو
معرف
رشناس‌ آلماني‌ و محقق‌ در پژوهشهاي‌ قرآني‌
متن
پرتسل‌ ، اوتو ، خاورشناس‌ آلماني‌ و محقق‌ در پژوهشهاي‌ قرآني‌. پرتسل‌ در 31 فروردين‌ 1272/ 20 آوريل‌ 1893 چشم‌ به‌ جهان‌ گشود. وي‌ آخرين‌ حلقه‌ از سلسله‌ محققان‌ آلماني‌ بود كه‌ بازنگري‌ و انتشار چاپ‌ دوم‌ تاريخ‌ قرآن‌ * تئودور نولدكه‌ را يكي‌ پس‌ از ديگري‌، به‌ عهده‌ گرفتند.تحصيلات‌ و تخصص‌ آغازين‌ پرتسل‌ در الهيات‌ و كلام‌ مسيحي‌ بود، چنانكه‌ هم‌ در نخستين‌ رسالة‌ دكتري‌ خود (1305ش‌/ 1926) و هم‌ در رسالة‌ دكتري‌ دوم‌ براي‌ احراز صلاحيت‌ استادي‌ (1307ش‌/ 1928) به‌ بررسي‌ معضلات‌ موجود در تورات‌ سبعيني‌ ، يعني‌ مهمترين‌ و كهنترين‌ ترجمة‌ يوناني‌ عهدعتيق‌ پرداخته‌ و همچنين‌ در نوشته‌اي‌ ديگر دربارة‌ تلفظ‌ واژه‌ها و نامهاي‌ عبري‌ به‌ زبان‌ يوناني‌ بر پاية‌ خط‌ يوناني‌ تحقيق‌ كرده‌ است‌. پرتسل‌ در رشتة‌ الهيات‌ شاگرد هومل‌ بود و گذشته‌ از زبانهاي‌ عبري‌ و سرياني‌، به‌ بيشتر گويشهاي‌ سامي‌ از اكدي‌ گرفته‌ تا حبشي‌ پرداخت‌، زبان‌ قبطي‌ و مصري‌ را از اشپيگل‌برگ‌ و زبان‌ تركي‌ و فارسي‌ را از زوسهايم‌ آموخت‌. در ميان‌ اين‌ زبانها از همه‌ بيشتر شيفتة‌ زبان‌ عربي‌ شد و با جديتي‌ روزافزون‌ به‌ فراگرفتن‌ آن‌ پرداخت‌. اما شكوفايي‌ كار او در اين‌ زمينه‌، در حقيقت‌ با شاگردي‌ وي‌ نزد بِرگِشترسر * ، كه‌ از 1305ش‌/ 1926 استاد كرسي‌ خاورشناسي‌ در مونيخ‌ بود، آغاز شد. برگشترسر كه‌ با جلب‌ موافقت‌ و حمايت‌ مالي‌ فرهنگستان‌ علوم‌ بايرن‌ ، برنامه‌اي‌ براي‌ تصحيح‌ و نشر كتب‌ اصلي‌ قرائات‌ قرآن‌ پايه‌ريزي‌ كرده‌ بود، علاقة‌ اوتو پرتسل‌ را به‌ پژوهش‌ در اين‌ زمينه‌ جلب‌ كرد. پرتسل‌ در اجراي‌ همين‌ برنامه‌ در 1307ش‌/ 1928 به‌ استانبول‌ سفر كرد و به‌ تهية‌ نسخ‌ آثار عمده‌ در اين‌ زمينه‌ از ابوعمروعثمان‌بن‌ سعيد داني‌ پرداخت‌ و آنها را در سلسله‌ انتشارات‌ بيبليوتكا اسلاميكا منتشر كرد: 1) كتاب‌ التيسير في‌ القرائات‌ السبع‌ (1930)؛ 2) كتاب‌ المقنع‌ في‌ رسم‌ مصاحف‌ الامصار مع‌ كتاب‌ النقط‌ (دو اثر از ابوعمرو داني‌ در يك‌ مجلد؛ 1933).با انتشار اين‌ دو اثر، تقريباً مسير آيندة‌ پژوهشهاي‌ پرتسل‌ تعيين‌ گرديد، و او رسماً به‌ عنوان‌ شاگرد و همكار برگشترسر در پژوهشهاي‌ قرآني‌ شناخته‌ شد. پس‌ از مرگ‌ ناگهاني‌ برگشترسر در 1312 ش‌/ 1933 فرهنگستان‌ علوم‌ بايرن‌ ادامة‌ برنامة‌ پژوهشهاي‌ قرآني‌ او را به‌ پرتسل‌ واگذار كرد، و دانشگاه‌ مونيخ‌ نيز سرپرستي‌ كرسي‌ خاورشناسي‌ خالي‌ شده‌ را بدو سپرد. پرتسل‌ در 1313ش‌/ 1934 به‌ مقام‌ استادياري‌ دانشگاه‌ مونيخ‌ رسيد و در پاييز 1314ش‌/ 1935 جانشين‌ رسمي‌ برگشترسر در كرسي‌ دانشگاه‌ مونيخ‌ شد و در 1316ش‌/ 1937 به‌ عضويت‌ فرهنگستان‌ علوم‌ بايرن‌ درآمد. پرتسل‌ از 1313ش‌/ 1934 براي‌ دست‌ يافتن‌ به‌ گنجينه‌هاي‌ نسخ‌ خطي‌ سفرهاي‌ متعددي‌ به‌ پاريس‌، مادريد (اسكوريال‌) و نيز مهمترين‌ كتابخانه‌هاي‌ شمال‌ افريقا، استانبول‌، دمشق‌ و قاهره‌ كرد و هر بار حجم‌ بزرگي‌ از رونوشت‌ كتب‌ خطي‌ را با خود همراه‌ آورد و با آن‌ شالودة‌ اصلي‌ آرشيو قرآن‌ دانشگاه‌ مونيخ‌ را ريخت‌، اما اجل‌ مهلت‌ بهره‌برداري‌ از آن‌ را بدو نداد.پرتسل‌ از كارهاي‌ ناتمام‌ برگشترسر در زمينة‌ پژوهشهاي‌ قرآني‌، گذشته‌ از بازنگري‌ تاريخ‌ قرآن‌ نولدكه‌، كار تصحيح‌ و نشر جلد دوم‌ غاية‌ النهاية‌ في‌ طبقات‌ القراء ابن‌ جزري‌ را نيز در 1314 ش‌/ 1935 و فهرست‌ آن‌ را در 1316ش‌/ 1937 به‌ پايان‌ رساند.پرتسل‌ در كنار پژوهشهاي‌ قرآني‌، به‌ علم‌ كلام‌ اسلامي‌ نيز پرداخت‌ و مقاله‌اي‌ با عنوان‌ > «نظرية‌ ذره‌ در دوران‌ اوليه‌ اسلام‌» < با تكيه‌ بر كتاب‌ مقالات‌ الاسلاميين‌ اشعري‌ نوشت‌ كه‌ بتازگي‌ به‌ كوشش‌ هلموت‌ ريتر تصحيح‌ و منتشر شده‌ بود. پرتسل‌ در اين‌ مقاله‌ چنين‌ نتيجه‌ مي‌گيرد كه‌ نظرية‌ اثرپذيري‌ علم‌ كلام‌ از فلسفة‌ يوناني‌ مبالغه‌آميز و حتي‌ بي‌ پايه‌ است‌. آخرين‌ اثر پرتسل‌ در زمينة‌ كلام‌ اسلامي‌ داراي‌ عنوان‌ > «صفات‌ خداوند نزد متكلمان‌ متقدم‌ اسلام‌» < است‌ كه‌ در > گزارش‌ نشست‌ فرهنگستان‌ علوم‌ بايرن‌ < (دفتر 4، 1940) منتشر شده‌ و در آن‌ از نظريات‌ متكلمان‌ پيش‌ از اشعري‌ در زمينة‌ مباحث‌ عقلي‌ كلام‌ انتقاد كرده‌ است‌.پرتسل‌ متن‌ فارسي‌ «الرد علي‌ الاباحية‌» نوشتة‌ غزالي‌ را نيز تصحيح‌ و به‌ پيوست‌ ترجمة‌ آلماني‌ منتشر كرد . اهميت‌ اين‌ كار در آن‌ است‌ كه‌ اين‌ كتاب‌، پس‌ از كيمياي‌ سعادت‌ ، دومين‌ اثر غزالي‌ به‌ زبان‌ فارسي‌ است‌.آتش‌ جنگ‌ جهاني‌ دوم‌، كارنامة‌ علمي‌ پرتسل‌ را در اوج‌ شكوفايي‌ آن‌ متوقف‌ كرد؛ او در اواخر 1318ش‌/ پايان‌ 1939 به‌ خدمت‌ فراخوانده‌ شد و با درجة‌ افسري‌ نيروي‌ هوايي‌ به‌ جبهه‌ اعزام‌ گرديد و سرانجام‌ در 6 آبان‌ 1320/ 28 اكتبر 1941 بر اثر سقوط‌ هواپيما، در 48 سالگي‌ كشته‌ شد. فهرست‌ كامل‌ آثار پرتسل‌ را آنتون‌ اشپيتالر در يادنامة‌ او آورده‌ است‌.منابع‌:Johann Fدck, Die arabischen Studien in Europa , Leipzig 1955, 311, 315; Hans Ludwig Gottschalk, "Gotthelf Bergstrجsser", Der Islam, vol.24, pt. 2 (1937), 187; Anton Spitaler, "Otto Pretzl", ZDMG , vol.96 (1942), 161-170; (يادنامة‌ پرتسل‌ و منبع‌ اصلي‌ در نگارش‌ اين‌ ماله‌) .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمد سرداني‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده