پچوی‌ ابراهیم‌
معرف
خ‌ و وقايع‌نگار عثماني‌ در 982، به‌ نوشتة‌ خودش‌ در اَنگروس‌ (مجارستان‌) به‌دنيا آمد (ج‌ 1، ص‌ 7)
متن
پِچَوي‌ ، ابراهيم‌ ، مورخ‌ و وقايع‌نگار عثماني‌ در 982، به‌ نوشتة‌ خودش‌ در اَنگروس‌ (مجارستان‌) به‌دنيا آمد (ج‌ 1، ص‌ 7). بيشتر مآخذ زادگاه‌ او را شهر پِچ‌ ( رجوع كنيد به پچوي‌ * ) در جنوب‌ غربي‌ مجارستان‌ دانسته‌اند (همان‌، ج‌ 1، مقدمه‌، ص‌ 3 ؛ د.ا.ترك‌ ، ذيل‌ مادّه‌). نعيما (ج‌ 2، ص‌ 244) او را «پچويلو » آورده‌ است‌. جدّ بزرگ‌ پچوي‌، قره‌داوود، نزد سلطان‌ محمد دوم‌ سلاحدار بود. پدرش‌ يكي‌ از هفت‌ پسر جعفربيگ‌بن‌ قره‌داوود (پچوي‌، همانجا)، فرمانده‌ هنگ‌ (آلاي‌ بيگي‌) بود، ازينرو خاندان‌ او به‌ «آلاي‌ بيگي‌ اوغوللاري‌» نيز معروف‌اند ( د.ا.ترك‌ ، همانجا). مادر پچوي‌ نيز به‌ خاندان‌ صوقُلْلي‌ منسوب‌ است‌ (پچوي‌، همانجا). پچوي‌ در چهارده‌ سالگي‌ پدرش‌ را از دست‌ داد و دايي‌اش‌، فرهاد پاشا، سرپرستي‌ و تربيت‌ او را برعهده‌ گرفت‌. پچوي‌ پانزده‌سال‌ در خدمت‌ لله‌محمدپاشا بود ( د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذيل‌ مادّه‌)، همچنين‌ مشاغل‌ گوناگون‌ دولتي‌ داشت‌، از جمله‌ دفتردار ايالت‌ ديارْ بَكر و توقات‌ و ماردين‌ و مأمور تحرير (آمار) ايالات‌ ايريبوز و اِينه‌بختي‌ بود و چون‌ زبان‌ مجاري‌ را بخوبي‌ مي‌دانست‌، در مذاكرات‌ تسليم‌ شهر ايسترگوم‌ شركت‌ كرد. سرانجام‌ به‌ شهر بدين‌ * / بودين‌ رفت‌ و در آنجا اقامت‌ گزيد. پچوي‌ آخرين‌ سالهاي‌ زندگي‌ خود را در پچ‌ و بدين‌ به‌ نوشتن‌ تاريخ‌ خود گذراند. او در 1059 در بدين‌ درگذشت‌ و همانجا به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (پچوي‌، ج‌ 1، مقدمه‌، ص‌ 3ـ4؛ ثريا، ج‌ 1، ص‌ 101ـ102؛ طاهربيگ‌، ج‌ 3، ص‌ 33؛ د.ا.ترك‌ ؛ د. اسلام‌ ، همانجاها).شهرت‌ پچوي‌ بيشتر به‌ سبب‌ تأليف‌ كتاب‌ تاريخ‌ اوست‌. وي‌ در سبب‌ تأليف‌ كتاب‌ گفته‌ است‌ كه‌ چون‌ فتح‌ انگروس‌ به‌ زمان‌ وي‌ نزديك‌ بوده‌ و از فتوحات‌ سلطان‌ سليمان‌ هميشه‌ صحبت‌ مي‌شده‌ است‌، به‌رغم‌ بضاعت‌ اندك‌ علمي‌، به‌ ثبت‌ آنچه‌ در تاريخها خوانده‌ و از ثقات‌ شنيده‌ بود اقدام‌ كرد (ج‌ 1، ص‌ 7). او در تأليف‌ اين‌ كتاب‌، از آثار مورخان‌ معروف‌ عثماني‌ ــ مانند جلال‌زاده‌ نشانجي‌ مصطفي‌بيگ‌، برادرش‌ جلال‌زاده‌ صالح‌ افندي‌، توقيعي‌ رمضان‌زاده‌، و عالي‌ مؤلف‌ كنه‌الاخبار ــ استفاده‌ كرده‌ است‌ (همان‌، ج‌ 1، ص‌ 7ـ 8).در ميان‌ تواريخ‌ عثماني‌، تاريخ‌ پچوي‌ مهمترين‌ اثر تاريخي‌ سدة‌ دهم‌ و يازدهم‌ است‌ و رويدادهاي‌ دولت‌ عثماني‌ را از زمان‌ سلطان‌ سليمان‌ تا مرگ‌ سلطان‌ مراد چهارم‌ دربرمي‌گيرد. اين‌ كتاب‌ در دو جلد است‌: جلد اول‌ مشتمل‌ است‌ بر مقدمه‌اي‌ كوتاه‌ در سبب‌ تأليف‌ كتاب‌ با اجمالي‌ از جنگهاي‌ سلطان‌ سليمان‌ قانوني‌، فتوحات‌ سليمان‌ در شبه‌جزيرة‌ بالكان‌، لشكركشي‌ وي‌ به‌ ايران‌ در زمان‌ شاه‌ طهماسب‌ اول‌ و جنگهاي‌ چندين‌ سالة‌ ايران‌ و عثماني‌، انعقاد معاهدة‌ صلح‌ ايران‌ و عثماني‌، درگذشت‌ سلطان‌ سليمان‌، سلطنت‌ سليم‌ دوم‌، فتوحات‌ زمان‌ او و درگذشت‌ وي‌. جلد دوم‌ مشتمل‌ است‌ بر سلطنت‌ سلطان‌ مراد سوم‌ تا مرگ‌ سلطان‌ مراد چهارم‌، رويدادهاي‌ زمان‌ فرمانروايي‌ سلطان‌ محمد سوم‌، احمد اول‌، مصطفي‌ و عثمان‌. اين‌ اثر بويژه‌ از لحاظ‌ روابط‌ ايران‌ و عثماني‌ در دورة‌ صفويه‌ (از طهماسب‌ اول‌ تا روزگار شاه‌ صفي‌) حائز اهميت‌ است‌. تاريخ‌ پچوي‌ حاوي‌ مطالب‌ دست‌ اول‌ و بي‌ مانندي‌ است‌ كه‌ نويسنده‌ آنها را به‌طور شفاهي‌ از وزراي‌ برجسته‌ و ديگر مقامات‌ و نظاميان‌ عثماني‌ كسب‌ كرده‌است‌. اطلاعات‌ اين‌ كتاب‌ دربارة‌ رويدادهاي‌ مرزهاي‌ مجارستان‌ و بوسني‌، غني‌ است‌ ( د.اسلام‌ ، همانجا). تاريخ‌ پچوي‌ براي‌ مورخاني‌ چون‌ كاتب‌ چلبي‌ و نعيما منبعي‌ مهم‌ بوده‌ است‌. از پچوي‌ نوشتة‌ تاريخي‌ ديگري‌ در دست‌ نيست‌.پچوي‌ نام‌ مشخصي‌ بر كتاب‌ خود نگذاشته‌ بوده‌، ازينرو كتابش‌ به‌ تاريخ‌ پچوي‌ معروف‌ شده‌ است‌. اين‌ كتاب‌ ميان‌ سالهاي‌ 1281ـ1283 در استانبول‌ در دو جلد به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌. مصطفي‌بن‌ احمد بلگرادي‌ بر آن‌ ذيلي‌ نوشته‌ است‌ مشتمل‌بر رويدادهاي‌ 1045 تا 1061. محمدپاشابن‌ فخرالاسلام‌ نيز ذيل‌ ديگري‌ برآن‌ نوشته‌ كه‌ شامل‌ وقايع‌ سالهاي‌ 1050 تا 1058 است‌. نسخة‌ خطي‌ اين‌ ذيل‌، در كتابخانة‌ خديوية‌ قاهره‌ (ش‌ 220) نگهداري‌ مي‌شود ( د.ا.ترك‌ ، همانجا). مراد اوراز نيز تاريخ‌ پچوي‌ را در 1348 ش‌/1969 در استانبول‌ با حروف‌ لاتين‌ به‌ چاپ‌ رسانده‌ است‌.منابع‌: محمدثريا، سجل‌ عثماني‌ ، استانبول‌ 1308ـ1315؛ بروسه‌لي‌ محمد طاهربيگ‌، عثمانلي‌ مؤلفلري‌ ، استانبول‌ 1333ـ1342؛ مصطفي‌ نعيما، تاريخ‌ ، استانبول‌ 1978؛EI 2 , s.v."Pec § ew ¦ â "(by F.Babinger and Ch.Woodhead); I  A , s.v. "Pe µ evi, I  bra ¦ him" (by ì era ª feddin Turan);Ibrahim Pe µ ev ª â , Peµev i ª Tarihi , ed. Murat Uraz, Istanbul 1968-1969.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

منيژه‌ صدري‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده