پته‌
معرف
ي‌ كوچك‌ در جزيره‌اي‌ به‌ همين‌ نام‌ در مشرق‌ افريقا
متن
پَته‌ ، شهري‌ كوچك‌ در جزيره‌اي‌ به‌ همين‌ نام‌ در مشرق‌ افريقا. پته‌ در َ5 ْ2 عرض‌ جنوبي‌ و َ5 ْ41 طول‌ شرقي‌ در نزديكي‌ ساحل‌ كنيا در مجمع‌الجزاير لامو * قرار دارد. در كتاب‌ > سفر در درياي‌ اريتره‌ < ، تأليف‌ حدود 50 ميلادي‌، استفادة‌ كشتيرانان‌ عرب‌ از امكاندا ، كانالي‌ ميان‌ پته‌ و لامو، ذكر شده‌ است‌. احمدبن‌ ماجد نَجدي‌ آن‌ را «بَتا» ناميده‌ ] ص‌ [88-87 و بر چندين‌ سنگ‌ قبر نسبت‌ «بتاوي‌» نقش‌ بسته‌ است‌. ميان‌ سالهاي‌ 1339 تا 1349 ش‌/ دهة‌ 1960، چيتيك‌ حواشيِ اين‌ محل‌ را حفاري‌ كرد و اظهار داشت‌ كه‌ اين‌ ناحيه‌ پيش‌ از قرن‌ هشتم‌/ چهاردهم‌ مسكوني‌ نبوده‌ است‌. حفاريهاي‌ اثمان‌ لالي‌ (رئيس‌ موزة‌ لامو) و ويلسون‌ ، به‌ كشف‌ ظروف‌ سفالي‌ ساساني‌ ـ اسلامي‌ متعلق‌ به‌ حدود پيش‌ از 132ـ133/ 750، در زير يك‌ مسجد قرن‌ نهم‌/ پانزدهم‌ انجاميد كه‌ دو محراب‌ داشت‌ كه‌ يكي‌ از آنها به‌ اشتباه‌، به‌ طرف‌ مشرق‌ ساخته‌ شده‌ بود. شهر بزرگ‌ قديمي‌، بسيار كم‌جمعيت‌ است‌ و فضاي‌ ويران‌ وسيعي‌ از آن‌ باقي‌ مانده‌ است‌. در آنجا، تعداد زيادي‌ سنگ‌ قبر با كتيبه‌هاي‌ عربي‌ از قبرستانهاي‌ توتون‌كاري‌ شده‌، بيرون‌ زده‌ است‌. كشت‌ توتون‌ براي‌ توليد انفيه‌، كار اصلي‌ مردم‌ آنجاست‌.دست‌كم‌ دوازده‌ روايت‌ از > هَبَري‌ زا پته‌ < ، تاريخ‌ سنّتي‌ سَواحِلي‌، موجود است‌. آنها زندگي‌ سلسلة‌ نَبْهاني‌ را گزارش‌ مي‌دهند و ادعامي‌كنند كه‌ اين‌ سلسله‌ در حدود 596 ـ5/1200 تأسيس‌ شده‌، و حاكمان‌ آن‌ نه‌ از اخلاف‌ مَلِكهاي‌ نبهانيِ عُمان‌ ] نَبهان‌ * [ ، كه‌ از خويشاوندان‌ نَسَبي‌ همين‌ قبيله‌ بوده‌اند. به‌ گزارش‌ روايات‌ رايج‌ سواحلي‌، اين‌ شهر و ديگر شهرهاي‌ سواحلي‌ در زمان‌ عبدالملك‌بن‌ مروان‌، خليفة‌ اموي‌، تأسيس‌ شده‌اند.تاريخ‌ سلسله‌ از وجود 35 حكمران‌ خبر مي‌دهد و از لحاظ‌ بازگويي‌ كامل‌ اِسناداتِ هريك‌ از 25 حاكم‌ اولي‌، فوق‌العاده‌ است‌. ظاهراً اين‌ تاريخ‌، بتدريج‌ نوشته‌ شده‌ است‌؛ گزارش‌ 25 حاكم‌ اولي‌ در حدود 1225/ 1810 تأليف‌، و مطالب‌ ديگري‌ با سبك‌ متفاوت‌ در حدود 1305/ 1888 و 1329/ 1911 به‌ آن‌ افزوده‌ شده‌ است‌. روايت‌ مفصّلتري‌ را استيگاند به‌ زبان‌ انگليسي‌ منتشر كرده‌ كه‌ در آن‌ در ترتيب‌ اعضاي‌ سلسله‌ جابه‌جاييهايي‌ صورت‌ گرفته‌ است‌. بهترين‌ نسخه‌، كه‌ به‌ زبان‌ سواحلي‌ و خط‌ عربي‌ است‌، در كتابخانة‌ دانشگاه‌ دارالسلام‌ (سند 157)، وجود دارد.پرتغاليها از حدود 916 تا 1110/ 1510ـ 1698، يك‌ پست‌ گمركي‌، و از 1004/ 1596 هيئتي‌ از مبلّغان‌ فرقة‌ آوگوستين‌ را در جزيره‌ مستقر كرده‌ بودند. تجارتِ چوبِ درختِ حَرّا و عاج‌ و بعدها توتون‌، از مهمترين‌ كارهاي‌ تجاري‌ بود. در 1109ـ1110/ 1698، جزيره‌ به‌ سلطة‌ عمان‌ درآمد و مجبور شد كه‌ به‌ طور متناوب‌ به‌ زنگبار حقوق‌ گمركي‌ بپردازد. در پي‌ شورشي‌ در 1277ـ 1278/ 1861، هنگامي‌ كه‌ سلطان‌ نبهاني‌ با خانواده‌ و بردگان‌ و پيروانش‌ به‌ ويتو، واقع‌ در سرزمين‌ اصلي‌، مهاجرت‌ كرد، جزيره‌ در مقابل‌ زنگبار به‌ دفاع‌ از خود پرداخت‌.يكي‌ از زيورهاي‌ پادشاهي‌ پته‌، كه‌ كنده‌كاري‌ پُركاري‌ روي‌ عاج‌ با نقوش‌ عربي‌ است‌، در موزة‌ لامو نگهداري‌ مي‌شود.منابع‌: ابن‌ ماجد، ثلاث‌ راهمانجات‌ المجهولة‌ ، چاپ‌ و ترجمه‌ (به‌ زبان‌ روسي‌) تئودور شوموفسكي‌، مسكو 1957؛L. Casson, The Periplus Maris Erythraei, Princeton 1989; H. N. Chittick, "A new look at the History of Pate", Journal of African history, X/3 (1969); G. S. P. Freeman- Grenville, The Swahili coast, 2nd to 19 th centuries, London 1988, with abundant references; M. D. Horton, Shanga, 1980: an interim report, Nairobi 1980; C. H. Stigand, The land of Zinj, London 1912; G. R. Tibbetls, ed., Arab navigation , with translation of Ah ¤ mad b. Ma ¦ djid al- Nadjd ¦ â , Kita ¦ b al-Fawa ¦ Ý id , London 1971; M. Ylvisaker, Lamu in the nineteenth century, Boston 1979.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فريمن‌ ـ گرنويل‌ ، با اندكي‌ تلخيص‌ از ( د. اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده