بیدار
معرف
‌ سه‌ نشرية‌ فارسي‌زبان‌، كه‌ دوتاي‌ آن‌ در تهران‌ در 1301 ش‌ و 1330 ش‌ و سومي‌ در مزار شريف‌ (افغانستان‌)، در 1303 ش‌ به‌ چاپ‌ مي‌رسيد
متن
بيدار ، نام‌ سه‌ نشرية‌ فارسي‌زبان‌، كه‌ دوتاي‌ آن‌ در تهران‌ در 1301 ش‌ و 1330 ش‌ و سومي‌ در مزار شريف‌ (افغانستان‌)، در 1303 ش‌ به‌ چاپ‌ مي‌رسيد.اولين‌ بيدار به‌ جاي‌ روزنامة‌ معروف‌ اقدام‌ ، فقط‌ در چهار شمارة‌ يوميه‌، در حوت‌ 1301 ش‌، در تهران‌ منتشر شد. صاحب‌ امتياز آن‌ نيز، مانند اقدام‌ ، عباس‌ خليلي‌ بود. دومين‌ نشرية‌ بيدار هفته‌نامه‌اي‌ بود كه‌ در تابستان‌ 1330 ش‌ در تهران‌ نشر يافت‌ و عمر كوتاهي‌ داشت‌. صاحب‌ امتياز آن‌ عبدالمحمّد مجد نوايي‌ بود.مهمترين‌ نشرية‌ فارسي‌ با نام‌ بيدار هفته‌نامه‌اي‌ در مزار شريف‌ افغانستان‌ به‌ سردبيري‌ و مديريت‌ عبدالعزيزخان‌ بود كه‌ از 15 حوت‌ 1303 ش‌ منتشر شد. انتشار آن‌، زير نظر مديران‌ و سردبيران‌ مختلف‌ ادامه‌ يافت‌: ابتدا از طرف‌ ادارة‌ آموزش‌ و پرورش‌ مزار شريف‌ و بعد ادارة‌ اطلاعات‌ و فرهنگ‌ استان‌ بلخ‌ به‌ شكل‌ هفته‌نامه‌ و دو هفته‌نامه‌، و بالاخره‌ به‌ صورت‌ روزنامة‌ عصر منتشر شد. بيدار در واقع‌ ادامة‌ روزنامة‌ اتحاد اسلام‌ بود كه‌ در اول‌ حوت‌ 1300 ش‌ شروع‌ به‌ انتشار كرده‌ بود. به‌ همين‌ دليل‌، تاريخ‌ تأسيس‌ آن‌ در روزنامه‌ 1300 ش‌ ذكر مي‌شد. در دورة‌ حكومت‌ حبيب‌الله‌خان‌، معروف‌ به‌ بچّه‌ سقّا * (دي‌ 1307ـ مهر 1308)، نام‌ بيدار نيز، مانند ديگر روزنامه‌هاي‌ افغانستان‌ در آن‌ دوره‌، تغيير كرد و به‌ رهبر اسلام‌ تبديل‌ شد. بعد از سقوط‌ بچّه‌ سقّا، مجدداً نام‌ بيدار انتخاب‌ شد.بيدار در سراسر دورة‌ انتشار خود، به‌ امور اجتماعي‌ و اخبار محلي‌ مي‌پرداخت‌، اما بعد از تشكيل‌ «جمهوري‌ دمكراتيك‌ افغانستان‌» به‌ نشرية‌ اخبار و تفسيرهاي‌ سياسي‌ تبديل‌ شد و علاوه‌ بر گزارش‌ اخبار و مطالب‌ محلّي‌، به‌ امور ملّي‌ و بين‌المللي‌ نيز پرداخت‌. در اين‌ دورة‌ جديد، بيدار به‌ عنوان‌ نشرية‌ «جمهوري‌ دمكراتيك‌ افغانستان‌» منتشر مي‌شد. تا زماني‌ كه‌ چاپ‌ آن‌ سنگي‌ بود، تماماً به‌ فارسي‌ بود، اما بعد از آنكه‌ پشتو زبان‌ رسمي‌ افغانستان‌ شد (1315 ش‌)، برخي‌ از مندرجات‌ آن‌ به‌ اين‌ زبان‌، كه‌ ترك‌زبانها و فارسي‌زبانهاي‌ آن‌ منطقه‌ با آن‌ آشنايي‌ اندكي‌ داشتند، نوشته‌ مي‌شد. بيدار ابتدا در چهار صفحة‌ دو ستوني‌ به‌ قطع‌ 33*20 سانتيمتر چاپ‌ مي‌شد، ولي‌ بعداً قطع‌ آن‌ به‌ 52*5ر37 سانتيمتر با شش‌ ستون‌ افزايش‌ يافت‌. چاپ‌ سنگي‌ بيدار فاقد تصوير و اعلان‌ بود و چاپ‌ سربي‌ آن‌ نيز به‌ ندرت‌ آگهي‌ و تصوير داشت‌. حقّ اشتراك‌ سالانة‌ آن‌ ابتدا پنج‌ روپيه‌ افغاني‌ در مزار شريف‌ و شش‌ روپيه‌ در ساير نقاط‌ افغانستان‌ بود، و بعدها به‌ ترتيب‌ به‌ 100 و 110 افغاني‌ رسيد. دوره‌هاي‌ ناقصي‌ از اين‌ نشريه‌ در كتابخانة‌ مركزي‌ دانشگاه‌ تهران‌، كتابخانة‌ عمومي‌ كابل‌ و كتابخانة‌ كنگره‌ در امريكا موجود است‌.منابع‌: محمدكاظم‌ آهنگ‌، سير ژورناليزم‌ در افغانستان‌ ، كابل‌ 1349 ش‌ ـ ، ج‌1، ص‌ 159ـ161؛ محمد صدر هاشمي‌، تاريخ‌ جرائد و مجلات‌ ايران‌ ، اصفهان‌ 1327ـ1332 ش‌، ج‌ 2، ص‌ 38ـ39؛I. V. Pourhadi, Persian and Afghan newspapers in the Library of Congress: 1871-1978 , Washington 1979, 85.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ناصرالدين‌ پروين‌ ( ايرانيكا )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده