بی‌خبر بلگرامی‌ عظمت‌الله‌
معرف
ف‌ و شاعر و خوشنويس‌ شبه‌قارة‌ هند در سدة‌ دوازدهم‌
متن
بي‌خبر بِلگرامي‌ ، عظمت‌الله‌ ، عارف‌ و شاعر و خوشنويس‌ شبه‌قارة‌ هند در سدة‌ دوازدهم‌. نسب‌ او به‌ سادات‌ حسيني‌ مي‌رسد كه‌ از واسط‌ به‌ بِلگرام‌ هند آمده‌ بودند. پدرِ او لطف‌الله‌ بلگرامي‌ معروف‌ به‌ شاه‌ لَدّها (1053ـ1143) از عارفان‌ نامدار بلگرام‌ بود و تذكره‌نويس‌ و شاعر معروف‌ شبه‌قاره‌ ميرغلام‌ علي‌آزاد بلگرامي‌ از مريدانِ او بود (آزاد بلگرامي‌، 1971، ص‌ 100ـ103؛ همو، شجرة‌ طيّبه‌ ، گ‌ 71 ب‌ ـ 74 الف‌). بي‌خبر در بلگرام‌ زاده‌ شد. اگرچه‌ در ملازمت‌ امرا به‌ سر مي‌برد، شور و حال‌ عارفان‌ را داشت‌. به‌ نظرية‌ وحدت‌ وجود معتقد بود و تا واپسين‌ نفس‌ بر همان‌ اعتقاد ماند. خطِ شكسته‌ را نيكو مي‌نوشت‌، با موسيقي‌ و هنرهاي‌ ديگر نيز آشنا بود و با ميرزا عبدالقادر بيدل‌ دهلوي‌ * ملاقات‌ داشت‌ (همو، 1913، ص‌ 315؛ خوشگو، دفتر 3، ص‌ 173). بي‌خبر در 24 ذيقعدة‌ 1142 در دهلي‌ وفات‌ يافت‌ و در جوار مقبرة‌ نظام‌الدين‌ اوليا (متوفي‌ 725) دفن‌ شد (آزاد بلگرامي‌، 1913، ص‌ 325؛ همو، 1971، ص‌ 106). فرزندانِ او نوازش‌ علي‌ بلگرامي‌ (1124ـ1167) و كرم‌الله‌ غريب‌ بلگرامي‌ (1135ـ 1169) نيز از علم‌ و عرفان‌ بهره‌ برده‌ بودند و به‌ فارسي‌ شعر مي‌سرودند (آزاد بلگرامي‌، 1913، ص‌ 325ـ 328؛ همو، 1971، ص‌ 10).آثار او عبارت‌ است‌ از: 1) كليّات‌ اشعار فارسي‌ ، مشتمل‌ بر قصايد و غزليات‌ و رباعيات‌ و مثنويات‌، قريب‌ به‌ هفت‌هزار بيت‌ (همو، 1913، ص‌ 317) كه‌ در سفينة‌ خوشگو (همانجا) پانزده‌ هزار بيت‌ ذكر شده‌ است‌. علي‌ ابراهيم‌خان‌ خليل‌ ديوان‌ او را ديده‌ بود (خليل‌، ج‌ 1، ص‌ 114). نسخة‌ خطي‌ ديوان‌ او در كتابخانة‌ خدابخش‌ در پَتْنا/ پاتْنا (ش‌ 2179 H. L ) موجود است‌ (كتابخانة‌ عمومي‌ شرق‌شناسي‌ خدابخش‌ ، ج‌ 32، ص‌ 124)؛ 2) سفينة‌ بي‌خبر ، به‌ فارسي‌، شرح‌ حال‌ و گزيدة‌ اشعار حدود هزار شاعر فارسي‌گوي‌ شبه‌قاره‌، كه‌ از سال‌ 1000 تا تاريخ‌ نگارش‌ آن‌ (1141) مي‌زيسته‌اند. شرح‌حال‌ و نمونة‌ كلام‌ بيشتر شعرا در آن‌ بسيار مختصر است‌ و غالباً مؤلف‌ چند كلمه‌ براي‌ معرفي‌ اسم‌ و تخلص‌ شاعر همراه‌ با يكي‌ دو بيت‌ از او نقل‌ كرده‌ است‌ (نقوي‌، ص‌ 234ـ235). نسخه‌هاي‌ خطي‌ آن‌ در دانشگاه‌ پنجاب‌، لاهور (گنجينة‌ شيراني‌، ش‌ 1498/ 4548) و دانشگاه‌ اسلامي‌ عليگره‌ (گنجينة‌ احسن‌ مارهروي‌، ش‌ 8/920) موجود است‌ (رضوي‌، ج‌ 1، ص‌ 171؛ منزوي‌، ج‌ 11، ص‌ 749)؛ 3) ماقلّ و دلّ ، به‌ فارسي‌، در فضيلت‌ عقل‌ و ادراك‌ كه‌ به‌ كوشش‌ ظفر اقبال‌ در مجلّه‌ دانش‌ (اسلام‌آباد، ش‌ 9، 1366 ش‌) به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌؛ 4) غبار خاطر ، به‌ فارسي‌، مؤلف‌ در آن‌ از عقب‌ماندگي‌ و تفرقة‌ مسلمانان‌ عصر خود اظهار تأسف‌ و تأثر كرده‌ است‌. غبار خاطر در 1297 در بهوپال‌ چاپ‌ سنگي‌ شده‌ و به‌ تصحيح‌ غلام‌ مصطفي‌خان‌ نيز در مجلة‌ معارف‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌ ( معارف‌ ، اعظم‌گره‌، ج‌ 101، ش‌ 2؛ نيز رجوع کنید به نقدي‌ بر اين‌ دو چاپ‌ از محمد اقبال‌ مجددي‌، همانجا، ژوئن‌ 1967)؛ 5) قصص‌ الانبيا (حسني‌، ج‌ 6، ص‌ 182)؛ 6) گرامي‌نامه‌ (همانجا)، رساله‌اي‌ عرفاني‌ كه‌ آزاد بلگرامي‌ متن‌ آن‌ را در انيس‌ المحققين‌ (نسخة‌ خطي‌ دانشگاه‌ اسلامي‌ عليگره‌، گنجينة‌ حبيب‌ گنج‌، ش‌ 21/45) نقل‌ كرده‌ است‌؛ 7) رسالة‌ مناقب‌ شاهانه‌ ؛ 8) گلشن‌نامه‌ .منابع‌: ميرغلامعلي‌بن‌ نوح‌ آزاد بلگرامي‌، سرو آزاد ، حيدرآباد دكن‌ 1913؛ همو، شجرة‌ طيّبه‌ ، نسخة‌ خطي‌ كتابخانة‌ عمومي‌ حضرت‌ آيت‌ الله‌ العظمي‌ نجفي‌ مرعشي‌، ش‌ 428؛ همو، مآثرالكرام‌ ، لاهور 1971؛ عبدالحي‌ حسني‌، نزهة‌الخواطر و بهجة‌ المسامع‌ والنواظر ، ج‌6، حيدرآباد دكن‌ 1398/1978؛ علي‌ابراهيم‌ خليل‌، تذكرة‌ صحف‌ ابراهيم‌ ، نسخة‌ عكسي‌ موجود در كتابخانة‌ مركزي‌ دانشگاه‌ تهران‌، ش‌ 2974؛ بندربن‌ داس‌ خوشگو، سفينة‌ خوشگو ، دفتر 3: تذكرة‌ شعراي‌ فارسي‌ ، چاپ‌ سيدشاه‌ محمد عطاءالرحمان‌ عطا كاكوي‌، پتنا 1378/1959؛ احمد منزوي‌، فهرست‌ مشترك‌ نسخه‌هاي‌ خطي‌ فارسي‌ پاكستان‌ ، اسلام‌آباد 1362ـ1370 ش‌؛ عليرضا نقوي‌، تذكره‌نويسي‌ فارسي‌ در هند و پاكستان‌ ، تهران‌ 1343ش‌؛Khuda Bakhsh Oriental Public Library, Catalogue of the Arabic and Persian manuscripts in the Khuda Bakhsh Oriental Public Library, vol. XXXII, Bankipur, Patna 1980; Athar Abbas Rizvi, Catalogue of the Persian manuscripts in the Maulana Azad Library, Aligarh Muslim University, Aligarh 1969.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

عارف‌ نوشاهي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده