بیْتوز (بایتوز)
معرف
ار ترك‌ و يكي‌ از حاكمان‌ شهر بُست‌ در سدة‌ چهارم‌
متن
بَيْتوز (بايتوز)، سردار ترك‌ و يكي‌ از حاكمان‌ شهر بُست‌ در سدة‌ چهارم‌. در منابع‌ تاريخي‌ اين‌ دوره‌ آگاهي‌ اندكي‌ از او در دست‌ است‌. بُست‌ * در قلمرو صفاريان‌ بود و در 317 به‌ تصرف‌ قراتگين‌، سردار ترك‌ ساماني‌، درآمد و پس‌ از تضعيف‌ قدرت‌ اميران‌ صفاري‌، در دست‌ بازماندگان‌ او باقي‌ ماند (گرديزي‌، ص‌ 169). به‌ نوشتة‌ عتبي‌ در تاريخ‌ يميني‌ (ص‌ 33)، بيتوز ولايت‌ شهر بست‌ را از طغان‌، والي‌ بست‌، ستاند؛ اما مؤلف‌ تاريخ‌ سيستان‌ (ص‌ 333) از يوزتمر، سردار ترك‌، نام‌ مي‌برد كه‌ در 357 بست‌ را از طاهربن‌ ابي‌علي‌ تميمي‌، امير صفاري‌، گرفت‌؛ و بهار، يوزتمر را همان‌ بايتوز مي‌داند (همان‌، ص‌ 326، پانويس‌ 1، ص‌ 333، پانويس‌ 1). حاكمان‌ ترك‌ بست‌، تابع‌ دولت‌ ساماني‌ بودند، اما روابط‌ بيتوز و امير ساماني‌ چنان‌ سست‌ بود كه‌ حتي‌ بر تنها سكة‌ يافت‌ شده‌ از بيتوز، در «لشكري‌ بازار * »، به‌ تاريخ‌ 359، نام‌ امير ساماني‌ حك‌ نشده‌ است‌ ( ايرانيكا ، ذيل‌ مادّه‌). آغاز حكومت‌ بيتوز روشن‌ نيست‌، اما به‌ احتمال‌ زياد او در 357 بر بست‌ چيره‌ شد. سرانجام‌، در 366، سبكتكين‌ (متوفي‌ 387) به‌ حمايت‌ از طغان‌ به‌ بست‌ تاخت‌ و شهر را تصرف‌ كرد (عتبي‌، همانجا؛ ابن‌اثير، ج‌ 7، ص‌ 86). ابوالفتح‌ بُستي‌ * ،دبير و شاعر، عهده‌دار ديوان‌ بيتوز بود و پس‌ از شكست‌ و فرار او به‌ كرمان‌، به‌ سبكتكين‌ پيوست‌ (عتبي‌، ص‌ 33ـ34؛ بيهقي‌، ص‌ 49).منابع‌: ابن‌اثير، الكامل‌ في‌التاريخ‌ ، بيروت‌ 1405/1985؛ علي‌بن‌ زيد بيهقي‌، تاريخ‌ حكماء الاسلام‌ ، چاپ‌ محمد كردعلي‌، دمشق‌ 1365/ 1946؛ تاريخ‌ سيستان‌ ، چاپ‌ محمدتقي‌ بهار، تهران‌ ] تاريخ‌ مقدمه‌ 1314 ش‌ [ ؛ محمدبن‌ عبدالجبّار عتبي‌، تاريخ‌ يميني‌ ، ترجمة‌ ناصح‌بن‌ ظفر جرفادقاني‌، چاپ‌ ع‌. قويم‌، تهران‌ 1334 ش‌؛ عبدالحي‌بن‌ ضحاك‌ گرديزي‌، زين‌الاخبار ، چاپ‌ عبدالحي‌ حبيبي‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1347 ش‌؛Encyclopaedia Iranica , s.v. "Baytuz" (by C. E. Bosworth).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مهين‌ فهيمي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده