بیْت‌لحم‌
معرف
شهرهاي‌ تاريخي‌ فلسطين‌ كه‌ از قديم‌ زيارتگاه‌ مهمي‌ بوده‌ است‌
متن
بِيْت‌لَحم‌ ، از شهرهاي‌ تاريخي‌ فلسطين‌ كه‌ از قديم‌ زيارتگاه‌ مهمي‌ بوده‌ است‌. شهر بر كوهي‌ به‌ ارتفاع‌ حدود 780 متر از سطح‌ دريا، در جنوب‌ رشته‌ كوههاي‌ قدس‌، و در حدود ده‌ كيلومتري‌ جنوب‌ بيت‌المقدس‌ * قرار دارد. زمستان‌ آن‌ معتدل‌، ميانگين‌ دماي‌ آن‌ در ماه‌ كانون‌ الثاني‌ (دي‌) بين‌ 8 تا 10 درجه‌ و در ماه‌ تموز (تير) بين‌ 23 تا 25 درجه‌ و ميانگين‌ باران‌ سالانة‌ آن‌ حدود ششصد ميليمتر است‌.از حدود دو هزار سال‌ پيش‌ از ميلاد، بيت‌لحم‌ مسكوني‌ بوده‌ است‌. در الواح‌ تَلُّالعَمارِنَه‌ * ، متعلق‌ به‌ قرن‌ چهاردهم‌ پيش‌ از ميلاد، به‌ شهر جنوبي‌ بيت‌المقدس‌ اشاره‌ شده‌ كه‌ بيت‌ ايلولاهاما (خانة‌ ايزد لاحاما يا لاخاما) ناميده‌ مي‌شده‌ است‌. اين‌ ايزد نزد كنعانيان‌ خداي‌ قُوت‌ و خوراك‌ بوده‌ و احتمالاً نام‌ كنوني‌ شهر، از نام‌ او گرفته‌ شده‌ است‌. شايد علت‌ اين‌ نامگذاري‌ سرسبزي‌ اين‌ منطقه‌ باشد. نيز مشهور است‌ كه‌ بيت‌لحم‌ در آرامي‌ به‌ معناي‌ «خانة‌ نان‌» است‌، كه‌ در اين‌ معني‌ هم‌ اشاره‌اي‌ به‌ سرسبزي‌ پيرامون‌ اين‌ شهر وجود دارد. بيت‌لحم‌ نام‌ قديمي‌ ديگري‌ دارد: «اَفراتَه‌» يا «اَفرات‌» كه‌ واژه‌اي‌ آرامي‌ و به‌ معناي‌ «سرسبزي‌ و ثمردهي‌» است‌. وجه‌مشترك‌ اين‌ نامها «سرسبزي‌» است‌.قبايل‌ يهودي‌ كه‌ با كنعانيان‌ مي‌جنگيدند، پس‌ از كنعانيان‌ در شهر مستقر شدند. به‌ روايتي‌ راحيل‌، همسر يعقوب‌ عليه‌السلام‌، در اين‌ شهر درگذشته‌ است‌ و مدفن‌ وي‌ امروزه‌ به‌ «قبّة‌ راحيل‌» مشهور است‌. حضرت‌ داوود نيز در بيت‌لحم‌ به‌ دنيا آمد، اما اهميت‌ و شهرت‌ بيت‌لحم‌ به‌ سبب‌ ميلاد حضرت‌ مسيح‌ در آن‌ است‌ (انجيل‌ لوقا، باب‌ دوم‌، متي‌، باب‌ دوم‌). وقتي‌ هادريانوس‌/ آدريانوس‌ (حك : 117ـ 138 ميلادي‌)، امپراتور روم‌، قيام‌ يهوديان‌ به‌ رهبري‌ بر كوخبا را فرونشاند، شهر ويران‌ شد و به‌ فرمان‌ امپراتور بر فراز غاري‌ كه‌ گفته‌ مي‌شد زادگاه‌ حضرت‌ مسيح‌ بوده‌، معبدي‌ براي‌ ايزد آدونيس‌ ساخته‌ شد. در حدود 330 ميلادي‌، هِلِنا، مادر قسطنطين‌ اول‌ امپراتور روم‌ (حك : 306ـ337 ميلادي‌)، برفراز آن‌ غار، كنيسه‌اي‌ ساخت‌ كه‌ كنيسة‌ مريم‌ مقدس‌ خوانده‌ شد. در 386 ميلادي‌، جِروم‌ قديس‌ در بيت‌لحم‌ ساكن‌ شد و در آنجا عهد عتيق‌ را به‌ لاتيني‌ برگرداند. در 529 ميلادي‌، سامريان‌ بر حكومت‌ روم‌ شوريدند و كنيسه‌ را ويران‌ كردند. امپراتور ژوستينَين‌ (حك : 527 ـ 565 ميلادي‌) آن‌ را تقريباً به‌ شكل‌ امروزينش‌ بازسازي‌ كرد كه‌ كنيسة‌ مهد خوانده‌ مي‌شود. علي‌رغم‌ حوادث‌ گوناگون‌، بيت‌لحم‌ در زمان‌ روميان‌ به‌ سبب‌ قرار گرفتن‌ در راه‌ تجاري‌ شهرهاي‌ شام‌ به‌ درياي‌ سرخ‌، مركز تجاري‌ مشهوري‌ شد. به‌ روايتي‌، ايرانيان‌ هنگام‌ ورود به‌ فلسطين‌ در 614 ميلادي‌، به‌ كنيسه‌ آسيبي‌ نرساندند، چون‌ بر كاشيهاي‌ چند سوي‌ آن‌، تصوير زردشتيان‌ با لباسهاي‌ ايراني‌ در برابر حضرت‌ مسيح‌ نقش‌ شده‌ بود.مسلمانان‌ در سال‌ پانزدهم‌، قدس‌ را گرفتند و عمربن‌ خطاب‌ در همان‌ سال‌ به‌ بيت‌لحم‌ رفت‌ و به‌ اهالي‌ امان‌ داد. كشيش‌ اركولفوس‌ در حدود 50/670، بيت‌لحم‌ را شهري‌ با باروهاي‌ كوتاه‌ بدون‌ برج‌ وصف‌ كرده‌ است‌. نقل‌ شده‌ كه‌ الحاكم‌ بامرالله‌ (حك : 386ـ411)، ششمين‌ خليفة‌ فاطمي‌ مصر، در 400/ 1009 فرمان‌ ويراني‌ كنيسه‌هاي‌ مسيحي‌ را صادر كرد، اما كنيسة‌ مهد را ويران‌ نكرد.در 492/ 1099، صليبيون‌ وارد بيت‌لحم‌ شدند و سال‌ بعد بالدوين‌ اول‌، حاكم‌ قدس‌، در آنجا تاجگذاري‌ كرد. در همان‌ سال‌ بيت‌لحم‌ تحت‌حكومت‌ اسقف‌نشين‌ مستقلي‌ قرار گرفت‌. صليبيون‌ شهر را دوباره‌ آباد كردند. با پيروزي‌ صلاح‌الدين‌ در 583/ 1187 بر صليبيون‌، بيت‌لحم‌ به‌ حكام‌ بومي‌ برگردانده‌ شد. در 627/ 1229 به‌ موجب‌ قرارداد ] يافا [ ميان‌ الملك‌ الكامل‌ ايوبي‌ (متوفي‌ 635) و امپراتور فردريك‌ دوم‌ (حك : 617ـ648/ 1220ـ 1250) شهر دوباره‌ به‌ صليبيون‌ واگذار شد؛ اما در 642/1244 الملك‌ الصالح‌ نجم‌الدين‌ ايوب‌ (متوفي‌ 647) آن‌ را پس‌ گرفت‌.گروهي‌ از نويسندگان‌ و سياحان‌ مسلمانِ عصر مماليك‌، آن‌را وصف‌ كرده‌اند (ياقوت‌ حموي‌، ج‌ 1، ص‌ 779؛ قزويني‌، ص‌107؛ ابن‌بطوطه‌، ج‌ 1، ص‌ 95). به‌ نوشتة‌ بيشتر آنها، درخت‌ خرمايي‌ كه‌ در قرآن‌ كريم‌ (مريم‌: 25) از آن‌ ياد شده‌، در اين‌ شهر است‌. در 923/1517 عثمانيها بر بيت‌لحم‌ تسلط‌ يافتند.در سده‌هاي‌ يازدهم‌ و دوازدهم‌/ هفدهم‌ و هجدهم‌، ميان‌ فرقه‌هاي‌ مسيحي‌ بر سر مالكيت‌ اماكن‌ مقدس‌ بيت‌لحم‌ جنگهايي‌ درگرفت‌؛ دولت‌ عثماني‌ فرماني‌ صادر كرد كه‌ در آن‌ حدود املاك‌ هر فرقه‌ مشخص‌ شده‌ بود. طبق‌ اين‌ فرمان‌، ارتدوكسها بر بيشتر اماكن‌ دست‌ يافتند. ادامة‌ اين‌ دشمنيها و سرقت‌ ستارة‌ نقره‌ايِ غار مهد در 1264/1847، به‌ جنگهاي‌ كريمه‌ (1269ـ1272/ 1853ـ1856) انجاميد. در 1250/ 1834، ابراهيم‌پاشا ] فرزند محمدعلي‌پاشا، خديو معروف‌ و مقتدر مصر [ هنگام‌ حكومتش‌ بر فلسطين‌ (1249ـ1256/ 1833ـ1840)، محلة‌ مسلمان‌نشين‌ بيت‌لحم‌ را به‌ سبب‌ قيام‌ سراسري‌ مسلمانان‌ فلسطين‌ برضد حكومتش‌، ويران‌ كرد ( رجوع کنید بهفلسطين‌ * ).ميان‌ سالهاي‌ 1306 تا 1327 ش‌/ 1927ـ1948 كه‌ تمام‌ فلسطين‌ تحت‌ قيمومت‌ بريتانيا بود، بيت‌لحم‌ از مراكز قيام‌ بر آنها بود. از 1327 تا 1328 ش‌/ 1948ـ1949، مصريان‌ در بيت‌لحم‌ بودند. ] در 1329 ش‌/ 1950، بيت‌لحم‌ با قسمتي‌ از فلسطين‌، جزو اردن‌ شد [ . در 1346 ش‌/ 1967، به‌ دنبال‌ جنگ‌ شش‌ روزه‌، اسرائيليان‌ بيت‌لحم‌ و كرانة‌ غربي‌ ] رود اردن‌ [ را كاملاً اشغال‌ كردند.صنايع‌ دستي‌ چوبي‌ (از چوب‌ زيتون‌)، فلزي‌، صدفي‌ و سوزن‌دوزي‌ بيت‌لحم‌ مهم‌ است‌. بيت‌لحم‌، پس‌ از نابْلُس‌، دومين‌ شهرِ كرانة‌ غربي‌ ] رود اردن‌ [ از نظر ميزان‌ توليدات‌ صنعتي‌ است‌. شرايط‌ ناشي‌ از اشغال‌، در عرصة‌ كشاورزي‌ مشكلاتي‌ به‌ وجود آورده‌ كه‌ به‌ روي‌ آوردن‌ كشاورزان‌ به‌ كارهاي‌ صنعتي‌ انجاميده‌ است‌. محصولات‌ كشاورزي‌ بيت‌لحم‌، زيتون‌، انگور، بادام‌ و بعضي‌ از انواع‌ صيفي‌ است‌. درآمد حاصل‌ از درختكاري‌ در اين‌ منطقه‌ زياد است‌.در شهر دو شيوة‌ معماري‌ ديده‌ مي‌شود: معماري‌ قديمي‌ با گنبدها، ديوارهاي‌ ضخيمِ ساخته‌ شده‌ از سنگ‌ آهك‌، پنجره‌هاي‌ هلالي‌، و كوچه‌هاي‌ تنگ‌؛ و معماري‌ جديد با مصالح‌ جديد، درها و پنجره‌هاي‌ مستطيلي‌ و سقف‌ مسطح‌.نخستين‌ مدارس‌ بيت‌لحم‌ در بيش‌ از صد سال‌ پيش‌ به‌ وجود آمدند، اما دگرگوني‌ اساسي‌ در وضع‌ آموزشي‌ شهر، گشايش‌ دانشگاه‌ بيت‌لحم‌ در 1352 ش‌/ 1973 از سوي‌ كليساي‌ واتيكان‌ بود.جمعيت‌ و تراكم‌ و توسعه‌ و آبادي‌ شهر به‌ دليل‌ تحولات‌ سياسي‌، از 1327 ش‌/ 1948 به‌ بعد دستخوش‌ تغيير بوده‌ است‌. در 1357 ش‌/ 1978، جمعيت‌ آن‌ حدود 000 ، 34 تن‌ بود كه‌ از آن‌ ميان‌، 000 ، 9 تن‌ از فلسطينيان‌ پناهنده‌ بودند. مهاجرت‌ به‌ خارج‌ ـ كه‌ از ديگر مشخصات‌ بيت‌لحم‌ است‌ ـ در نيمة‌ دوم‌ قرن‌ سيزدهم‌/ نوزدهم‌ آغاز شد و در قرن‌ چهاردهم‌/ بيستم‌ شدت‌ يافت‌. امروزه‌ دهها هزار تن‌ در امريكاي‌ شمالي‌ و جنوبي‌ تبار بيت‌لحمي‌ دارند.منابع‌: علاوه‌ بر كتاب‌ مقدس‌. عهد جديد؛ ] ابن‌بطوطه‌، سفرنامة‌ ابن‌بطوطه‌ ، ترجمة‌ محمدعلي‌ موحد، تهران‌ 1370 ش‌ [ ؛ مجيرالدين‌ عبدالرحمان‌بن‌ محمد حنبلي‌، الانس‌ الجليل‌ بتاريخ‌ القدس‌ و الخليل‌ ، نجف‌ 1968؛ مصطفي‌ مراد دباغ‌، بلادنا فلسطين‌ ، بيروت‌ 1974؛ ] زكريابن‌ محمد قزويني‌، كتاب‌ آثار البلاد و اخبار العباد ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، ويسبادن‌ 1967 [ ؛ اوغسطين‌بن‌ يوسف‌ مرمرجي‌، بلدانية‌ فلسطين‌ العربية‌ ، بيروت‌ 1948؛ وليد مصطفي‌، مدينة‌ بيت‌ لحم‌ ـ دراسة‌ اقليمية‌ ، دمشق‌ 1965؛ محمدبن‌ احمد مقدسي‌، احسن‌التقاسيم‌ في‌ معرفة‌ الاقاليم‌ ، چاپ‌ دخويه‌، ليدن‌ 1877؛ ] ياقوت‌ حموي‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965 [ ؛[ Encyclopaedia Britannica , Chicago 1998 (computer disk)]; R. W. Hamilton, The Church of the Nativity- Bethlehem , Jerusalem 1947; S. Perowne, Jerusalem and Bethlehem , London 1965.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

تلخيص‌ از ( الموسوعة‌ الفلسطينية‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده