بیت‌ رأس‌
معرف
ده‌اي‌ در اردن‌
متن
بيت‌ رأس‌ ، دهكده‌اي‌ در اردن‌. اين‌ دهكده‌ ـ كه‌ در ميان‌ جغرافي‌دانان‌ مسلمان‌ شناخته‌ شده‌ بوده‌ است‌ ـ حدود سه‌ كيلومتري‌ شمال‌ اِرْبِد در استان‌ عَجْلُون‌، بر تپه‌اي‌ به‌ ارتفاع‌ 589 متر قرار دارد و اطراف‌ آن‌ را ويرانه‌هاي‌ شهر متروك‌ كاپيتولياس‌ فرا گرفته‌ است‌. نام‌ كاپيتولياس‌، نام‌ اصلي‌ بيت‌ رأس‌ كه‌ با آن‌ هم‌ معناست‌، همراه‌ ديگر شهرهاي‌ دكاپوليس‌ ] به‌ معناي‌ «دَه‌ شهر» [ ـ مانند اَذرِعات‌ (دَرْعا)، اَبيلا (تَلّاَبيل‌)، و گَدَرِه‌/ جَدَره‌ (اُمّ قيس‌) كه‌ در همسايگي‌ بيت‌ رأس‌اند ـ در سفرنامه‌ها آمده‌ است‌. وجه‌ تسمية‌ بيت‌ رأس‌ ـ نامي‌ عربي‌ كه‌ به‌ جاي‌ نام‌ اصلي‌ (كاپيتولياس‌) باقي‌ مانده‌ ـ از ارتفاع‌ آن‌ در ناحيه‌اي‌ نسبتاً هموار حكايت‌ مي‌كند.بيت‌ رأس‌، نخست‌ دهكده‌اي‌ نَبَطي‌ بود كه‌ در عصر روميان‌ توسعه‌ يافت‌ و در 97ـ 98 ميلادي‌، يعني‌ نخستين‌ سال‌ فرمانروايي‌ تراژان‌، مستقل‌ شد و اهميت‌ خود را به‌ عنوان‌ مركز اسقف‌نشين‌ روم‌ شرقي‌ در فلسطين‌ ثاني‌] قسمتي‌ از فلسطين‌ شامل‌ بيسان‌ * ، غَدَره‌، و طبريه‌ در عهد روميان‌ شرقي‌ از سدة‌ چهارم‌ ميلادي‌ تا فتح‌ مسلمانان‌ [ حفظ‌ كرد. در آغاز فتوحات‌ اسلامي‌، شُرَحبيل‌بن‌ حَسَنه‌، شهر را فتح‌ كرد و از آن‌ پس‌ جزو «جُندِ * » اردن‌ شد. اين‌ شهر در دورة‌ امويان‌، موقعيتي‌ داشته‌ كه‌ در آثار شاعران‌ و وقايع‌نگاران‌ نيز به‌ آن‌ اشاره‌ شده‌ است‌. در اين‌ آثار، شراب‌ آنجا ستايش‌ شده‌ كه‌ پيش‌ از آن‌ هم‌ شاعران‌ جاهلي‌ از جمله‌ نابغة‌ ذُبْياني‌ و حَسّان‌بن‌ ثابت‌ آن‌ را ستوده‌ بودند، و حتي‌ در سدة‌ هفتم‌ نيز ياقوت‌ حموي‌ (575ـ626) از آن‌ اطلاع‌ داشته‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 776). به‌ روايتي‌، اين‌ شهرك‌، محل‌ اقامت‌ يزيد دوم‌ و سوگلي‌ حرم‌ او، حَبابه‌، بوده‌ است‌. روايتي‌ نيز آنجا را مصرّانه‌ زادگاه‌ يزيد اول‌ مي‌داند كه‌ در درستي‌ آن‌ ترديد است‌ و احتمالاً با دهكدة‌ بيت‌ رانِس‌ در غوطة‌ دمشق‌، اشتباه‌ شده‌، و اين‌ نكته‌ را قبلاً، لامنس‌ هم‌ دريافته‌ بوده‌ است‌ (1908، ص‌ 379 و پانويس‌). چون‌ مروانيان‌ ترجيح‌ دادند كه‌ در ناحية‌ بَلْقاء * مسكن‌ گزينند ـ و آثار باستاني‌ فراوان‌ آنجا را مي‌توان‌ به‌ آنان‌ نسبت‌ داد ـ بيت‌ رأس‌ به‌ سرعت‌ شهرتش‌ را از دست‌ داد و دهكده‌ تقريباً بكلي‌ متروك‌ شد.منابع‌: ابن‌خرداذبه‌، كتاب‌ المسالك‌ والممالك‌ ، چاپ‌ دخويه‌، ليدن‌ 1967، ص‌ 78؛ ] عبدالله‌بن‌ عبدالعزيز بكري‌، معجم‌ مااستعجم‌ من‌ اسماء البلاد والمواضع‌ ، چاپ‌ مصطفي‌ سقا، بيروت‌ 1403/1983، ج‌ 1، ص‌ 288ـ289 [ ؛ احمدبن‌يحيي‌ بلاذري‌، فتوح‌البلدان‌ ، چاپ‌ دخويه‌، ليدن‌ 1866، ص‌ 116؛ زيادبن‌ معاويه‌ نابغة‌ ذبياني‌، ديوان‌ ، چاپ‌ درنبورگ‌، ص‌ بيست‌ و شش‌، 165ـ166؛ ياقوت‌ حموي‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ1873؛F. M. Abel, Gإographie de la Palestine , Paris 1933 -1938, II, 294-295, s.v. "Capitolias"; L. Caetani, Annali dell'Islam , Milano 1905-1926, II, 1126 (year 12 A. H.), III, 396 (year 15 A.H.); H. Lammens, ـtudes sur la siةcle des Omeyyades , Beirut 1930, 171, 213, 235; idem, ـtudes sur le rةgne du caliphe omaiyade Mo`awiya I er , Beirut 1908; G. Le Strange, Palestine under the Moslems , London 1890, 32, 415; A. S. Marmardji, Textes gإographiques arabes sur la Palestine , Paris 1951, 4,6,23; G. Schumacher, Northern `Ajlun, London 1890, 154-168; G. Schumacher and C. Steuernagel, Der `Adschlu ¦n, Leipzig 1927, 478ff.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ژ. سوردل‌ ـ تومين‌ ، با اندكي‌ تلخيص‌ از ( د. اسلام‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده