بیت‌ جبرین‌
معرف
تايي‌ بزرگ‌ در فلسطين‌، واقع‌ در جنوب‌ غربي‌ بيت‌المقدس‌، ميان‌ الخليل‌ و غزه‌
متن
بيت‌ جِبرين‌ ، روستايي‌ بزرگ‌ در فلسطين‌، واقع‌ در جنوب‌ غربي‌ بيت‌المقدس‌، ميان‌ الخليل‌ و غزه‌. اين‌ روستا، با ارتفاع‌ سيصدمتر از سطح‌ دريا، در 26 كيلومتري‌ شمال‌ غربيِ الخليل‌ واقع‌ بود. بيت‌ جبرين‌ محل‌ تلاقي‌ راههاي‌ مهمي‌ مانند الخليل‌ ـ بيت‌ جبرين‌ ـ فالوجه‌ و بيت‌ جبرين‌ ـ زكريا ـ قدس‌ يا رمله‌ بوده‌ است‌ ( الموسوعة‌ الفلسطينية‌ ؛ د.ترك‌ ، ذيل‌ مادّه‌؛ شرّاب‌، ص‌ 181).در منابع‌ ضبطهاي‌ متنوعي‌ از نام‌ اين‌ روستا وجود دارد؛ چنانكه‌ ژوزفوس‌ اين‌ روستا را بگابري‌ ، و بطلميوس‌ و پوتينگر آن‌ را بِتُگبري‌ خوانده‌اند ( د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوّم‌،ذيل‌ مادّه‌).نام‌ عبري‌ اين‌ روستا در تلمود بث‌ گبرين‌ ضبط‌ شده‌ است‌. در عهدعتيق‌، اشاره‌اي‌ به‌ اين‌ نام‌ ديده‌ نمي‌شود؛ اما به‌ حوريان‌ اشاره‌ رفته‌ است‌ كه‌ در غارهاي‌ اين‌ منطقه‌ زندگي‌ مي‌كرده‌اند. برخي‌ برآن‌اند كه‌ واژة‌ «حور» با واژه‌ عبري‌ «حُر» (آزاد) خلط‌ شده‌ و در نتيجه‌ حوريان‌ به‌ «انسانهاي‌ آزاد» تعبير شده‌اند، و محل‌ اسكان‌ آنها «بِث‌ گبرين‌»، «شهر حُر» ناميده‌ شده‌ است‌. واژة‌ «بث‌ گبرين‌» را صليبيان‌ به‌ «بث‌ گبريم‌ »، «بث‌ جبلين‌ » يا «جبلين‌» تغيير دادند و سپس‌ در زبان‌عربي‌ به‌ صورت‌ «جبرين‌» يا «جبّارين‌» درآمد ( د. اسلام‌ ؛ د. ترك‌ ، همانجاها). اين‌ نام‌، در برخي‌ منابع‌ عربي‌ بيت‌ جبرين‌ (طبري‌، ج‌ 2، جزء3، ص‌ 209؛ ياقوت‌ حموي‌، ج‌ 1، ص‌ 776؛ ابن‌اثير، ج‌ 2، ص‌ 499) و در برخي‌ بيت‌ جبريل‌ (مقدسي‌، ص‌ 155، 174؛ قلقشندي‌، ج‌ 3، ص‌ 429، ج‌ 4، ص‌ 177) ضبط‌ شده‌ است‌.پيشينة‌ تاريخي‌ . بيت‌ جبرين‌، به‌سبب‌ موقعيت‌ جغرافياييِ منطقه‌، از ديرباز اهميت‌ بسياري‌ داشته‌ است‌. عمالقة‌ كنعاني‌ يكي‌ از قديمترين‌ شهرهاي‌ فلسطين‌ را در آنجا بنا نهادند، و در حدود 500 ق‌ م‌ از قلاع‌ ادوميها بود ( الموسوعة‌ الفلسطينية‌ ، همانجا). برپاية‌ منابع‌، نام‌ يوناني‌ و لاتيني‌ اين‌ شهر الئوتروپوليس‌ بوده‌ است‌ كه‌ حاكمان‌ آن‌ براي‌ خود سكه‌ مي‌زده‌، و بر منطقه‌اي‌ وسيع‌ مسلط‌ بوده‌اند و شهر رفاه‌ و رونق‌ چشمگيري‌ داشته‌ و از شهرهاي‌ بزرگ‌ فلسطين‌ بوده‌ است‌. موزائيكهاي‌ رومي‌ ـ بيزانسيِ كشف‌ شده‌ در اين‌ محل‌ مؤيد اين‌ امر است‌ ( د.اسلام‌ ، همانجا). همچنين‌ گفته‌ مي‌شود كه‌ دراين‌ دوران‌ بيت‌ جبرين‌ چندين‌بار ويران‌ و سپس‌ بنا شده‌ است‌ ( الموسوعة‌ الفلسطينية‌ ، همانجا).بيت‌ جبرين‌ در 15 يا 16 به‌ دست‌ عمروبن‌ عاص‌ فتح‌ شد (بلاذري‌، ص‌ 188؛ ابن‌اثير، همانجا). يعقوبي‌ بيت‌ جبرين‌ را شهري‌ كهن‌ خوانده‌ و ساكنان‌ آن‌ را قومي‌ از قبيلة‌ جُذام‌ دانسته‌ است‌ (ص‌ 108). ظاهراً پس‌ از فتح‌، اين‌ شهر تا حدي‌ اهميت‌ خود را از دست‌ داد، اما به‌صورت‌ مركز ناحيه‌اي‌ در «جُندِ» فلسطين‌ باقي‌ ماند و همچنان‌ توقفگاه‌ بازرگانان‌ بر سر راه‌ اورشليم‌ و غزه‌ بود. به‌ گزارش‌ راهب‌ استفانِ مار سابا ، الئوتروپوليس‌ در 180/796 در اثناي‌ جنگي‌ ميان‌ قبايل‌ عرب‌ كاملاً ويران‌ گرديد؛ ولي‌ اين‌ قول‌ را بايد با قيد احتياط‌ تلقي‌ كرد؛ زيرا اندكي‌ بعد، مقدسي‌ بيت‌ جبرين‌ را مركز تجاري‌ ناحية‌ داروم‌ خوانده‌ است‌ (ص‌ 174؛ د.اسلام‌ ، همانجا؛ مرمرجي‌ ص‌ 51 ـ 52).جايگاه‌ جغرافيايي‌ و اهميت‌ نظامي‌ اين‌ شهر سبب‌ شد كه‌ صليبيان‌ ـ كه‌ در آغاز شهر را ويران‌ كرده‌ بودند ـ به‌ بازسازي‌ آن‌ بپردازند و در 528/1134، در آنجا قلعه‌اي‌ محكم‌ براي‌ محافظت‌ از مرز مملكت‌ بيت‌المقدس‌ در جانب‌ مصر و جلوگيري‌ از پيشرفت‌ مسلمانان‌، بنا كنند ( د.اسلام‌ ، همانجا). پس‌ از آن‌، صلاح‌الدين‌ ايوبي‌ بين‌ 583 تا588 شهر را تصرف‌ و قلعه‌ را منهدم‌ كرد (حنبلي‌، ج‌ 1، ص‌ 327؛ ابن‌اثير، ج‌ 11، ص‌ 546؛ قلقشندي‌، ج‌ 4، ص‌ 177؛ ياقوت‌ حموي‌؛ د.اسلام‌ ؛ د.ترك‌ ، همانجاها). سپس‌ صليبيان‌ در پي‌ پس‌ گرفتن‌ آن‌ برآمدند، اما صلاح‌الدين‌ با آنان‌ مقابله‌ كرد (ابن‌اثير، همانجا؛ حنبلي‌، ج‌ 1، ص‌ 386). صليبيان‌ برخي‌ مناطق‌ را كه‌ سلطان‌ صلاح‌الدين‌ فتح‌ كرده‌ بود، دوباره‌ تصرف‌ كردند و در 626 پيماني‌ ميان‌ آنان‌ با الملك‌ الكامل‌، ناصرالدين‌ محمّد، بسته‌ شد كه‌ بر اساس‌ آن‌، برخي‌ از نواحي‌ كه‌ بعداز فتح‌ سلطان‌ صلاح‌الدين‌ ايوبي‌ دردست‌ آنها باقي‌ مانده‌ بود، همچنان‌ به‌ آنان‌ واگذار مي‌شد؛ و لذا بيت‌ جبرين‌ در تصرف‌ صليبيان‌ باقي‌ ماند (قلقشندي‌، ج‌ 3، ص‌ 429). در 642/ 1244، بيبرس‌ اول‌، سلطان‌ مملوكي‌، قلعه‌ را بازسازي‌ كرد. بنا به‌ كتيبة‌ بالاي‌ دروازة‌ قلعه‌، شهر و قلعه‌ براي‌ آخرين‌ بار در 958 مرمت‌ شده‌ است‌ ( د.ترك‌ ، همانجا). ظاهراً در دورة‌ مماليك‌، اين‌ شهر دوران‌ شكوفايي‌ خود را مي‌گذرانده‌ و در دورة‌ عثماني‌ از توابع‌ شهر الخليل‌ به‌شمار مي‌رفته‌ است‌. در عهد قيمومت‌ انگليس‌ بر فلسطين‌، در آنجا قلعه‌اي‌ نظامي‌ مشابه‌ قلعة‌ الخليل‌ بنا گرديد. در اين‌ دوران‌، مساحت‌ اراضي‌ بيت‌ جبرين‌ به‌ 185 ، 56 «دونوم‌ » (هر دونوم‌ 940 مترمربع‌) مي‌رسيد و كشت‌ و زرع‌ غلات‌ و زيتون‌كاري‌ در آنجا و پيرامونش‌ رواج‌ داشت‌. جمعيت‌ آن‌ در 1301 ش‌/ 1922، 420 ، 1 تن‌؛ و در 1324 ش‌/ 1945، 430 ، 2 تن‌ بوده‌ است‌؛ و دو مدرسه‌، يك‌ درمانگاه‌ و مركز حمل‌ و نقل‌ شهري‌ در آنجا وجود داشت‌. در 1327 ش‌/ 1948 رژيم‌ اسرائيل‌ بيت‌ جبرين‌ را اشغال‌ كرد و اهالي‌ را از آنجا راند و آنجا را ويران‌ كرد؛ سپس‌ در 1328 ش‌/1949 در يك‌ كيلومتري‌ غرب‌ آنجا شهرك‌ بيت‌ جفرين‌ را بنا كرد و به‌ دليل‌ آثار تاريخي‌ رومي‌ و روم‌شرقي‌ موجود در آنجا، از صنعت‌ جهانگردي‌ اين‌ ناحيه‌ بهره‌ مي‌برد (الموسوعة‌ الفلسطينية‌ ، همانجا).منابع‌: ابن‌اثيـر، الكامل‌ في‌ التاريخ‌ ، بيروت‌ 1399ـ1402/ 1979ـ 1982؛ احمدبن‌ يحيي‌ بلاذري‌، فتوح‌البلدان‌ ، چاپ‌ عبدالله‌ أنيس‌ طبّاع‌ و عمرأنيس‌ طبّاع‌، بيروت‌ 1407/1987؛ مجيرالدين‌ عبدالرحمان‌بن‌ محمد حنبلي‌، الانس‌ الجليل‌ بتاريخ‌ القدس‌ و الخليل‌ ، نجف‌ 1386/1966، چاپ‌ افست‌ قم‌ 1368 ش‌؛ محمد محمدحسن‌ شرّاب‌، معجم‌ بلدان‌ فلسطين‌ ، دمشق‌ 1407/1987؛ محمدبن‌ جرير طبري‌، تاريخ‌ طبري‌: تاريخ‌ الامم‌ والملوك‌ ، بيروت‌ 1413/1992؛ احمدبن‌علي‌ قلقشندي‌، صبح‌ الاعشي‌ ، قاهره‌ ] تاريخ‌ مقدمه‌ 1383/ 1963 [ ؛ اوغسطين‌بن‌يوسف‌ مرمرجي‌، بلدانيّة‌ فلسطين‌ العربيّة‌ ، چاپ‌ محمد خليل‌ باشا، بيروت‌ 1407/ 1987؛ محمدبن‌احمد مقدسي‌، احسن‌التقاسيم‌ في‌ معرفة‌ الاقاليم‌ ، چاپ‌ دخويه‌، ليدن‌ 1967؛ الموسوعة‌الفلسطينية‌ ، دمشق‌ 1984؛ ياقوت‌ حموي‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ1873، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1965؛ احمدبن‌اسحاق‌ يعقوبي‌، البلدان‌ ، ترجمة‌ محمدابراهيم‌ آيتي‌، تهران‌ 1356 ش‌؛, TA,sv. "Beyt dibr in (by J. Sourdel-Thomine s.v."Beyt cibrin¦EI2.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

گروه‌ جغرافيا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده