پاینده‌ محمود
معرف
ر، مردم‌شناس‌ و كارشناس‌ فرهنگ‌ گيلكي‌، و مورخ‌ معاصر
متن
پاينده‌، محمود ، شاعر، مردم‌شناس‌ و كارشناس‌ فرهنگ‌ گيلكي‌، و مورخ‌ معاصر. محمود (محمدعلي‌) در دوازده‌ آذر 1310 در لنگرود به‌ دنيا آمد. تحصيلات‌ ابتدايي‌ را در 1317 ش‌ در همانجا آغاز كرد. در دوازده‌سالگي‌ به‌ سبب‌ بيماري‌ مدرسه‌ را رها كرد. پس‌ از دو سال‌ دوباره‌ به‌ ادامة‌ تحصيل‌ پرداخت‌ (پاينده‌، زندگينامه‌ ). پاينده‌ با مبارزان‌ سياسي‌ دهة‌ 1320 ش‌ همگام‌ بود و در همين‌ سالها شعر و شاعري‌ را با روزنامة‌ چلنگر محمدعلي‌ افراشته‌ * (1287ـ 1338 ش‌) آغاز كرد و شيوة‌ شعر گفتن‌ را از او آموخت‌ (پاينده‌، همانجا).پس‌ از كودتاي‌ 28 مرداد 1332 دگربار ناگزير ترك‌ تحصيل‌ كرد و راهي‌ تهران‌ شد. در دي‌ 1333 كتاب‌ كوچكي‌ به‌ نام‌ نغمه‌هاي‌ زندگي‌ منتشر شد كه‌ در آن‌ اشعار شاعراني‌ كه‌ شعرشان‌ در مجلة‌ اميد ايران‌ چاپ‌ مي‌شد گردآمده‌ بود. پنج‌ شعر اين‌ مجموعه‌ از پاينده‌ بود ( نغمه‌هاي‌ زندگي‌ ، ص‌ 27ـ29؛ سادات‌ اشكوري‌، ص‌ 7). سالهاي‌ 1334ـ1345 ش‌ دورة‌ آشنايي‌ و ارتباط‌ او با اهل‌ قلم‌ بود و در مجلة‌ اميدايران‌ شروع‌ به‌ كار كرد و همه‌ هفته‌ دو صفحه‌ شعر سياسي‌ مي‌سرود. منظومه‌هاي‌ سياسي‌ او در آن‌ مجله‌ خوانندگان‌ بسياري‌ داشت‌. از 1337ش‌ براي‌ گذراندن‌ زندگي‌ به‌ كارهاي‌ مختلفي‌ از قبيل‌ حسابداري‌، نقاشي‌، و تابلوسازي‌ دست‌ يازيد، خوشنويسي‌ را نيز در انجمن‌ خوشنويسان‌ نزد استاداني‌ چون‌ ابراهيم‌ بوذري‌ طالقاني‌، سيّد حسين‌ ميرخاني‌ و عبدالله‌ فرادي‌ فراگرفت‌ (رضازادة‌ لنگرودي‌، ص‌ 447).پاينده‌ از شاعران‌ خوش‌ قريحة‌ گيلكي‌ و فارسي‌ بود. شعر كهن‌ و نو را خوب‌ مي‌شناخت‌ و در بيشتر زمينه‌هاي‌ شعر كهن‌ مانند قصيده‌، غزل‌، رباعي‌ و دوبيتي‌ اشعاري‌ سرود، اما شيوة‌ شعر نيمايي‌ را بيشتر مي‌پسنديد. اشعار فارسي‌ پاينده‌ كه‌ عموماً مضمون‌ اجتماعي‌ دارد در عين‌ زيبايي‌، عامه‌پسند و عاري‌ از تعقيدات‌ لفظي‌ است‌. اشعار گيلكي‌ او، شيوا و سليس‌ و آكنده‌ از مضامين‌ دلنشين‌ مردم‌پسند است‌ (گورگين‌، ص‌ 529).نخستين‌ مجموعة‌ اشعار فارسي‌ او گل‌ عِصْيان‌ (مجموعه‌ 22 شعر) كه‌ اشعاري‌ بر ضد ستم‌ و بي‌عدالتي‌است‌در1334ش‌، با مقدمة‌ پرويز جهانگير، منتشر شد. دو سال‌ بعد نيز كتاب‌ كوچكي‌ به‌ نام‌ ترانه‌هاي‌ گيلكي‌ (مجموعة‌ 44 دوبيتي‌) انتشار يافت‌ كه‌ افزون‌ بر مقدمه‌، پانزده‌ ترانة‌ آن‌ از پاينده‌ است‌ (پاينده‌، زندگينامه‌ ؛ سادات‌ اشكوري‌، همانجا). دو منظومة‌ گيلكي او به‌ نامهاي‌ يِهْشُو ، بوتسنو روخُئوُنَه‌ ! (شبي‌ به‌ رودخانه‌ رفتم‌، 1338 ش‌) با انديشة‌ سياسي‌، و ليله‌كو (ليله‌كوه‌، 1347 ش‌) با مضمونهايي‌ براساس‌ باورهاي‌ مردمي‌ در 1358 ش‌ به‌ چاپ‌ رسيد. كاملترين‌ مجموعة‌ اشعار پاينده‌ گيلوا نام‌ دارد كه‌ هنوز به‌ چاپ‌ نرسيده‌ و مشتمل‌ است‌ بر 94 شعر، كه‌ تاريخ‌ نخستين‌ شعر آن‌، 1333ش‌ و آخرين‌ آن‌ آبان‌ 1376 است‌ (همان‌) و بيشتر اشعار آن‌ در ميان‌ سالهاي‌ 1335 تا 1337ش‌ سروده‌ شده‌ كه‌ در واقع‌ پربارترين‌ سالهاي‌ شاعري‌ اوست‌.پاينده‌ بعدها به‌ ميدان‌ پژوهش‌ بويژه‌ در فرهنگ‌ عامه‌ گام‌ نهاد و بقية‌ عمر خود را در اين‌ راه‌ صرف‌ كرد. حاصل‌ كارهاي‌ او در اين‌ زمينه‌ بدين‌ شرح‌ است‌: مثلها و اصطلاحات‌ گيل‌ و ديلم‌ ، شامل‌ حدود 1300 مَثَل‌ و اصطلاح‌ گيلكي‌، كاربُرد، واژه‌نامه‌ و آوانوشت‌ كه‌ حاصل‌ هشت‌ سال‌ كاروكوشش‌ مؤلف‌ دربارة‌ دو قوم‌ گيل‌ و ديلم‌ است‌. اين‌ كتاب‌ نخستين‌بار در 1352 ش‌ از سوي‌ بنياد فرهنگ‌ ايران‌ به‌ چاپ‌ رسيد و بعدها با افزوده‌هاي‌ بسيار با عنوان‌ فرهنگ‌ مثلها و اصطلاحات‌ گيل‌ و ديلم‌ از طرف‌ انتشارات‌ سروش‌ در 1374 ش‌ منتشر شد؛ آئينها و باورداشتهاي‌ گيل‌ و ديلم‌ ، اين‌ كتاب‌ نخست‌ در 1355 ش‌ از سوي‌ بنياد فرهنگ‌ ايران‌ و، با افزوده‌هايي‌ در 1377 ش‌ از سوي‌ پژوهشگاه‌ علوم‌ انساني‌ و مطالعات‌ فرهنگي‌ به‌ چاپ‌ رسيد؛ فرهنگ‌ گيل‌ و ديلم‌ ، كه‌ حاصل‌ 25 سال‌ پژوهش‌ وتحقيق‌ اوست‌، نخستين‌بار در 1366 ش‌ توسط‌ انتشارات‌ اميركبير منتشر شد و در ششمين‌ دورة‌ كتاب‌ سال‌ به‌عنوان‌ بهترين‌ كتاب‌ برگزيده‌ شد (براي‌ ديگر آثار او رجوع كنيد به رضازادة‌ لنگرودي‌، ص‌ 448ـ449). افزون‌ بر كتابهاي‌ ياد شده‌، مقاله‌هاي‌ تحقيقي‌ او در مجلات‌ و مجموعه‌هاي‌ پژوهشي‌ مانند آدينه‌ ، چيستا ، صداي‌ شاليزار ، گيله‌وا ، گيلان‌نامه‌ ، و يادگارنامة‌ فخرايي‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌ است‌. پاينده‌ در 67 سالگي‌ در 27 آبان‌ 1377 در تهران‌ درگذشت‌.منابع‌: محمود پاينده‌، زندگينامة‌ «پاينده‌» ، دستنويس‌؛ همو، مجموعة‌ شعر گيلوا ، دستنويس‌؛ رضا رضازادة‌ لنگرودي‌، «دستبرد نابهنگام‌ اجل‌»، بخارا ، سال‌1، ش‌ 3 (آذر و دي‌ 1377)؛ كاظم‌ سادات‌ اشكوري‌، «از انسانهاي‌ نادر اين‌ روزگار»، در فراق‌ پاينده‌ ، چاپ‌ رحيم‌ چراغي‌، رشت‌ 1377 ش‌، (ضميمة‌ گيله‌وا ، ش‌50)؛ تيمور گورگين‌، «شعر گيلكي‌ و شاعران‌ گيلكي‌سراي‌»، در كتاب‌ گيلان‌ ، ج‌ 2، تهران‌: گروه‌ پژوهشگران‌ ايران‌، 1374 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رضا رضازاده‌ لنگرودي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده