پاینده‌ ابوالقاسم‌
معرف
جم‌، نويسنده‌ و روزنامه‌نگار معاصر ايراني‌
متن
پاينده‌، ابوالقاسم‌ ، مترجم‌، نويسنده‌ و روزنامه‌نگار معاصر ايراني‌. در 1287ش‌ در نجف‌آبادِ اصفهان‌ به‌ دنيا آمد. تحصيلات‌ مقدماتي‌ را در زادگاهش‌ گذراند و از 1301 تا 1309ش‌ در اصفهان‌ به‌ فراگيري‌ علوم‌ منقول‌ و معقول‌ پرداخت‌، از جمله‌ نزد شيخ‌ محمود مفيد و شيخ‌ محمد گنابادي‌، معروف‌ به‌ خراساني‌، منطق‌ و فلسفه‌ خواند (مشار، ج‌1، ستون‌ 232؛ يزداني‌ نجف‌آبادي‌، ص‌154؛ قس‌ بهزادي‌، ص‌131، كه‌ سال‌ تولد پاينده‌ را 1292ش‌ و زادگاهش‌ را روستاي‌ جوزانِ نجف‌آباد مي‌داند؛ و نشر دانش‌ ، سال‌ 4، ش‌ 5، ص‌ 102، كه‌ در بارة‌ سال‌ تولد او بين‌ 1290 و 1287ش‌ مردّد است‌).پاينده‌ در 1311ش‌ (قس‌ نشر دانش‌ ، همانجا: 1312ش‌) به‌ تهران‌ عزيمت‌ كرد و كار روزنامه‌نگاري‌ را كه‌ در 1308ش‌ در روزنامة‌ عرفان‌ اصفهان‌ آغاز كرده‌ بود، با همكاري‌ با نشرياتي‌ از قبيل‌ شفق‌ سرخ‌ و ايران‌ ادامه‌ داد؛ مدتي‌ نيز مدير مجلة‌ تعليم‌ و تربيت‌ بود. او در 1321ش‌ هفته‌نامة‌ صبا را تأسيس‌ كرد كه‌ تا 1330 ش‌ منتشر مي‌شد (مشار؛ يزداني‌ نجف‌آبادي‌، همانجاها؛ قس‌ بهزادي‌، ص‌ 132، كه‌ سال‌ انتشار صبا را 1324ش‌ ذكر مي‌كند). صبا ، به‌ لحاظ‌ حرفه‌اي‌، نشريه‌اي‌ موفق‌ بود كه‌ نويسندگان‌ و مترجمان‌ مشهوري‌ با آن‌ همكاري‌ مي‌كردند و در آن‌ زمان‌ تنها مجله‌اي‌ بود كه‌ هيئت‌ تحريرية‌ آن‌ به‌ طور منظم‌ جلسه‌ تشكيل‌ مي‌داد (بهزادي‌، همانجا؛ براي‌ آگاهي‌ از نحوة‌ «سقوط‌» صبا و تعطيلي‌ آن‌ رجوع كنيد به همان‌، ص‌134ـ137).پاينده‌ مترجم‌ و نويسنده‌اي‌ پركار بود. تسلط‌ او بر زبان‌ و ادب‌ فارسي‌ و عربي‌ (وي‌ با انگليسي‌ و فرانسه‌ هم‌ آشنايي‌ داشت‌) و تجربة‌ ممتدش‌ در روزنامه‌نگاري‌، نثري‌ روان‌ و بي‌غلط‌ به‌ او بخشيده‌ بود كه‌ ويژگي‌ برجستة‌ آثارش‌ و باعث‌ توفيق‌ آنها بود. از اين‌ ميان‌، اهميت‌ كار پاينده‌ بيشتر در ترجمه‌هاي‌ فصيح‌ و جذابي‌ است‌ كه‌ از عربي‌ به‌ عمل‌ آورده‌ و نثر آنها، در عين‌ امروزين‌ بودن‌، يادآور فخامت‌ متون‌ كهن‌ فارسي‌ است‌. ترجمة‌ او از قرآن‌، كه‌ اولين‌ بار در 1336ش‌ منتشر شد و نقطة‌ عطفي‌ در ترجمه‌هاي‌ معاصر قرآن‌ است‌، همچنان‌ موفق‌ و ممتاز به‌ شمار مي‌آيد و مي‌توان‌ آن‌ را مهمترين‌ اثر پاينده‌ دانست‌. مزيت‌ عمدة‌ اين‌ ترجمه‌ سادگي‌ و رواني‌ آن‌ است‌. مترجم‌، بي‌آنكه‌ براي‌ توضيح‌ بيشتر، جز در موارد بسيار نادر، چيزي‌ بر متن‌ بيفزايد، معاني‌ را به‌ فارسي‌ درست‌ و روان‌ بيان‌ مي‌كند، و اين‌ كاري‌ است‌ كه‌ بسياري‌ از مترجمان‌ سلف‌ بر آن‌ دست‌ نيافته‌اند (زرين‌كوب‌، ص‌ 202). مقدمة‌ مفصل‌ پاينده‌ بر اين‌ ترجمه‌ نيز تحسين‌ بسيار برانگيخت‌ و صاحب‌نظران‌ آن‌ را اثري‌ ماندني‌ در تاريخ‌ نثر فصيح‌ فارسي‌ مي‌دانند (بهزادي‌، ص‌139). پاينده‌ در اين‌ مقدمه‌، پس‌ از بيان‌ نحوة‌ آشنايي‌ خود با قرآن‌ و آرزوي‌ سي‌ساله‌اش‌ در ترجمة‌ آن‌، به‌ اجمال‌، سرگذشت‌ اسلام‌ و پيامبر اكرم‌ را مرور مي‌كند، سپس‌ بخش‌ عمدة‌ مقدمه‌ را به‌ مباحث‌ قرآني‌ اختصاص‌ مي‌دهد و در پايان‌ به‌ مشكلات‌ ترجمة‌ قرآن‌ و نقد ترجمة‌ مشهور مرحوم‌ الهي‌ قمشه‌اي‌ ـ بدون‌ ذكر نام‌ ـ مي‌پردازد و دربارة‌ ترجمه‌ خود توضيحاتي‌ مي‌دهد.با اينهمه‌، نبايد از ايرادهايي‌ كه‌ بر برخي‌ از ترجمه‌هاي‌ پاينده‌ وارد كرده‌اند غافل‌ بود. از آن‌ ميان‌، سلسله‌ نقدهاي‌ محمد فرزان‌ (متوفي‌ 1349ش‌) بر ترجمة‌ قرآن‌ پاينده‌ معروف‌ است‌؛ گو اينكه‌ اولين‌ نقد منتشر شده‌ بر اين‌ ترجمه‌ به‌ قلم‌ شهيد مرتضي‌ مطهري‌ بود ( رجوع كنيد به يغما ، سال‌ 11، ش‌ 2؛ براي‌ نقدهاي‌ فرزان‌ رجوع كنيد به همان‌، سال‌ 11، ش‌10، 11، 12؛ سال‌ 12، ش‌1، 3، 6، 7؛ نيز فرزان‌، ص‌ 344ـ422؛ براي‌ نقدهايي‌ ديگر رجوع كنيد به راهنماي‌ كتاب‌ ، سال‌ 4، ش‌5 و 6، ش‌ 11 و 12؛ يغما ، سال‌ 14، ش‌ 9؛ براي‌ دو تحليل‌ متفاوت‌ از چاپ‌ نقدهاي‌ فرزان‌ در يغما رجوع كنيد به نصيري‌، ص‌ 481؛ بهزادي‌، ص‌ 139).پاينده‌ در ادبيات‌ داستاني‌ نيز بي‌نام‌ نيست‌؛ او مجموعه‌هايي‌ از داستان‌ كوتاه‌ و داستانهايي‌ بلند منتشر كرد. وي‌ در داستان‌ نويسي‌ پيرو محمدعلي‌ جمالزاده‌ * به‌ شمار مي‌آيد و خاطرات‌ دوران‌ كودكي‌، انتقاد از فساد دستگاه‌ اداري‌ و توجه‌ به‌ جنبه‌هاي‌ مضحك‌ زندگي‌ روستايي‌، در داستانهايش‌ جايگاهي‌ خاص‌ دارد. اگر چه‌ داستانهاي‌ پاينده‌ را از نظر فني‌ و ساختار هنري‌ ضعيف‌ مي‌دانند، مضامين‌ انتخابي‌ وي‌ و نثر زيبا و آراسته‌اش‌ كه‌ گاه‌ به‌ طنز مي‌گرايد، به‌ داستانهاي‌ او اصالتي‌ درخور مي‌بخشد (براي‌ تحليل‌ داستانهاي‌ پاينده‌ رجوع كنيد به عابديني‌، 1369 ش‌، ص‌ 48؛ همو، 1366ـ 1368 ش‌، ج‌ 1 و 2، جاهاي‌ متعدد؛ كسمائي‌، ص‌ 154ـ177؛ بهزادي‌، ص‌ 138).پاينده‌ مشاغل‌ دولتي‌ هم‌ داشت‌ و، بويژه‌ در سالهاي‌ پس‌ از شهريور 1320، به‌ سياست‌ بي‌توجه‌ نبود؛ چنانكه‌ صبا نشريه‌اي‌ دست‌ راستي‌ محسوب‌ مي‌شد. او پس‌ از اقامت‌ در تهران‌ در وزارت‌ پست‌ و تلگراف‌ و تلفن‌ استخدام‌ شد و سپس‌ خود را به‌ وزارت‌ معارف‌ و اوقاف‌ و صنايع‌ مستظرفه‌ منتقل‌ كرد. مدتي‌ دبير فرهنگستان‌ ايران‌ بود و در 1326ش‌ به‌ رياست‌ ادارة‌ تبليغات‌ منصوب‌ شد. همچنين‌، در دورة‌ دوم‌ مجلس‌ مؤسسان‌ و دوره‌هاي‌ بيست‌ و يكم‌ و بيست‌ و دوم‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ نمايندة‌ نجف‌آباد بود (مشار؛ يزداني‌ نجف‌آبادي‌، همانجاها؛ بهزادي‌، ص‌132).پاينده‌ در سالهاي‌ آخر حيات‌ انزوا گزيده‌ بود و تمام‌ وقتش‌ را به‌ تحقيق‌ و تأليف‌ و ترجمه‌ مي‌گذراند. او در 18 مرداد 1363 درگذشت‌ (بهزادي‌، ص‌140؛ آينده‌ ، سال‌ 10، ش‌ 10 و 11، ص‌ 758ـ759؛ قس‌ نشر دانش‌ ، همانجا: 17 شهريور 1363). مدفن‌ وي‌ ابن‌بابويه‌ است‌.از پاينده‌ حدود چهل‌ اثر منتشر شده‌ است‌. برخي‌ از ترجمه‌هاي‌ او عبارت‌اند از: در آغوش‌ خوشبختي‌ و در جستجوي‌ خوشبختي‌ ، هر دو از لرد آويبوري‌ ؛ اسرار نيكبختي‌ ، از اوريزان‌ اسوت‌ ماردن‌ ، زندگاني‌ محمد ، از محمدحسين‌ هيكل‌؛ تاريخ‌ سياسي‌ اسلام‌ ، از حسن‌ ابراهيم‌ حسن‌ (سه‌ جلد اول‌؛ ترجمة‌ جلد چهارم‌ به‌ قلم‌ عبدالحسين‌ بينش‌)؛ نهج‌الفصاحه‌، كلمات‌ قصار حضرت‌ رسول‌ ؛ تاريخ‌ عرب‌ ، از فيليپ‌ حِتي‌؛ مُروج‌ الذّهب‌ مسعودي‌، در دو جلد؛ التنبيه‌ و الاشراف‌ مسعودي‌؛ تاريخ‌ طبري‌ يا تاريخ‌ الرسل‌ و الملوك‌ ، در شانزده‌ جلد؛ تمدن‌ اسلامي‌ ، بخشي‌ از تاريخ‌ تمدن‌ ويل‌ دورانت‌؛ و سير تكامل‌ عقل‌ نوين‌ ، از جان‌ هرمن‌ رندال‌ .از داستانهاي‌ پاينده‌ مي‌توان‌ قاتل‌ ، در سينماي‌ زندگي‌ ، دفاع‌ از ملانصرالدين‌ ، و مرده‌ كشان‌ جوزان‌ را نام‌ برد. از آثار او، دستور نوشتن‌ و علي‌ ابر مرد تاريخ‌ نيز ياد كردني‌ است‌ (براي‌ آگاهي‌ از ديگر آثار پاينده‌ رجوع كنيد به آينده‌ ؛ نشر دانش‌ ، همانجاها؛ يزداني‌ نجف‌آبادي‌، ص‌ 155؛ مشار، ج‌ 1، ستون‌ 233ـ234). به‌ نقل‌ بهزادي‌ (همانجا) از كارهاي‌ ارزندة‌ پاينده‌ يافتن‌ ريشة‌ سه‌ هزار واژة‌ فارسي‌ ساساني‌ است‌ كه‌ بعد از اسلام‌ داخل‌ زبان‌ عربي‌ شد. از اين‌ تحقيق‌ در جاي‌ ديگري‌ ياد نشده‌ است‌.منابع‌: آينده‌ ، سال‌10، ش‌ 10 و 11 (دي‌ و بهمن‌ 1363)؛ علي‌ بهزادي‌، شبه‌خاطرات‌ ، تهران‌ 1375 ش‌؛ راهنماي‌ كتاب‌ ، سال‌ 4، ش‌ 5 و 6 (مرداد و شهريور 1340)، ش‌ 11 و 12 (بهمن‌ و اسفند 1340)؛ عبدالحسين‌ زرين‌كوب‌، « ] دربارة‌ [ قرآن‌ مجيد با ترجمة‌ فارسي‌ ] و مقدمه‌ [ از ابوالقاسم‌ پاينده‌»، سخن‌ ، دورة‌ 8 ، ش‌ 2 (ارديبهشت‌ 1336)؛ حسن‌ عابديني‌، صد سال‌ داستان‌نويسي‌ در ايران‌ ، تهران‌ 1366ـ 1368 ش‌؛ همو، فرهنگ‌ داستان‌نويسان‌ ايران‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ محمد فرزان‌، مقالات‌ فرزان‌ ، چاپ‌ احمد اداره‌چي‌ گيلاني‌، تهران‌ 1356 ش‌؛ علي‌اكبر كسمائي‌، برخي‌ از نويسندگان‌ پيشگام‌ در داستان‌نويسي‌ امروز ايران‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ خانبابا مشار، مؤلفين‌ كتب‌ چاپي‌ فارسي‌ و عربي‌ ، تهران‌ 1340ـ1344 ش‌؛ نشردانش‌ ، سال‌ 4، ش‌ 5 (مرداد و شهريور 1363)؛ مصطفي‌ نصيري‌، «ابوالقاسم‌ پاينده‌»، آينده‌ ، سال‌ 12، ش‌ 7 و 8 (مهر و آبان‌ 1365)؛ علي‌ يزداني‌ نجف‌آبادي‌، ديباچة‌ ديارنون‌: نگرشي‌ بر بنيادهاي‌ تاريخي‌، جغرافيايي‌، اقتصادي‌ و فرهنگي‌ همراه‌ با شرحي‌ بر احوال‌ رجال‌ شهرستان‌ نجف‌آباد ، نجف‌آباد 1372 ش‌؛ يغما ، سال‌ 11، ش‌ 2 (ارديبهشت‌ 1331)، ش‌ 10 (دي‌ماه‌ 1337)، ش‌ 11 (بهمن‌ماه‌ 1337)، ش‌ 12 (اسفندماه‌ 1337)؛ سال‌ 12، ش‌ 1 (فروردين‌ ماه‌1338)، ش‌ 3 (خردادماه‌ 1338)، ش‌ 6 (شهريورماه‌ 1338)، ش‌ 7 (مهرماه‌ 1338)؛ سال‌ 14، ش‌ 9 (آذرماه‌ 1340).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مالك‌ حسيني‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده