پاوه‌
معرف
پاوه‌ ،# شهرستان‌ و شهري‌ در استان‌ كرمانشاه‌.
متن
پاوه‌ ، شهرستان‌ و شهري‌ در استان‌ كرمانشاه‌.1) شهرستان‌ پاوه‌ (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375ش‌، 918 ، 61 تن‌). در شمال‌ غربي‌ استان‌ كرمانشاه‌ قرار دارد. از شمال‌ و مشرق‌ به‌ شهرستانهاي‌ مريوان‌ و كامياران‌ (در استان‌ كردستان‌)، از جنوب‌ به‌ شهرستان‌ جوانرود (در استان‌ كرمانشاه‌) و از مغرب‌ به‌ مرز عراق‌ محدود مي‌شود. مشتمل‌ است‌ بر سه‌ بخشِ مركزي‌، باينگان‌ و نوسود، هفت‌ دهستان‌ و چهار شهر.رشته‌ كوههاي‌ زاگرس‌ در آن‌ امتداد دارد. كوههاي‌ مهم‌ آن‌ عبارت‌ است‌ از: شاهو (ارتفاع‌: ح 390 ، 3 متر) كه‌ يكي‌ از بلندترين‌ قله‌هاي‌ زاگرس‌ و مرز طبيعي‌ ميان‌ استانهاي‌ كرمانشاه‌ و كردستان‌ است‌؛ ماكوآن‌/ ماكووان‌ (ارتفاع‌: ح 630 ، 2 متر)؛ آتشكده‌/ آتشگاه‌ (ارتفاع‌: ح 485 ، 2 متر) كه‌ در دره‌هاي‌ آن‌ چند چاه‌ كارْسْتي‌ (طبيعي‌) ديده‌ مي‌شود؛ كاوُل‌ (ارتفاع‌: ح 425 ، 2 متر)؛ و يوراش‌ (ارتفاع‌: ح 465 ، 2 متر؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، ج‌34، ص‌32، 34؛ سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ كرمانشاه‌، ص‌4ـ5؛ جعفري‌، ج‌1، ص‌357، 462، 502). يكي‌ از بزرگترين‌ غارهاي‌ آبي‌ جهان‌ به‌ نام‌ «كاوات‌» به‌ عمق‌ حدود 140 ، 3 متر در درة‌ «قوري‌ قلعه‌» در اين‌ شهرستان‌ قرار دارد (معرفت‌، ص‌552؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌34، ص‌32).برخي‌ از رودهاي‌ اين‌ شهرستان‌ عبارت‌اند از: سيروان‌ پاوه‌ (يكي‌ از دو شاخة‌ اصلي‌ رود سيروان‌) كه‌ زمينهاي‌ مزروعي‌ شهرستان‌ را آبياري‌ مي‌كند؛ آب‌ ليله‌؛ مَرّه‌ خيل‌/ چَمِ مَرِّه‌ خِل‌؛ و پاوه‌ كه‌ به‌ آن‌ گلال‌دره‌ يا آب‌ شمشير نيز مي‌گويند (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، همانجا؛ جعفري‌، ج‌2، ص‌84، 191ـ192). دره‌هاي‌ سرسبز هولي‌، نشا، چاوك‌، گاول‌، هانككو و گلال‌ از جاذبه‌هاي‌ طبيعي‌ آن‌ است‌. ازگيا بلوط‌، سقز، ارژن‌، بنه‌، ون‌، گز، كيكم‌، مازو، ثعلب‌، شيرين‌ بيان‌ و مراتعي‌ براي‌ چراي‌ دام‌ دارد و از زيا خرس‌، روباه‌، شغال‌، گرگ‌، گراز، پلنگ‌، بزكوهي‌، قوچ‌ و ميش‌ و از پرندگان‌، دراج‌، كبك‌، تيهو و غاز در آن‌ يافت‌ مي‌شود.اهالي‌ عمدتاً به‌ زراعت‌، باغداري‌، دامداري‌ و توليد صنايع‌ دستي‌ اشتغال‌ دارند. آب‌ كشاورزي‌ و آشاميدني‌ از رود و چشمه‌ تهيه‌ مي‌شود. محصولاتي‌ از قبيل‌ گندم‌، جو، ذرت‌، بنشن‌ و تره‌بار در اين‌ شهرستان‌ كشت‌ مي‌شود. صنايع‌ دستي‌ آن‌ قالي‌، گليم‌، جاجيم‌، شال‌ پشمي‌ و گيوه‌ است‌. خشكبار، سقز و برخي‌ از صنايع‌ دستي‌ آن‌ به‌ نقاط‌ ديگر صادر مي‌شود (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌34، ص‌33).مذهب‌ مردم‌ اين‌ شهرستان‌ سنّي‌ شافعي‌ و شيعه‌ است‌ و عده‌اي‌ از آنان‌ پيرو فرقة‌ نقشبنديّه‌ و قادريّه‌اند (پوركريم‌، ص‌9). زبان‌ اهالي‌ كردي‌ با گويش‌ اوراماني‌ است‌. طوايفي‌ از ايل‌ جاف‌ چون‌ حسن‌خاني‌، مصطفي‌ سلطاني‌ و فتحعلي‌ بيك‌ و تيره‌هايي‌ چون‌ زردويي‌، اماني‌، تابه‌ كوري‌، ميرعبدي‌، كدشتي‌ و بهرام‌ در آن‌ به‌ سر مي‌برند. از كل‌ جمعيت‌ شهرستان‌، 566 ، 25 تن‌ (ح 2ر41%) شهرنشين‌ و بقيه‌ روستانشين‌اند.اغلب‌ خانه‌هاي‌ روستايي‌ شهرستان‌ با سنگ‌ (سنگ‌ چين‌) ساخته‌ شده‌ كه‌ به‌ «وشكه‌ چن‌» (خشكه‌ چيني‌) معروف‌ است‌.طبق‌ تقسيمات‌ كشوري‌ در 1316ش‌، پاوه‌ از بخشهاي‌ شهرستان‌ سنندج‌ از استان‌ پنجم‌ بود. در 1337ش‌، شهرستان‌ پاوه‌ به‌ مركزيت‌ شهر پاوه‌ تشكيل‌ شد (ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، ص‌46). در 1369ش‌، طبق‌ تصويبنامة‌ هيئت‌ وزيران‌، شهرستان‌ پاوه‌ به‌ مركزيت‌ شهر پاوه‌ مشتمل‌ بود بر: بخش‌ مركزي‌ (به‌ مركزيت‌ شهر پاوه‌) شامل‌ دهستانهاي‌ هولي‌، شمشير، منصور آقايي‌؛ بخش‌ باينگان‌ (به‌مركزيت‌ روستاي‌ باينگان‌) شامل‌ دهستانهاي‌ ماكوآن‌ و كلاشي‌، و بخش‌ نوسود (به‌ مركزيت‌ شهر نوسود و نودشه‌) كه‌ تا 1370ش‌ به‌ همين‌ صورت‌ باقي‌ ماند (ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، ص‌ 795ـ 796؛ نقشة‌ تقسيمات‌ كشوري‌ سال‌ 1370 ). در تقسيمات‌ 1371ش‌، شهر نوسود مركز بخش‌ نوسود شد. در تقسيمات‌ 1373ش‌، دهستان‌ سيروان‌ در بخش‌ نوسود ضبط‌ شده‌ است‌.آثار باستاني‌ و تاريخي‌ شهرستان‌ عبارت‌ است‌ از: ويرانه‌هاي‌ قلعه‌اي‌ به‌ نام‌ چينة‌ ميرخسرو؛ آثار قلعه‌هاي‌ پاسگه‌ و دژ متعلق‌ به‌ دورة‌ ساساني‌؛ مسجد جامع‌ پاوه‌ كه‌ ظاهراً بر بقاياي‌ آتشكده‌اي‌ از دوران‌ ساساني‌ ساخته‌ شده‌ است‌ و بناي‌ آن‌ را به‌ عبدالله‌بن‌ عمر فرزند عمربن‌ خطاب‌ نسبت‌ مي‌دهند؛ مقبرة‌ سيدعبدالله‌، از برادران‌ امام‌ رضا عليه‌السلام‌، در آبادي‌ كوسه‌ هجيج‌، كه‌ قدمت‌ آن‌ به‌ حدود هشتصد سال‌ مي‌رسد؛ زيارتگاه‌ سلطان‌ اسحاق‌، منسوب‌ به‌ يكي‌ از برادران‌ امام‌ رضا عليه‌السلام‌ در چهار كيلومتري‌ نوسود؛ و مسجد كوچكيه‌ (يا مسجد زمستاني‌) كه‌ كتيبه‌اي‌ به‌ خط‌ كوفي‌ دارد (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌ 34، ص‌ 33ـ34؛ رزم‌آرا، ج‌ 5، ص‌ 73؛ كرمانشاهان‌ باستان‌ ، ص‌ 145ـ146؛ افشار سيستاني‌، ج‌ 2، ص‌ 1519).2) شهر پاوه‌ (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375ش‌، 565 ، 17 تن‌). در ارتفاع‌ حدود 600 ، 1متري‌، در كنار درة‌ خانقاه‌، در 124 كيلومتري‌ شمال‌ غربي‌ شهر كرمانشاه‌ واقع‌ است‌. شمال‌ و شمال‌ شرقي‌ و جنوب‌ شرقي‌ آن‌ را كوه‌ شاهو احاطه‌ كرده‌ است‌ و كوه‌ آتشگاه‌ بر قسمتهاي‌ جنوب‌ و جنوب‌ غربي‌ آن‌ مشرف‌ است‌. بيشترين‌ دماي‌ آن‌ در تابستان‌ ْ30 و كمترين‌ آن‌ در زمستان‌ ْ28- است‌. ميانگين‌ بارش‌ سالانة‌ آن‌ حدود 650 ميليمتر است‌.رود درة‌ گلال‌، چشمة‌ دايمي‌ هولي‌ و كوههاي‌ شاهو و آتشگاه‌ در شكل‌گيري‌ شهر اثر مهمي‌ داشته‌اند.معدن‌ سنگ‌ لاشه‌ و مالون‌ با ذخيرة‌ 000 ، 105 تن‌ در حوالي‌ شهر پاوه‌ بهره‌برداري‌ مي‌شود (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌34، ص‌32). شهر پاوه‌ از طريق‌ روانسر به‌ مركز استان‌ راه‌ دارد.آثار باستاني‌ و تاريخي‌ آن‌ عبارت‌ است‌ از: ويرانة‌ آتشكده‌اي‌ زرتشتي‌ بر بالاي‌ كوه‌ آتشگاه‌، و امامزاده‌ سيدمحمود اصفهاني‌ متعلق‌ به‌ دورة‌ صفويه‌ (همان‌، ج‌34، ص‌36).پيشينه‌ . برخي‌ بناي‌ شهر را به‌ باو، پسر كيوس‌ (برادر انوشيروان‌)، نسبت‌ مي‌دهند كه‌ در زمان‌ عمربن‌ خطاب‌ مردم‌ پاوه‌ را به‌ دين‌ زرتشتي‌ دعوت‌ كرد و آتشكده‌هايي‌ ساخت‌ (از جمله‌ آتشكده‌اي‌ بر بالاي‌ كوهي‌ كه‌ امروزه‌ آتشگاه‌ ناميده‌ مي‌شود و ويرانه‌هاي‌ آن‌ موجود است‌) و دهكده‌ را به‌ نام‌ خود باو/ پاوه‌ ناميد. بعدها عبدالله‌بن‌ عمر به‌ آنجا حمله‌ برد، تمام‌ آتشكده‌ها را ويران‌ كرد و در آنجا مسجدي‌ بزرگ‌ (مسجدجامعِ كنوني‌) ساخت‌ (سنندجي‌، ص‌83 ـ89 ؛ باباني‌، ص‌ 34ـ36، 38ـ39).از تاريخ‌ پيش‌ از اسلام‌ پاوه‌ اطلاع‌ چنداني‌ در دست‌ نيست‌. از دورة‌ صفويه‌ مطالبي‌ دربارة‌ پاوه‌ در كتابها ديده‌ مي‌شود، از جمله‌ اين‌ كه‌ قلعة‌ پاوه‌ در دست‌ سهراب‌ بيك‌، از امراي‌ درتنك‌، بود (بدليسي‌، ص‌411). در 1303ـ1310ق‌، به‌ منظور جلوگيري‌ از حمل‌ كالاهاي‌ غيرمجاز به‌ عراق‌، در پاوه‌ گمركخانه‌هايي‌ تأسيس‌ شد. در 1325ش‌ جز گمركخانة‌ شوشعي‌ (تأسيس‌ 1309ق‌) بقية‌ دفاتر گمركي‌ منحل‌ گرديد (افشار سيستاني‌، ج‌2، ص‌1497). پاوه‌ مدتي‌ ] تا پيش‌ از نهضت‌ مشروطيت‌: 1325ـ1326 [ مركز ييلاقي‌ حكّام‌ جوانرود بود (سلطاني‌، ج‌1، ص‌53).در دورة‌ ناصري‌، اعتمادالسلطنه‌ (ج‌4، ص‌2378ـ2379) و سنندجي‌ (ص‌48ـ49، 52، 85) «فاوج‌» (معرّب‌ پاوه‌) را يكي‌ از قراي‌ معتبر جوانرود با يكصد خانوار و پنج‌ مسجد ذكر كرده‌اند و افزوده‌اند كه‌ علمايي‌ از اين‌ شهر برخاسته‌اند.بعد از پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌ (1357 ش‌)، در پي‌ آشوبها و ناآراميهاي‌ ضدانقلاب‌ در منطقة‌ كردستان‌ و آذربايجان‌ غربي‌، در 1358 ش‌، منطقة‌ پاوه‌ دچار ناآرامي‌ شد و شهر پاوه‌ و پادگان‌ آن‌ در معرض‌ خطر قرار گرفت‌ كه‌ با اعزام‌ سريع‌ نيروهاي‌ ارتش‌ به‌ فرمان‌ امام‌ خميني‌(ره‌)، و با رشادت‌ و پايداري‌ شهيد دكتر مصطفي‌ چمران‌ * آرامش‌ به‌ شهر بازگشت‌؛ اما تا اوايل‌ جنگ‌ تحميلي‌ (31 شهريور 1359) برخي‌ اغتشاشات‌ در منطقه‌ وجود داشت‌ ( رجوع كنيد به تقويم‌ تاريخ‌ انقلاب‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ص‌ 282؛ جوادي‌پور و ديگران‌، ج‌ 5، ص‌ 45، 64، 130؛ احمدي‌، ص‌ 102ـ103).منابع‌: حميد احمدي‌، قوميت‌ و قوم‌گرايي‌ در ايران‌: از افسانه‌ تا واقعيت‌ ، تهران‌ 1378 ش‌؛ محمدحسن‌ بن‌ علي‌ اعتماد السلطنه‌، مرآة‌ البلدان‌ ، چـاپ‌ عبدالحسين‌ نوائي‌ و ميرهاشم‌ محدث‌، تهران‌ 1367ـ 1368ش‌؛ ايرج‌ افشار سيستاني‌، كرمانشاهان‌ و تمدن‌ ديرينة‌ آن‌ ، تهران‌ 1371ش‌؛ ايران‌. قوانين‌ و احكام‌، مجموعة‌ قوانين‌ و مقررات‌ مربوط‌ به‌ وزارت‌ كشور: از آغاز پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌ تا پايان‌ سال‌ 1369 ، تهران‌ 1370ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور، قانون‌ تقسيمات‌ كشور و وظايف‌ فرمانداران‌ و بخشداران‌، مصوب‌ 16 آبان‌ ماه‌ 316 ، تهران‌ ] بي‌تا. [ ؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. ادارة‌ كل‌ آمار و ثبت‌ احوال‌، كتاب‌ جغرافيا و اسامي‌ دهات‌ كشور ، ج‌2، تهران‌ 1329ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌. دفتر تقسيمات‌ كشوري‌، نشرية‌ تاريخ‌ تاسيس‌ دار: ] تقسيمات‌ كشوري‌ 1378 [ ، تهران‌ 1378ش‌؛ عبدالقادربن‌ رستم‌ باباني‌، سيرالاكراد ، چاپ‌ محمد رئوف‌ توكلي‌، تهران‌ 1366ش‌؛ شرف‌الدين‌ بن‌ شمس‌الدين‌ بدليسي‌، شرفنامه‌: تاريخ‌ مفصّل‌ كردستان‌ ، چاپ‌ محمد عباسي‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1343ش‌؛ هوشنگ‌ پوركريم‌، «پاوه‌»، هنر و مردم‌ ، ش‌ 32 و 33 (خرداد و تير 1344)؛ تقويم‌ تاريخ‌ انقلاب‌ اسلامي‌ ايران‌: خبرها و رويدادهاي‌ روزانه‌، مرداد 1356ـ فروردين‌ 1358 ، تهران‌: سروش‌، 1369 ش‌؛ عباس‌ جعفري‌، گيتاشناسي‌ ايران‌ ، ج‌1: كوهها و كوهنامة‌ ايران‌ ، ج‌2: رودها و رودنامة‌ ايران‌ ، تهران‌ 1368ـ1376ش‌؛ محمد جوادي‌پور، علي‌ نيكفرد، و يقعوب‌ حسيني‌، ارتش‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ در هشت‌ سال‌ دفاع‌ مقدس‌ ، ج‌ 5: نبردهاي‌ غرب‌ كشور ، تهران‌: سازمان‌ عقيدتي‌ سياسي‌ ارتش‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، 1373 ش‌؛ حسينعلي‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ ايران‌ ( آباديها )، ج‌5: استان‌ پنجم‌ ( كردستان‌ )، تهران‌ 1331ش‌، 1355ش‌؛ سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ كرمانشاه‌. معاونت‌ آمار و اطلاعات‌، آمارنامة‌ استان‌ كرمانشاه‌ 1376 ، كرمانشاه‌ 1377ش‌؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ آباديهاي‌ كشور جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌34: بانه‌ ، تهران‌ 1373ش‌؛ محمدعلي‌ سلطاني‌، جغرافياي‌ تاريخي‌ و تاريخ‌ مفصّل‌ كرمانشاهان‌ ، تهران‌ 1370ش‌؛ شكرالله‌بن‌ عبدالله‌ سنندجي‌، تحفة‌ ناصري‌ در تاريخ‌ و جغرافياي‌ كردستان‌ ، چاپ‌ حشمت‌الله‌ طبيبي‌، تهران‌ 1366ش‌؛ كرمانشاهان‌ باستان‌: از آغاز تا آخر سدة‌ سيزدهم‌ هجري‌ قمري‌ ، ] بي‌جا، بي‌تا. [ ؛ مركز آمار ايران‌، سرشماري‌ عمومي‌ نفوس‌ و مسكن‌ 1375: نتايج‌ تفصيلي‌ كل‌ كشور ، تهران‌ 1376ش‌؛ احمد معرفت‌، كوهها و غارهاي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1373ش‌؛ نقشة‌ تقسيمات‌ كشوري‌ سال‌ 1370: استان‌ كرمانشاه‌ ، تهران‌: مركز آمار ايران‌، ] بي‌تا. [ ؛ نقشة‌ راههاي‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ نقشه‌برداري‌ كشور، 1377ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه‌ بادنج‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده