پانی‌پتی‌ قلندرعلی‌ اسدی‌ زبیری‌
معرف
ّي‌ به‌ ابومحمد، از استادان‌ حكمت‌ در قرن‌ سيزدهم‌ در هند
متن
پاني‌پتي‌، قلندرعلي‌ اسدي‌ زبيري‌ ، مكنّي‌ به‌ ابومحمد، از استادان‌ حكمت‌ در قرن‌ سيزدهم‌ در هند. وي‌ منسوب‌ به‌ زبير، صحابي‌ پيامبر اكرم‌ صلي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم‌، بوده‌ است‌. دربارة‌ تاريخ‌ تولد، زادگاه‌ و زندگي‌ او اطلاعي‌ در دست‌ نيست‌. پاني‌پتي‌ محضر بزرگاني‌ مانند شرف‌الدين‌ رامپوري‌، حاشيه‌نويس‌ شرح‌الهداية‌ صدرالمتألهين‌ شيرازي‌، را درك‌ كرده‌ است‌ (جونپوري‌، حاشيه‌، ص‌ 45).مولوي‌ پاني‌پتي‌ آثار متعددي‌ تأليف‌ كرده‌ است‌، از جمله‌: شرح‌ حكمة‌العين‌ دبيران‌ كاتبي‌ قزويني‌ در حكمت‌؛ شرح‌ سُلَّم‌ العلوم‌ در منطق‌؛ تجلية‌ الافكار ؛ شمس‌الضياء ؛ الطريق‌ المستوي‌ ؛ و تصحيح‌ و تحشية‌ شمس‌ البازغه‌ محمود جونپوري‌.تاريخ‌ وفات‌ مولوي‌ پاني‌پتي‌ معلوم‌ نيست‌. از عبارت‌ صفحة‌ پاياني‌ شمس‌البازغه‌ برمي‌آيد كه‌ هنگام‌ چاپ‌ اين‌ كتاب‌ در 1280 زنده‌ بوده‌ است‌ (همان‌، حواشيِ ص‌ 21، 28، 61، 74، 82، 217). پاني‌پتي‌ در اين‌ حاشيه‌، به‌ مناسبت‌، برخي‌ آرا و اقوال‌ ابن‌سينا، خواجه‌ نصيرالدين‌ طوسي‌، سهروردي‌، فخررازي‌، ملاصدرا، ميرداماد و ديگران‌ را بيان‌ كرده‌ است‌. از ملاصدرا با احترام‌ و تجليل‌ تمام‌ يادكرده‌ و مطالب‌ فراواني‌ از كتب‌ متعدد وي‌ نقل‌ كرده‌ است‌ (ص‌ 4، 21، 38). در باب‌ بعضي‌ آراي‌ اختصاصي‌ او، مانند حركت‌ جوهري‌، نسبتاً بتفصيل‌، مطالبي‌ از اسفار آورده‌ است‌ (ص‌ 88). وي‌ از ميرداماد نيز با تجليل‌ ياد كرده‌ و بارها به‌نقل‌ و نقد يا دفاع‌ از آراي‌ او پرداخته‌ است‌، چنانكه‌ حدود بيست‌ صفحه‌ از حاشية‌ خود را به‌ توضيح‌ نظرية‌ ميرداماد در باب‌ حدوث‌ دهري‌ اختصاص‌ داده‌ است‌ (ص‌ 73، 77،163ـ180).پاني‌پتي‌ شيعي‌مذهب‌ نبوده‌ ولي‌ در حاشية‌ شمس‌ البازغه‌ گرايشهاي‌ شيعي‌ و دلبستگي‌ او به‌ اهل‌ بيت‌ پيامبر صلّي‌اللّه‌ عليه‌وآله‌وسلّم‌ آشكار است‌ ( رجوع كنيد به ص‌ 2، 75). گاهي‌ نيز، مانند ملاصدرا و شارحان‌ او، از سخنان‌ امامان‌ شيعه‌ عليهم‌السلام‌ براي‌ تأييد مباني‌ حكمي‌ و فلسفي‌ كمك‌ گرفته‌ است‌ (ص‌ 75، 139).پاني‌پتي‌ به‌ احتمال‌ قوي‌ همان‌ كسي‌ است‌ كه‌ برخي‌ از علماي‌ شيعة‌ هند، منطق‌ و فلسفه‌ را در محضر او فراگرفته‌اند (صدرالافاضل‌،ص‌ 653) و همان‌ كسي‌ است‌ كه‌ در ميان‌ رجال‌ سدة‌ سيزدهم‌، با عنوان‌ «مولانا قلندربخش‌ پاني‌ پتي‌» حنفي‌، استاد فاضل‌ و دانشمند مبرّز در علوم‌ حكمي‌ معرفي‌ شده‌ است‌ و دربارة‌ وي‌ گفته‌اند كه‌ نزد فضل‌ حق‌ خيرآبادي‌ (متوفي‌ 1278) دانش‌ آموخته‌ و مدتي‌ در دهلي‌ و مرادآباد به‌ تدريس‌ پرداخته‌ است‌ و انبوهي‌ از دانشوران‌ از محضر او استفاده‌ كرده‌اند (حسني‌، ج‌ 7، ص‌ 390). در برخي‌ مآخذ از شخصي‌ به‌ نام‌ «قلندر علي‌ زبيري‌ اموي‌» ياد شده‌ (رفاعي‌، ج‌ 8، ص‌122) و كتاب‌ نورالعين‌ في‌ مولد النبي‌ و شهادة‌ الحسنين‌ (چاپ‌ دهلي‌) به‌ او نسبت‌ داده‌ شده‌ است‌ (رفاعي‌، ج‌ 8، ص‌ 122) كه‌ به‌ احتمال‌ بسيار، وي‌ قلندرعلي‌ پاني‌ پتي‌ است‌.منابع‌: محمود جونپوري‌، شمس‌ البازغة‌ ، با تصحيح‌ و حاشية‌ قلندرعلي‌ پاني‌پتي‌، هند 1280؛ عبدالحي‌ حسني‌، نزهة‌الخواطر و بهجة‌المسامع‌ و النواظر ، ج‌7، حيدرآباد دكن‌ 1378/1959؛ عبدالجبار رفاعي‌، معجم‌ ما كتب‌ عن‌الرسول‌ و اهل‌ البيت‌ صلوات‌ الله‌ عليهم‌ ، تهران‌ 1371ش‌؛ مرتضي‌ حسين‌ صدرالافاضل‌، مطلع‌الانوار: احوال‌ دانشوران‌ شيعة‌ پاكستان‌ و هند ، ترجمة‌ محمدهاشم‌، مشهد 1374 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اكبر ثبوت‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده