پانی‌پتی‌ عبدالملک‌ بن‌ عبدالغفور انصاری‌ مشهور به‌ امان‌الله‌
معرف
عارفان‌ و شاعران‌ شبه‌قارة‌ هند در قرن‌ دهم‌
متن
پاني‌پتي‌، عبدالملك‌ بن‌ عبدالغفور انصاري‌ مشهور به‌ امان‌اللّه‌، از عارفان‌ و شاعران‌ شبه‌قارة‌ هند در قرن‌ دهم‌. عبدالملك‌ مقدمات‌ علوم‌ را نزد پدرش‌، عبدالغفور انصاري‌ پاني‌پتي‌، فراگرفت‌ و پس‌ از آن‌ از محضر استادان‌ و مشايخي‌ چون‌ ابوحامد محمدبن‌ حسن‌ طاهر (متوفي‌ 931) و محمد مودود لاري‌ (متوفي‌ 937) بهره‌ جست‌ و نزد ايشان‌ شرح‌ فصوص‌الحكم‌ و اصطلاحات‌ الصوفية‌ عبدالرزاق‌ كاشاني‌، شرح‌ فصوص‌الحكم‌ داوودبن‌ محمود قيصري‌ و نقدالنصوص‌ في‌ شرح‌ الفصوص‌ عبدالرحمان‌ جامي‌ را خواند (پاني‌پتي‌، ص‌ 4؛ حسني‌، ج‌ 4، ص‌ 190). وي‌ در پاني‌پت‌ * و دهلي‌، كه‌ گاه‌ به‌ دعوت‌ برخي‌ دوستان‌ و مريدان‌ به‌ آنجا سفر مي‌كرد، مجالس‌ درس‌ داشت‌ و تاج‌الدين‌ زكرياي‌ اُجودِهني‌، ركن‌الدين‌ اُجودِهني‌ و سيف‌الدين‌ دهلوي‌، پدر شيخ‌ عبدالحق‌ دهلوي‌، از شاگردان‌ و مريدان‌ او بودند (عبدالحق‌ دهلوي‌، ص‌ 235؛ غلام‌ سرور لاهوري‌، ج‌ 1، ص‌ 425). وي‌ در 957 در زادگاه‌ خود درگذشت‌ و در كنار قبر استادش‌، مودود لاري‌، به‌خاك‌ سپرده‌ شد (عبدالحق‌ دهلوي‌، ص‌ 227، 235).پاني‌پتي‌ در فقه‌، حنفي‌مذهب‌ بود و در مباحث‌ عرفاني‌، بخصوص‌ در توحيد، از ابن‌عربي‌ پيروي‌ مي‌كرد (عبدالحق‌ دهلوي‌، ص‌ 233؛ حسني‌، همانجا). استاد او مودود لاري‌ شاگرد عبدالغفور لاري‌، از شاگردان‌ عبدالرحمان‌ جامي‌، بوده‌ است‌ (معصوم‌ عليشاه‌، ج‌ 3، ص‌ 113ـ114). بنابراين‌، او را بايد با دو واسطه‌ شاگرد عبدالرحمان‌ جامي‌ به‌ شمار آوريم‌. وي‌ در طريقت‌ با بيشتر سلسله‌هاي‌ صوفيه‌ ارتباط‌ داشته‌، اما گفته‌اند كه‌ به‌ سلسلة‌ قادريه‌ تعلق‌ بيشتري‌ داشته‌ است‌ (عبدالحق‌ دهلوي‌، ص‌ 234ـ235).پاني‌پتي‌ آثاري‌ در عرفان‌ تأليف‌ كرده‌ است‌، از جمله‌ اثبات‌ الاحدية‌ ، مرآة‌الحقيقة‌ و اشعة‌اللوايح‌ (حسني‌، همانجا). اثر اخير شرحي‌ است‌ مبسوط‌ به‌ زبان‌ فارسي‌ بر لوايح‌ جامي‌. اين‌ اثر را وي‌ پس‌ از درگذشت‌ دو استاد خود و در اواخر عمر نگاشته‌ است‌ و در مقدمة‌ آن‌ به‌ تفسير اصطلاحات‌ و عبارات‌ ابن‌عربي‌ و صدرالدين‌ قونيَوي‌ پرداخته‌ است‌ (پاني‌پتي‌، ص‌ 5 ـ6).منابع‌: عبدالملك‌بن‌ عبدالغفور پاني‌پتي‌، اشعة‌اللوايح‌ ، نسخة‌ خطي‌ كتابخانة‌ دانشكدة‌ ادبيات‌، مجموعة‌ وقفي‌ علي‌اصغر حكمت‌، ش‌ 1318، محفوظ‌ در كتابخانة‌ مركزي‌ دانشگاه‌ تهران‌؛ عبدالحي‌ حسني‌، نزهة‌الخواطر و بهجة‌ المسامع‌ والنواظر ، حيدرآباد دكن‌ 1382ـ 1410/ 1962ـ1989؛ عبدالحق‌بن‌ سيف‌الدين‌ عبدالحق‌ دهلوي‌، اخبار الاخيار في‌ اسرار الابرار ، چاپ‌ محمد عبدالاحد صاحب‌، چاپ‌ سنگي‌ دهلي‌ 1309؛ غلام‌ سرور لاهوري‌، خزينة‌ الاصفيا ، ج‌ 1، كانپور ] بي‌تا. [ ؛ محمدمعصوم‌بن‌ زين‌العابدين‌ معصوم‌ عليشاه‌، طرائق‌ الحقائق‌ ، چاپ‌ محمدجعفر محجوب‌، تهران‌ 1339ـ 1345 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

رضا پورجوادي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده