پانی‌پتی‌ ثناءالله‌
معرف
علما و عرفاي‌ طريقة‌ مجدّدي‌ نقشبندي‌ قرن‌ سيزدهم‌ در شبه‌قارة‌ هند
متن
پاني‌پتي‌، ثناءاللّه‌ ، از علما و عرفاي‌ طريقة‌ مجدّدي‌ نقشبندي‌ قرن‌ سيزدهم‌ در شبه‌قارة‌ هند. وي‌ در پاني‌پت‌ * به‌ دنيا آمد. تاريخ‌ ولادتش‌ معلوم‌ نيست‌. نسب‌ پاني‌پتي‌ به‌ شيخ‌ جلال‌الدين‌ پاني‌پتي‌ چشتي‌ صابري‌ (كبيرالاولياء) و از طريق‌ وي‌، با چند واسطه‌، به‌ عثمان‌بن‌ عفّان‌ مي‌رسد، ازينرو عنوان‌ وي‌ را «عثماني‌» هم‌ نقل‌ كرده‌اند. پاني‌پتي‌ حافظ‌ قرآن‌ و در علوم‌ نقلي‌ و عقلي‌ و كمالات‌ ظاهري‌ و باطني‌، از چهره‌هاي‌ برجستة‌ زمان‌ خود بود. فقه‌ و حديث‌ را نزد شاه‌ ولي‌الله‌ دهلوي‌ * فراگرفت‌ و در فقه‌ و اصول‌ به‌ درجة‌ اجتهاد رسيد. در جواني‌، ابتدا مريد شيخ‌الشيوخ‌ محمد عابد سنامي‌ نقشبندي‌ مجدّدي‌ بود. بعد از وفات‌ شيخ‌ محمد عابد، بنابر توصية‌ وي‌، نزد ميرزا مظهرجانجانان‌ ( رجوع كنيد به مظهر جانجانان‌ * ) رفت‌ و تحت‌ تربيت‌ او به‌ نهايت‌ مقامات‌ طريقة‌ مجدّدي‌ احمدي‌ رسيد و جانشين‌ ميرزامظهر شد. پاني‌پتي‌ در ذكر و عبادت‌ و ديانت‌ گامي‌ راسخ‌ داشت‌ و نزد پير خود چنان‌ منزلتي‌ يافت‌ كه‌ ميرزا مظهر به‌ او لقب‌ «عَلَم‌الهدي‌» داد. همچنين‌ شاه‌ عبدالعزيز او را به‌ سبب‌ تبحّر در فقه‌ و حديث‌، «بيهقي‌ وقت‌» مي‌خواند. پاني‌پتي‌ به‌ صدور فتاوي‌ و حل‌ معضلات‌ و مرافعات‌ مردم‌ مبادرت‌ مي‌كرد، ازينرو او را قاضي‌ نيز خوانده‌اند (حسني‌، 1378، ج‌7، ص‌112ـ114؛ رحمان‌علي‌، ص‌ 38؛ غلام‌سرور لاهوري‌، ج‌ 1، ص‌ 689ـ690). وي‌ در 1225 در پاني‌پت‌ از دنيا رفت‌ (حسني‌، 1378، ج‌ 7، ص‌ 114؛ رحمان‌علي‌، همانجا)، ولي‌ غلام‌ سرور (ج‌1، ص‌ 690) وفات‌ او را در 1216 ذكر كرده‌ است‌.پاني‌پتي‌ در فقه‌ و حديث‌ و تفسير و عرفان‌ تأليفاتي‌ دارد، از جمله‌: 1) مالابدّمنه‌ در فقه‌ حنفي‌، به‌ فارسي‌؛ 2) السّيف‌ المسلول‌ در ردّ مذهب‌ شيعه‌ كه‌ در 1262/1852 در دهلي‌ چاپ‌ شده‌ است‌؛ 3) تفسير مظهري‌ ، در هفت‌ مجلد، به‌ عربي‌، كه‌ در آن‌ به‌ فقه‌ و تصوف‌ و قرائت‌ و اعراب‌ توجه‌ شده‌ است‌؛ 4) ارشاد الطالبين‌ ، در تصوف‌؛ 5) حقوق‌ ( حقيقت‌ ) الاسلام‌ ، به‌ فارسي‌ كه‌ در 1260 در لكهنو چاپ‌ شده‌ است‌؛ 6) شهاب‌ ثاقب‌ ؛ 7) تذكرة‌ الموتي‌ و القبور ، به‌ فارسي‌ كه‌ در 1306 در لاهور چاپ‌ شده‌ است‌؛ 8) تذكرة‌المعاد ، به‌ فارسي‌ كه‌ در 1280 در لكهنو چاپ‌ شده‌ است‌. مشار (ج‌ 1، ستون‌ 836) مؤلف‌ آن‌ را جلال‌الدين‌ سيوطي‌ ذكر كرده‌ و ترجمه‌اش‌ را به‌ پاني‌پتي‌ نسبت‌ داده‌ است‌؛ 9) رساله‌ در اباحت‌ و حرمت‌ سرود ؛ 10) رساله‌ در مسألة‌ سماع‌ و وحدت‌ وجود ؛ 11) جواهرالقرآن‌ ؛ 12) رساله‌ در حرمت‌ متعه‌ ؛ 13) وصيت‌نامه‌ و رسايل‌ و كتب‌ ديگر كه‌ بيش‌ از سي‌ عنوان‌ است‌ (منزوي‌، ج‌ 3، ص‌ 1240ـ1241؛ حسني‌، 1403، ص‌ 112، 166، 199، 206، 222؛ همو، 1378، ج‌ 7، ص‌ 113ـ 114؛ د.اردو ، ذيل‌ «ثناءاللّه‌ پاني‌ پتي‌»).منابع‌: اردو دائرة‌ معارف‌ اسلاميّه‌ ، لاهور 1384ـ1410/ 1964ـ 1989، ذيل‌ «ثناءاللّه‌ پاني‌ پتي‌» (از م‌. ن‌. احسان‌ الهي‌ رانا)؛ عبدالحي‌ حسني‌، الثقافة‌ الاسلامية‌ في‌ الهند ، چاپ‌ ابوالحسن‌ علي‌ حسني‌ ندوي‌، دمشق‌ 1403/ 1983؛ همو، نزهة‌الخواطر و بهجة‌المسامع‌ والنواظر ، ج‌ 7، حيدرآباد دكن‌ 1378/1959؛ رحمان‌علي‌، تذكرة‌ علماي‌ هند ، لكهنو 1914؛ غلام‌سرور لاهوري‌، خزينة‌الاصفيا ، ج‌ 1، كانپور ] بي‌تا. [ ؛ خانبابا مشار، فهرست‌ كتابهاي‌ چاپي‌ فارسي‌ ، تهران‌ 1352 ش‌؛ احمد منزوي‌، فهرست‌ مشترك‌ نسخه‌هاي‌ خطي‌ فارسي‌ پاكستان‌ ، اسلام‌آباد 1362ـ 1370 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

فاطمه‌ فنا

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده