پاکروان‌ حسن‌
معرف
تمرد عهد پهلوي‌
متن
پاكروان‌ ، حسن‌ ، دولتمرد عهد پهلوي‌. در 1290 ش‌ در تهران‌ متولد شد. پدرش‌ فتح‌الله‌ پاكروان‌ از دولتمردان‌ عهد رضاشاه‌ در 1314 ش‌ در فاجعة‌ قتل‌ عام‌ مسجد گوهرشاد استاندار خراسان‌ بود. حسن‌ پاكروان‌، پس‌ از تحصيلات‌ مقدماتي‌ در قاهره‌ و تهران‌، براي‌ ادامة‌ تحصيلات‌ به‌ فرانسه‌ رفت‌ و در فن‌ توپخانه‌ فارغ‌التحصيل‌ شد. او در 1312 ش‌ به‌ ايران‌ بازگشت‌ و مدتها به‌ عنوان‌ مربي‌ در دانشكدة‌ افسري‌ اشتغال‌ داشت‌. در سالهاي‌ 1320 تا 1322 ش‌ افسر ستاد ارتش‌ و در 1325 ش‌ افسر ركن‌ دوم‌ ستاد ارتش‌ گرديد ( ظهور و سقوط‌ سلطنت‌ پهلوي‌ ، ج‌ 2، ص‌ 448). در 1328 ش‌، پاكروان‌ با درجة‌ سرهنگي‌ وابستة‌ نظامي‌ ايران‌ در پاكستان‌ شد؛ در 1329 ش‌ به‌ ايران‌ بازگشت‌ و رياست‌ ادارة‌ دوم‌ ستاد ارتش‌ را بر عهده‌ گرفت‌ و در 1333 ش‌ با عنوان‌ وابستة‌ نظامي‌ به‌ هند رفت‌ (همانجا).در اسفند 1335، با درجة‌ سرتيپي‌، به‌ معاونت‌ عملياتي‌ سازمان‌ اطلاعات‌ و امنيت‌ كشور منصوب‌ گرديد و تا 1339 ش‌ در آن‌ سمت‌ بود. در اسفند 1339، با بركناري‌ سپهبد تيمور بختيار، پاكروان‌ با ارتقا به‌ درجة‌ سرلشكري‌، جانشين‌ او شد (همانجا).در دوران‌ رياستِ پاكروان‌ در ساواك‌ حوادث‌ بسيار مهمي‌ در كشور رخ‌ داد كه‌ از جملة‌ آنها وقايع‌ نيمة‌ خرداد 1342 بود ( رجوع كنيد به پانزده‌ خرداد * ، قيام‌). در روز پانزدهم‌ خرداد، سرلشكر پاكروان‌ رئيس‌ سازمان‌ امنيت‌، در مصاحبه‌اي‌ پرده‌ از بازداشت‌ روحانيان‌ برداشت‌ و اشاره‌اي‌ نيز به‌ بازداشت‌ آيت‌الله‌ خميني‌ كرد (عاقلي‌، ج‌ 2، ص‌ 156ـ 158).روز اول‌ بهمن‌ 1343، حسنعلي‌ منصور در برابر درِ ورودي‌ مجلس‌ شوراي‌ ملي‌ هدف‌ گلوله‌ قرار گرفت‌ و پس‌ از چند روز درگذشت‌ (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 182ـ183). به‌ دنبال‌ كشته‌ شدن‌ منصور، سرلشكر پاكروان‌ به‌ اتهام‌ قصور در ايفاي‌ وظيفه‌، و بي‌خبر ماندن‌ از توطئة‌ قتل‌ نخست‌وزير، به‌ دستور شاه‌، از رياست‌ ساواك‌ بركنار و سپهبد نعمت‌الله‌ نصيري‌ به‌ جاي‌ او منصوب‌ شد ( اسناد لانة‌ جاسوسي‌ ، ج‌ 60، ص‌ 9). روز ششم‌ بهمن‌ همان‌ سال‌، شاه‌ اميرعباس‌ هويدا را به‌ نخست‌وزيري‌ برگزيد. او كابينة‌ خود را روز بعد به‌ شاه‌ معرفي‌ كرد كه‌ در آن‌ سرلشكر حسن‌ پاكروان‌ وزير اطلاعات‌ بود. دورة‌ وزارت‌ وي‌ در 23 تير 1345 به‌ اتمام‌ رسيد (عاقلي‌، ص‌ 183؛ ضرغام‌ بروجني‌، ص‌ 388، 391).پاكروان‌ در شهريور 1345 با سمت‌ سفير كبير عازم‌ پاكستان‌ شد، و مأموريت‌ او در آن‌ كشور تا مهر 1348 ادامه‌ يافت‌. در مهر 1348، به‌ سمت‌ سفارت‌ كبراي‌ ايران‌ در فرانسه‌ تعيين‌ گرديد و چهار سال‌ در اين‌ سمت‌ باقي‌ بود و در آبان‌ 1352 مأموريت‌ او خاتمه‌ يافت‌ (ايران‌. وزارت‌ امورخارجه‌، ص‌ 31، 56).پاكروان‌ مدتي‌ در بازرسي‌ شاهنشاهي‌ به‌ كار اشتغال‌ داشت‌ و در مهر 1356 به‌ عنوان‌ مشاور و سرپرست‌ امور مالي‌ وزارت‌ دربار پهلوي‌ منصوب‌ و مشغول‌ كار شد.پس‌ از پيروزي‌ انقلاب‌ اسلامي‌ ايران‌ (بهمن‌ 1357)، پاكروان‌ دستگير و در 22 فروردين‌ 1358 پس‌ از محاكمه‌ به‌ اعدام‌ محكوم‌ شد و در همان‌ روز حكم‌ به‌ مرحلة‌ اجرا درآمد ( ظهور و سقوط‌ سلطنت‌ پهلوي‌ ، ج‌ 2، ص‌ 449).منابع‌: اسناد لانة‌ جاسوسي‌ ، ج‌ 60: دخالتهاي‌ آمريكا در ايران‌ ( 9 )، تهران‌ 1366 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ امورخارجه‌. دفتر مطالعات‌ سياسي‌ و بين‌المللي‌، سياستگزاران‌ و رجال‌ سياسي‌ در روابط‌ خارجي‌ ايران‌؛ به‌ضميمة‌ قوانين‌ امورتشكيلاتي‌ و استخدامي‌ وزارت‌امورخارجه‌ ، تهران‌ 1369 ش‌؛ جمشيد ضرغام‌ بروجني‌، دولتهاي‌ عصر مشروطيت‌ ، تهران‌ ] تاريخ‌ مقدمه‌ 1350 ش‌ [ ؛ ظهور و سقوط‌ سلطنت‌ پهلوي‌ ، ج‌ 2: جُستارهايي‌ از تاريخ‌ معاصر ايران‌ ، تهران‌ 1370 ش‌؛ باقر عاقلي‌، روزشمار تاريخ‌ ايران‌ از مشروطه‌ تا انقلاب‌ اسلامي‌ ، تهران‌ 1369ـ1370 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

باقر عاقلي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده