پاکدشت‌
معرف
پاكدشت‌ ،# شهرستان‌ و شهري‌ در استان‌ تهران‌.
متن
پاكدشت‌ ، شهرستان‌ و شهري‌ در استان‌ تهران‌.1) شهرستان‌ پاكدشت‌ (پلشت‌ سابق‌؛ جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375 ش‌، 834 ، 164 تن‌). از شمال‌ به‌ شهرستان‌ تهران‌، از مشرق‌ به‌ شهرستان‌ دماوند و شهرستان‌ گرمسار (استان‌ سمنان‌) از جنوب‌ به‌ شهرستان‌ ورامين‌ و از مغرب‌ به‌ شهرستان‌ ري‌ محدود و مشتمل‌ است‌ بر دو بخش‌ مركزي‌ و شريف‌آباد، شش‌ دهستان‌ و شهر پاكدشت‌. مهمترين‌ كوههاي‌ آن‌ پارچين‌ (ارتفاع‌: ح 1408 متر)، ارتفاعات‌ قره‌ آغاج‌، كوه‌ جِلويك‌ (ارتفاع‌: ح 1707 متر) و كوه‌ دوگوش‌ (ارتفاع‌: ح 1463 متر) است‌ (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، ج‌ 38، ص‌ 57 ـ 58). رود جاجرود و رودهاي‌ فصلي‌ لات‌ حيدربك‌ و علي‌خراط‌ در آن‌ جريان‌ دارند. اين‌ شهرستان‌ در زمينهاي‌ آبرفتي‌ جنوب‌ رشته‌ كوههاي‌ البرز مركزي‌ قرار گرفته‌ است‌. قسمت‌ جنوبي‌ آن‌ در دشت‌ واقع‌ شده‌ و در بخش‌ شمالي‌ آن‌ كوههاي‌ كم‌ارتفاع‌ و پست‌ قرار دارد (همان‌، ص‌ 57؛ استانداري‌ تهران‌. حوزة‌ معاونت‌ سياسي‌ و امنيتي‌، ص‌ 11). آب‌ وهواي‌ آن‌ زيرتأثير ناحية‌ كويري‌ قم‌ وناحية‌ دماوند، خشك‌ و نيمه‌ خشك‌ است‌ (جمالپور، ص‌ 2). از گيا، بادام‌ كوهي‌، خاكشير، گل‌ خطمي‌، درمنه‌، كنگر و شنگ‌ و از زيا، گرگ‌، گراز، روباه‌، شغال‌، خرگوش‌، و از پرندگان‌ كبك‌ در آن‌ يافت‌ مي‌شود. اهالي‌ عمدتاً به‌ زراعت‌، دامداري‌ (سنتي‌ و صنعتي‌، پرورش‌ گاو و گوسفند و شتر)، پرورش‌ زنبور و ماهي‌ و گل‌، و فعاليتهاي‌ صنعتي‌ اشتغال‌ دارند. آب‌ آشاميدني‌ و كشاورزي‌ از رود، چاه‌ عميق‌ و نيمه‌عميق‌، قنات‌ و سدّ تأمين‌ مي‌شود. محصولات‌ عمدة‌ آن‌ گندم‌، جو، پنبه‌، ذرت‌، يونجه‌، تره‌بار، حبوبات‌ و انگور و انار است‌.سدّ ماملو، در شمال‌ روستاي‌ حمامك‌، و سدّ خاكي‌ سرخه‌حصار در اين‌ شهرستان‌ احداث‌ شده‌ و عمليات‌ اجرايي‌ سدّ خاكي‌ چنداب‌ در چنداب‌ جديد آغاز شده‌ است‌ (استانداري‌ تهران‌. حوزة‌ معاونت‌ سياسي‌ و امنيتي‌، ص‌ 14). شهرستان‌ داراي‌ سيزده‌ معدن‌ شن‌ و ماسة‌ فعال‌ است‌. در شمال‌ آبادي‌ توچال‌ معدن‌ سنگ‌ گچ‌ و در جنوب‌ آن‌ معدن‌ سنگ‌ آهك‌ بهره‌برداري‌ مي‌شود. از واحدهاي‌ صنعتي‌ آن‌ مي‌توان‌ از كارخانه‌هاي‌ توليدي‌ صنايع‌ نظامي‌ پارچين‌، صنايع‌ رادياتورسازي‌، ساخت‌ موتورسيكلت‌، سراميك‌، كاشي‌، كارخانة‌ آسفالت‌ و آجرپزي‌ نام‌ برد. اين‌ شهرستان‌ سكونتگاه‌ ايل‌ هداوند، طوايف‌ كردبچه‌، سيلسيور، نجفي‌ عرب‌ و اقوام‌ پازوكي‌ و بوربور است‌ (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌38، ص‌58؛ استانداري‌ تهران‌. حوزة‌ معاونت‌ سياسي‌ و امنيتي‌، ص‌ 17ـ 18، 21).در تقسيمات‌ اداري‌ و سياسي‌ 1329 ش‌ پاكدشت‌ كه‌ پَلَشت‌ ناميده‌ مي‌شد، جزو آباديهاي‌ دهستان‌ بهنام‌ پازوكي‌ بخش‌ ورامين‌ (از شهرستان‌ تهران‌) بود (اميني‌، ص‌ 168). در تقسيمات‌ 1355 ش‌ پلشت‌ يكي‌ از بخشهاي‌ شهرستان‌ ورامين‌، از استان‌ مركزي‌، مشتمل‌ بر دو دهستان‌ بهنام‌ سوختة‌ شمالي‌ و بهنام‌ پازوكي‌ شمالي‌ بود. در 1366 ش‌ نام‌ اين‌ بخش‌ به‌ پاكدشت‌ تغيير يافت‌ (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌ 38، ص‌ 57). در تقسيمات‌ 1371 ش‌ دهستان‌ فيلستان‌ در بخش‌ پاكدشت‌ ضبط‌ شده‌ است‌. بخش‌ پاكدشت‌ در 1376 ش‌ به‌ شهرستان‌ تبديل‌ شد (ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌، 1376 ش‌، ص‌ 15؛ همو، 1378 ش‌، ص‌ 16). در 1375 ش‌ از كل‌ جمعيت‌ شهرستان‌ حدود 30% شهرنشين‌ و بقيه‌ روستانشين‌ بوده‌اند.آثار باستاني‌ و تاريخي‌ شهرستان‌ عبارت‌اند از: ويرانة‌ آتشكده‌هايي‌ متعلق‌ به‌ دورة‌ هخامنشيان‌ در دهستان‌ فيلستان‌، امامزاده‌ چهل‌خاتون‌ در آبادي‌ جمال‌آباد (به‌ گفتة‌ محمدحسن‌خان‌ تاج‌بخش‌، آقامحمدخان‌ قاجار در 1193 در اين‌ آبادي‌ تاجگذاري‌ كرد)، امامزاده‌ جزه‌پوش‌/ سبزه‌پوش‌ در آبادي‌ آفرين‌، و امامزاده‌ حمزه‌رضا و كاروانسرايي‌ قديمي‌ در آبادي‌ خاتون‌آباد. آباديهاي‌ خسرو توچال‌ و جيتو، متعلق‌ به‌ حدود پانصد سال‌ پيش‌، ظاهراً محل‌ تبعيد بسياري‌ از خوانين‌ و سركشان‌ حكومتهاي‌ افشاريه‌ و زنديه‌ بوده‌ است‌. يخچال‌ قديمي‌ پيرداغلان‌ نيز در اين‌ شهرستان‌ قرار دارد (وزيري‌، ص‌ 53؛ استانداري‌ تهران‌. حوزة‌ معاونت‌ سياسي‌ و امنيتي‌، ص‌ 11ـ12؛ زنده‌دل‌، ص‌ 160؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلّح‌، ج‌ 38، ذيل‌ آباديهاي‌ «آفرين‌»، «خاتون‌ آباد»، «جمال‌آباد»).2) شهر پاكدشت‌ (جمعيت‌ طبق‌ سرشماري‌ 1375 ش‌، 220 ، 49 تن‌). در ارتفاع‌ حدود 1020 متري‌، در 25 كيلومتري‌ شمال‌ ورامين‌ واقع‌ است‌. كوه‌ پارچين‌ در شمال‌ شرقي‌ آن‌ قرار گرفته‌ است‌. حداكثر دماي‌ آن‌ به‌ ْ42 و حداقل‌ آن‌ به‌ ْ9- مي‌رسد. ميانگين‌ بارش‌ سالانة‌ آن‌ حدود 200 ميليمتر است‌.شهر از طريق‌ جادة‌ اصلي‌ تهران‌ ـ مشهد با تهران‌ (در حدود 25 كيلومتري‌ شمال‌غربي‌) و از همين‌ طريق‌ با ايوانكي‌ (در 40 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌) و شهر گرمسار (در 71 كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌) ارتباط‌ دارد. مؤسسة‌ آموزش‌ عالي‌ ابوريحان‌ بيروني‌ در اين‌ شهر داير است‌ (سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌ 38، ص‌ 60؛ استانداري‌ تهران‌. حوزة‌ معاونت‌ سياسي‌ و امنيتي‌، ص‌ 20).پاكدشت‌ در گذشته‌ روستايي‌ بود كه‌ به‌سبب‌ داشتن‌ باتلاق‌، آلودگي‌ و نيز شيوع‌ بيماري‌ مالاريا، پَلشت‌ (به‌معناي‌ پليد، مردار) خوانده‌ مي‌شد (وزيري‌، ص‌ 67).ظاهراً نخستين‌بار، ناصرالدين‌ شاه‌ در سفرنامه‌اش‌ از پلشتِ پازوكيها كه‌ متعلق‌ به‌ محمدحسين‌ ارباب‌ بوده‌ ياد كرده‌ است‌ (ص‌ 225). در 1328 ش‌ رزم‌آرا نام‌ آن‌ را پل‌دشت‌ هم‌ ضبط‌ كرده‌ است‌ (ج‌ 1، ص‌ 42). آبادي‌ پلشت‌ مركز عمليات‌ بنگاه‌ خاور نزديك‌ بود و در 1331 ش‌ به‌منظور تربيت‌ مأموران‌ بهداشت‌، با همكاري‌ اين‌ بنگاه‌ و دولت‌ ايران‌ آموزشگاه‌ بهسازي‌ در آن‌ تأسيس‌ شد. براساس‌ گزارش‌ بنگاه‌ در 1337 ش‌/1958، اين‌ آموزشگاه‌ در خاورميانه‌ و خاور دور شهرت‌ بسزايي‌ كسب‌ كرد ( دايرة‌المعارف‌ فارسي‌ ، ج‌ 1، ذيل‌ «پلشت‌»).آبادي‌ پلشت‌ در 1366 ش‌ به‌ پاكدشت‌ تغيير نام‌ يافت‌ و در 1370 ش‌ به‌ شهر تبديل‌ شد (ايران‌. وزارت‌ كشور. 1378 ش‌، ص‌ 16؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، ج‌ 38، ص‌ 57).منابع‌: استانداري‌ تهران‌. حوزة‌ معاونت‌ سياسي‌ و امنيتي‌. دفتر امور اجتماعي‌، نگاهي‌ به‌ اقليم‌شناسي‌ استان‌ تهران‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ محمد اميني‌، تاريخ‌ اجتماعي‌ ورامين‌ در دورة‌ قاجاريه‌ ، ] بي‌جا [ ، 1368 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور، تقسيمات‌ كشور شاهنشاهي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1355 ش‌؛ ايران‌. وزارت‌ كشور. معاونت‌ سياسي‌ و اجتماعي‌. دفتر تقسيمات‌ كشوري‌، سازمان‌ تقسيمات‌ كشوري‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1371 ش‌؛ همو، سازمان‌ تقسيمات‌ كشوري‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1376 ش‌؛ همو، نشرية‌ تاريخ‌ تأسيس‌دار: ] تقسيمات‌ كشوري‌ 1378 [ ، تهران‌ 1378 ش‌؛ بيتا جمالپور، سيماي‌ اقتصادي‌ و اجتماعي‌ شهرستان‌ پاكدشت‌ ( سال‌ 1375 )، تهران‌: سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ تهران‌، 1376 ش‌؛ دايرة‌المعارف‌ فارسي‌ ، به‌ سرپرستي‌ غلامحسين‌ مصاحب‌، تهران‌ 1345ـ1374 ش‌؛ حسينعلي‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ ايران‌ ( آباديها )، ج‌1: استان‌ مركزي‌ ، تهران‌ 1355 ش‌، 1328 ش‌؛ حسن‌ زنده‌دل‌، استان‌ تهران‌ ، تهران‌: نشر ايرانگردان‌، 1376 ش‌؛ سازمان‌ برنامه‌ و بودجة‌ استان‌ تهران‌. معاونت‌ آمار و اطلاعات‌، آمارنامة‌ استان‌ تهران‌ 1377 ، تهران‌ 1378 ش‌؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ آباديهاي‌ كشور جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌ 38 : تهران‌ ، تهران‌ 1370 ش‌؛ مركز آمار ايران‌، سرشماري‌ عمومي‌ نفوس‌ و مسكن‌ 1375: نتايج‌ تفصيلي‌ كل‌ كشور ، تهران‌ 1376 ش‌؛ ناصرالدين‌ قاجار، شاه‌ ايران‌، سفرنامة‌ دوّم‌ خراسان‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ نقشة‌ راههاي‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ نقشه‌برداري‌ كشور، 1377 ش‌؛ سعيد وزيري‌، تاريخ‌ ورامين‌ ، ورامين‌ 1358 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

صنوبر منصوري

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده