پاکدامن‌ بیبیان‌
معرف
زيارتگاهها و مكانهاي‌ مقدس‌ لاهور، با صدها سال‌ پيشينة‌ تاريخي‌
متن
پاكدامن‌ بيبيان‌ ، از زيارتگاهها و مكانهاي‌ مقدس‌ لاهور، با صدها سال‌ پيشينة‌ تاريخي‌. دربارة‌ اين‌ زيارتگاه‌ روايات‌ متعددي‌ وجود دارد كه‌ هيچ‌ يك‌ مستند نيست‌ و ريشه‌ در افسانه‌هاي‌ محلي‌ دارد. از جمله‌ اينكه‌ در سدة ششم‌ يكي‌ از ساداتِ زاهد و عابد، به‌ نام‌ سيداحمد توخته‌، از كرمان‌ به‌ لاهور آمد و در آنجا مقيم‌ شد تا در 602 درگذشت‌ و در محلة‌ چهل‌ بيبيان‌ لاهور به‌ خاك‌ سپرده‌ شد و آرامگاهش‌ اكنون‌ نيز برجاست‌. از وي‌ شش‌ دختر به‌ نامهاي‌ بي‌بي‌حاج‌ رقيه‌، بي‌بي‌تاج‌، بي‌بي‌نور، بي‌بي‌حور، بي‌بي‌گوهر و بي‌بي‌شهباز ماند كه‌ پس‌ از مرگ‌ پدر لاهور را ترك‌ كرده‌ در محلي‌ كه‌ اكنون‌ پاكدامن‌ بيبيان‌ خوانده‌ مي‌شود، اقامت‌ كردند و ظاهراً تا 615 نيز زنده‌ بودند، زيرا به‌ هنگام‌ گريز جلال‌الدين‌ خوارزمشاه‌ به‌ هند، از اين‌ بانوان‌ سخن‌ رفته‌ است‌. در اين‌ محل‌ دو محوطه‌ وجود دارد كه‌ يكي‌ آرامگاه‌ بي‌بي‌حاج‌رقيه‌، بي‌بي‌تاج‌ و بي‌بي‌نور، و ديگري‌ آرامگاه‌ بي‌بي‌حور، بي‌بي‌گوهر و بي‌بي‌شهباز است‌. همچنين‌ مدفن‌ سيدجلال‌الدين‌ حيدربن‌ صفي‌الدين‌ بخاري‌ (متوفي‌ 1016)، برادر ميران‌ محمدشاه‌ موج‌ دريا بخاري‌ (متوفي‌ 1013) با گنبدي‌ آجري‌ در محوطة‌ اول‌ ديوار به‌ ديوار مقبرة‌ بي‌بي‌تاج‌ قرار دارد و مردم‌ آن‌ را روضة‌ استاد حضرات‌ بيبيان‌ مي‌نامند ( د.اردو ، ذيل‌ مادّه‌؛ غلام‌ سرور لاهوري‌، ج‌ 2، ص‌ 93). به‌ موجب‌ روايات‌ محلي‌ نيز اين‌ شش‌ بانو دختران‌ عقيل‌بن‌ ابيطالب‌ بوده‌اند كه‌ پس‌ از حادثة‌ كربلا به‌ لاهور پناه‌ برده‌اند ( د. اردو ، همانجا). دربارة‌ روايت‌ اخير بايد گفت‌ كه‌ در كتابهاي‌ معتبر تاريخ‌ و سرگذشت‌نامه‌هاي‌ اهل‌ بيت‌ نشاني‌ از آن‌ نيست‌ و نامهاي‌ مزبور نيز كه‌ اغلب‌ فارسي‌ است‌ به‌ هيچ‌ وجه‌ نمي‌تواند نام‌ دختران‌ عقيل‌ بوده‌ باشد.در پاره‌اي‌ روايات‌ آمده‌ است‌ كه‌ بي‌بي‌حاج‌ دختر علي‌ عليه‌السلام‌ و همسر مسلم‌بن‌ عقيل‌ بوده‌ و بقيه‌ دختران‌ عقيل‌ و خواهران‌ مسلم‌ بوده‌اند و آنان‌ را 704 حافظ‌ قرآن‌ همراهي‌ مي‌كرده‌اند. اينان‌ همراه‌ امام‌ حسين‌ عليه‌السلام‌ تا كربلا آمدند اما در نهم‌ محرم‌ به‌ دستور امام‌ عازم‌ هند شدند. در لاهور از آنها كراماتي‌ سر زد و بسياري‌ از مردم‌ آن‌ نواحي‌ مسلمان‌ شدند. اين‌ بانوان‌ در علم‌ نيز تبحر داشتند و كثيري‌ از اوليا و حافظان‌ قرآن‌ شاگرد و مريد آنان‌ بودند، از جمله‌ ابوالفتح‌، ابوالفضل‌، ابوالمكارم‌ و عبدالله‌ مشهور به‌ باباخاكي‌ (چشتي‌، ص‌180ـ 186). برخي‌ نيز مي‌گويند كه‌ باباخاكي‌ محمدجمال‌ نام‌ داشته‌ و كساني‌ كه‌ نسبِ خود را به‌ او مي‌رسانند، متولّي‌ اين‌ زيارتگاه‌ هستند (همان‌، ص‌183، 186ـ187) و پادشاهان‌ وقت‌ زمينهايي‌ براي‌ مخارج‌ آن‌ وقف‌ كرده‌اند ( د. اردو ، همانجا). به‌ نوشتة‌ گلبدن‌ بيگم‌ (ص‌ 47)، در سدة‌ دهم‌ همايون‌ مدتي‌ نزديك‌ آنجا، در باغ‌ خواجه‌ غازي‌بيگ‌، اقامت‌ گزيد.در سرگذشت‌ اين‌ بانوان‌ آثاري‌ چند نگارش‌ يافته‌ است‌ كه‌ مي‌توان‌ به‌ اينها اشاره‌ كرد: دو رساله‌ به‌ نام‌ رسالة‌ بيبيان‌ پاكدامنان‌ از غلام‌ دستگير نامي‌؛ رسالة‌ بيبيان‌ پاكدامن‌ از محمددين‌كليم‌؛ كتاب‌ بيبيان‌ پاك‌ دامنان‌ از مسعود رضا خاكي‌؛ بي‌بي‌پاك‌ دامن‌ از مولانا سيدآغا مهدي‌ لكهنوي‌ (متوفي‌ 1365 ش‌) و تاريخ‌ بيبيان‌ پاكدامنان‌ از مولوي‌ محمدبخش‌ شاه‌ قريشي‌ (نقوي‌، ج‌ 1، ص‌ 446، ج‌ 2، ص‌ 458، 460ـ461).مسجد نور ايمان‌، مسجد باباخاكي‌ و مسجد محمد امين‌بيگ‌ (ح 1144) در كنار اين‌ زيارتگاه‌ واقع‌ است‌ و بر روي‌ كتيبة‌ مرمر مسجد نور ايمان‌ دو بيت‌ شعر فارسي‌ كتابت‌ شده‌ است‌ (چغتائي‌، ص‌ 102).منابع‌: اردو دائرة‌ معارف‌ اسلاميّه‌ ، لاهور 1384ـ1410/1964ـ1989؛ نور احمد چشتي‌، تحقيقات‌ چشتي‌ ، چاپ‌ احسان‌ علي‌، لاهور 1964؛ محمد عبدالله‌ چغتائي‌، تاريخي‌ مساجد لاهور ، لاهور 1976؛ غلام‌ سرور لاهوري‌، خزينة‌ الاصفيا ، ج‌2، كانپور 1332/1914؛ گل‌ بدن‌ بيگم‌، همايون‌نامه‌ ، متن‌ همراه‌ با ترجمة‌ بوريج‌، دهلي‌ نو 1983؛ حسين‌ عارف‌ نقوي‌، برّ صغيركي‌ اماميه‌ مصنفيّن‌: كي‌ مطبوعه‌ تصانيف‌ اوراتراجم‌ ، اسلام‌ آباد 1376 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

اكبر ثبوت‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده