پاساروفچه‌
معرف
ي‌ در صربستان‌ كه‌ شهرت‌ آن‌ به‌سبب‌ عهدنامة‌ صلحي‌ است‌ كه‌ در آنجا ميان‌ دولت‌ عثماني‌ و دولتهاي‌ ونيز و اتريش‌ منعقد شده‌ است‌
متن
پاساروفچه‌ ، شهري‌ در صربستان‌ كه‌ شهرت‌ آن‌ به‌سبب‌ عهدنامة‌ صلحي‌ است‌ كه‌ در آنجا ميان‌ دولت‌ عثماني‌ و دولتهاي‌ ونيز و اتريش‌ منعقد شده‌ است‌.«پاساروفچه‌» ضبط‌ تركي‌ عثماني‌ براي‌ نام‌ محلي‌ شهر، پژارواك‌ (برگرفته‌ از واژة‌ صربي‌ ـ كرواتي‌ پُژار به‌ معناي‌ آتش‌)، است‌. اين‌ شهر كه‌ در اروپا به‌ نام‌ آلمانيِ پاساروويتس‌ معروف‌ است‌، در حدود شصت‌ كيلومتري‌ جنوب‌ شرقي‌ بلگراد، در دشت‌ حاصلخيزي‌ در صربستان‌، در كنار دانوب‌ قرار دارد. پاساروفچه‌ گاه‌ در اشغال‌ دولت‌ عثماني‌ و گاه‌ در اختيار صربها بود تا اينكه‌ در 1230/ 1815 به‌ صربها واگذار و جزو جمهوري‌ فدرال‌ يوگسلاوي‌ شد. پاساروفچه‌ شهر تجاري‌ پررونقي‌ محسوب‌ مي‌شود ( د.اسلام‌ ، چاپ‌ دوم‌، ذيل‌ مادّه‌).عهدنامة‌ پاساروفچه‌ پس‌ از جنگ‌ عثماني‌ با جمهوري‌ ونيز (1126ـ1130/ 1714ـ 1718) و اتريش‌ (1128ـ 1130/ 1716ـ 1718)، در شهر پاساروفچه‌ منعقد شد و بر طبق‌ آن‌ باب‌عالي‌ * سرزمينهاي‌ بسياري‌ را از دست‌ داد. در 1126/ 1714، سلطان‌ احمد سوم‌ به‌ بهانة‌ تعديات‌ ونيزيها در دريا به‌ عثمانيان‌ و نيز شوراندن‌ اهالي‌ مونته‌نگرو بر دولت‌ عثماني‌، به‌ جمهوري‌ ونيز اعلان‌ جنگ‌ داد. پس‌ از آن‌ دولت‌ عثماني‌ مورئا (بخش‌ جنوبي‌ يونان‌) را كه‌ طبق‌ عهدنامة‌ كارلوويتس‌ (1111/1699) به‌ ونيز تعلق‌ داشت‌، محاصره‌ و تسخير كرد (هامر ـ پورگشتال‌، ج‌4، ص‌ 2994؛ بريتانيكا ، ذيل‌ "Passarowitz, Treaty of" ) و از امپراتوري‌ اتريش‌ خواست‌ تا بيطرفي‌ خود را در اين‌ جنگ‌ اعلام‌ كند. اما اتريشيها به‌ دليل‌ پيمان‌ اتحاد با جمهوري‌ ونيز و به‌ بهانة‌ تخطي‌ باب‌ عالي‌ از مواد عهدنامة‌ كارلوويتس‌، وارد جنگ‌ شدند (هامر ـ پورگشتال‌، ج‌ 4، ص‌ 3011ـ3013؛ > مجموعة‌ عهدنامه‌هاي‌ منعقده‌ < ، ج‌27، ص‌361ـ 368). نيروهاي‌ اتريشي‌ به‌ فرماندهي‌ شاهزاده‌ اوژن‌ در پترواردين‌ نيروهاي‌ عثماني‌ را بسختي‌ شكست‌ دادند (لاموش‌، ص‌135) و در 1128/1716 طمشوار كه‌ آخرين‌ سنگر دولت‌ عثماني‌ در مجارستان‌ بود به‌ تسخير شاهزاده‌ اوژن‌ درآمد (هامر ـ پورگشتال‌، ج‌4، ص‌3028). اين‌ رخداد سرآغاز ناكاميهاي‌ پياپي‌ نيروهاي‌ عثماني‌ در بالكان‌ بود. دولت‌ عثماني‌ با از دست‌ دادن‌ بلگراد در همان‌ سال‌ ناگزير به‌ سازش‌ شد (براي‌ تفصيل‌ اين‌ جنگ‌ رجوع كنيد به هامر ـ پورگشتال‌، ج‌4، ص‌2994ـ3042). شاهزاده‌ اوژن‌ محل‌ مذاكره‌ را در پاساروفچه‌ تعيين‌ كرد و دولتهاي‌ انگليس‌ و هلند به‌ عنوان‌ ميانجي‌ در اين‌ مذاكره‌ شركت‌ جستند (شاو، ج‌1، ص‌232). قرارداد صلح‌ عاقبت‌ در 4 رمضان‌ 1130/ 21 ژوئية‌ 1718 براي‌ مدت‌ 24 سال‌ و در بيست‌ ماده‌ بسته‌ شد. براساس‌ اين‌ پيمان‌، دولت‌ عثماني‌ بلگراد، قسمتي‌ از صربستان‌ و طمشوار را به‌ اتريش‌ واگذار كرد. ونيزيها قلاعي‌ را كه‌ در آلباني‌، هرزگوين‌ و دالماسي‌ به‌ دست‌ آورده‌ بودند، در اختيار گرفتند و مورئا همچنان‌ در اختيار دولت‌ عثماني‌ باقي‌ ماند (براي‌ مواد عهدنامه‌ رجوع كنيد به > مجموعة‌ عهدنامه‌هاي‌ منعقده‌ < ، ج‌ 27، ص‌ 360ـ367). در 10 رمضان‌/ 27 ژوئية‌ همان‌ سال‌ نيز قراردادي‌ تجاري‌ و دريانوردي‌، بر اساس‌ پيمان‌ كارلوويتس‌، در بيست‌ ماده‌ ميان‌ عثماني‌ و اتريش‌ به‌ امضا رسيد. در اين‌ قرارداد، تجارت‌ در داخل‌ خاك‌ عثماني‌ براي‌ اتباع‌ اتريش‌ آزاد شد و بازرگانان‌ ايراني‌ اجازه‌ يافتند كه‌ از خاك‌ عثماني‌ با اتريش‌ مناسبات‌ تجاري‌ برقرار كنند (هامر ـ پورگشتال‌، ج‌ 4، ص‌ 3050ـ 3052؛ نيز رجوع كنيد به > مجموعة‌ عهدنامه‌هاي‌ منعقده‌ < ، ج‌ 27، ص‌ 395، 409ـ414).پس‌ از امضاي‌ عهدنامة‌ پاساروفچه‌ در زمان‌ صدارت‌ ابراهيم‌ پاشا داماد (1130ـ1142)، دربار عثماني‌ در درگيري‌ با دولتهاي‌ اروپايي‌ محتاط‌تر شد و بيشتر به‌ برقراري‌ آرامش‌ و صلح‌ و اصلاح‌ امور داخلي‌ همت‌ گماشت‌. اين‌ عهدنامه‌ نشان‌دهندة‌ ضعف‌ دولت‌ عثماني‌ در حال‌ زوال‌ و پيشرفت‌ نظامي‌ دول‌ اروپايي‌ بود (شاو، ج‌1، ص‌233). بعلاوه‌، دولت‌ عثماني‌ با از دست‌ دادن‌ طمشوار بكلي‌ از اروپاي‌ مركزي‌ جدا ماند و اتريش‌ نسبت‌ به‌ ونيز از منافع‌ بيشتري‌ برخوردار شد ( د.ترك‌ ، ذيل‌ مادّه‌).منابع‌: لئون‌ لاموش‌، تاريخ‌ تركيه‌ ، ترجمة‌ سعيد نفيسي‌، تهران‌ 1316 ش‌؛ يوزف‌ فون‌ هامر ـ پورگشتال‌، تاريخ‌ امپراطوري‌ عثماني‌ ، ترجمة‌ ميرزا زكي‌ علي‌آبادي‌، چاپ‌ جمشيد كيان‌فر، تهران‌ 1367ـ 1369 ش‌؛The Consolidated treaty series , edited and annotated by Clive Parry, vol. 27, New York; EI 2 , s.v. "Pasarofc § a" (by F. Bajraktarevic ¨ ) The New Encyclopaedia Britannica , Chicago 1985, Micropaedia ; Stanford Shaw, History of the Ottoman empire and modern Turkey , Cambridge 1985; TA , s.v. "Pasarof µ a" (by O. Yدksel).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شهناز رازپوش‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده