پارلمان‌ مسلمانان‌ بریتانیا
معرف
دي‌ اسلامي‌ وابسته‌ به‌ مسلمانان‌ بريتانيا
متن
پارلمان‌ مسلمانان‌ بريتانيا ، نهادي‌ اسلامي‌ وابسته‌ به‌ مسلمانان‌ بريتانيا. اين‌ نهاد در 14 دي‌ 1370/ 4 ژانوية‌ 1992، در لندن‌ طي‌ مراسمي‌ با حضور نمايندگان‌ مطبوعات‌ و راديو و تلويزيون‌، رسماً آغاز به‌كار كرد. پيش‌ از آن‌، هيچ‌ رويدادي‌ دربارة‌ مسلمانان‌ بريتانيا چنين‌ انعكاس‌ خبري‌ وسيعي‌ پيدا نكرده‌ بود؛ برنامة‌ امور مذهبي‌ بي‌بي‌سي‌ ( يكشنبه‌ ) به‌ استثناي‌ خبر انتصاب‌ اسقف‌ اعظم‌ كانتربري‌ ، بيش‌ از هر رويدادي‌ خبر اين‌ مراسم‌ را گزارش‌ كرد.همانطور كه‌ مؤسس‌ اين‌ نهاد، دكتر كليم‌ صديقي‌ * ، در نظر داشت‌، پارلمان‌ حركت‌ تازه‌اي‌ در نظام‌ سياسي‌ مسلماناني‌ است‌ كه‌ در اقليت‌ قرار دارند و با تمام‌ مشكلات‌ اقليتها روبرو هستند. پس‌ از مسئلة‌ سلمان‌ رشدي‌، ايجاد اين‌ پارلمان‌ تدبيري‌ بود كه‌ براي‌ حل‌ برخي‌ از مشكلات‌ ناشي‌ از اين‌ قضيه‌ انديشيده‌ شد و قدرت‌ و همبستگي‌ ديني‌ جامعة‌ مسلمانان‌ را نشان‌ داد؛ وانگهي‌، تشكيلات‌ سياسي‌ بريتانيا را از حضور اقليتي‌ آگاه‌ كرد كه‌ در نهايت‌، از قدرتي‌ بالاتر از قدرت‌ غيرمذهبي‌ (سكولار) حكومت‌ تبعيت‌ مي‌كند. مسلمانان‌ بريتانيا، نه‌ فقط‌ به‌ سبب‌ حمايت‌ از «حكم‌» امام‌خميني‌(ره‌) داير بر ارتداد سلمان‌ رشدي‌ خود را مواجه‌ با محروميت‌ اجتماعي‌ ديدند، بلكه‌ همزمان‌ با آن‌، از فاجعة‌ نسل‌كشي‌ در بوسني‌ ــ كه‌ آنها را از آسيب‌پذيريشان‌ آگاه‌ ساخت‌ ــ دچار ضربة‌ رواني‌ شدند. اين‌ ضربة‌ رواني‌ با جنگ‌ دوم‌ خليج‌فارس‌ تشديد شد؛ جنگي‌ كه‌ مسلمانان‌ بريتانيا به‌ اتفاق‌ آرا با آن‌ مخالف‌ بودند. در واقع‌، در بحران‌ رشدي‌ بديهي‌ بود كه‌ مقامات‌ مسئول‌ با همكاري‌ و مساعدت‌ عوامل‌ خائنِ درون‌ جامعة‌ مسلمانان‌، مي‌كوشيدند تا نوعي‌ مذهبِ بدون‌ قدرت‌ را برآنان‌ تحميل‌ كنند.باتوجه‌ به‌ اين‌ تعريف‌ كه‌ سياست‌ «فعاليتي‌ معطوف‌ به‌ قدرت‌ است‌»، افراد دورانديشتر جامعة‌ مسلمانان‌ بريتانيا پي‌بردند كه‌ فقط‌ با قدرتمند كردن‌ جامعة‌ خود مي‌توانند اميد بقا داشته‌ باشند و اين‌ به‌ معناي‌ ضرورت‌ ايجاد چند سازمان‌ سياسي‌ جديد و كاملاً اصيل‌ بود. پارلمان‌ كه‌ بنيانگذارش‌ آن‌ را «نظامي‌ سياسي‌ براي‌ مسلمانان‌ بريتانيا» خوانده‌ است‌، دستاوردي‌ نو در انديشة‌ سياسي‌ اسلامي‌ بود و ويژگيهاي‌ بديع‌ آن‌ نشان‌دهندة‌ رويكردي‌ كاملاً بي‌نظير و جديد به‌ مشكلات‌ اقليت‌ مسلمان‌ بود كه‌ در محيطي‌ خصمانه‌ منزوي‌ شده‌ بودند. سند تأسيس‌، > بيانية‌ مسلمانان‌ (1990) < ، طرحي‌ براي‌ بقا بود، اما مسلمانان‌ بريتانيا با تشكيل‌ پارلمان‌ براي‌ اجراي‌ نظرات‌ و طرحهاي‌ اين‌ بيانيه‌، كه‌ ضمن‌ آن‌ به‌ اقداماتي‌ براي‌ تداوم‌ بقاي‌ خود دست‌ مي‌زدند، براي‌ سازماندهي‌ دروني‌ خود نيز گامهايي‌ برمي‌داشتند كه‌ مدتها پيش‌ از آن‌ ساير جوامع‌ مذهبي‌ برداشته‌ بودند، بويژه‌ يهوديان‌ كه‌ مجمع‌ نمايندگان‌ (پارلمانِ يك‌ مجلسي‌) را در سدة‌ دوازدهم‌/ هجدهم‌ تشكيل‌ دادند يا جامعة‌ انگليكان‌ كه‌ سالها پيش‌ از آن‌ شوراي‌ ديني‌ كليساي‌ انگلستان‌ (پارلمانِ سه‌ مجلسي‌) را بنياد نهاده‌ بودند.بيانيه‌ شامل‌ شرح‌ مختصري‌ از وضع‌ ناگوار مسلمانان‌ بود و آشكارا نشان‌ مي‌داد كه‌ چگونه‌ مي‌توان‌ اوضاع‌ نامطلوب‌ يك‌ اقليت‌ را به‌نفع‌ آنان‌ تغيير داد. بيانيه‌ وضعي‌ را پيشنهاد مي‌كرد كه‌ در آن‌ مسلمانان‌ بريتانيا بتوانند اهداف‌ سياسي‌ و اجتماعيِ هماهنگ‌ با تمامي‌ امت‌ اسلامي‌ را دنبال‌ كنند، و نيز از وابستگي‌ به‌ سرماية‌ خارجي‌ رها شوند. اين‌ پيشنهادها شامل‌ ايجاد نهادهايي‌ بود كه‌ كاركرد موفقيت‌آميز آنها مي‌توانست‌ مسلمانان‌ را از وابستگي‌ به‌ «نظام‌ رفاه‌ اجتماعي‌ بريتانيا » رها سازد؛ و اين‌، بااستفادة‌ صحيح‌ از منابعي‌ عملي‌ مي‌گرديد كه‌ فعلاً سودآوري‌ لازم‌ را نداشت‌ يا از آنها استفادة‌ نادرست‌ مي‌شد. در عين‌حال‌، پيش‌ گرفتن‌ راه‌ دوام‌پذير ديگري‌ به‌جاي‌ همرنگ‌ جامعه‌ شدن‌، آنان‌ را قادر مي‌ساخت‌ كه‌ هويت‌ فرهنگي‌ خود را حفظ‌ كنند. بعلاوه‌، بيانيه‌ امكان‌ همگرايي‌ نهايي‌ ميان‌ اهداف‌ محلي‌ يا ملي‌ و در سطحي‌ وسيعتر اهداف‌ جهاني‌ امت‌ اسلامي‌ را پيش‌بيني‌ كرد، به‌نحوي‌ كه‌ مسلمانان‌ بريتانيا روزي‌ بتوانند از حمايتي‌ مشابه‌ حمايت‌ روسيه‌ از اتباع‌ ارتدوكس‌ دولت‌ عثماني‌ يا حمايت‌ فرانسه‌ از اتباع‌ كاتوليك‌ حكومت‌ عثماني‌ برخوردار شوند؛ هرچند حقوق‌ مدني‌ هر دو گروه‌ قبلاً به‌ حد كفايت‌ در نظام‌ «ملت‌» تضمين‌ شده‌ بود.در آغاز، عنوان‌ «شوراي‌ مسلمانان‌ بريتانيايي‌» درنظر گرفته‌ شده‌ بود، اما رسانه‌ها عنوان‌ «پارلمان‌» را تحميل‌ كردند. پارلمان‌ از لحاظ‌ ساختار، قرار بود دو مجلسي‌ باشد. از آنجا كه‌ مسلمانان‌ بريتانيا به‌نحوي‌ بسيار نابرابر در كشور پراكنده‌ شده‌ بودند و درنتيجه‌ نمي‌توانستند حوزه‌هاي‌ انتخابي‌ جغرافيايي‌ داشته‌ باشند، گروههاي‌ مذكور در بيانية‌ مسلمانان‌ به‌ مثابه‌ حوزه‌هاي‌ انتخابي‌ بودند؛ يعني‌ گروههاي‌ موقتي‌ كه‌ مي‌توانستند در همه‌جا شروع‌ به‌كار كنند و در محل‌ كار، شهر يا دانشگاه‌ محتواي‌ بيانيه‌ را به‌ بحث‌ بگذارند و درصورت‌ توافق‌، يكي‌ از اعضا را به‌ نمايندگي‌ خود در مجلس‌ نمايندگان‌ انتخاب‌ كنند. اين‌ نمايندگي‌ با نمايندگي‌ گروههاي‌ صنفي‌ (براي‌ مثال‌، انجمن‌ بازرگانان‌ مسلمان‌) تكميل‌ شد. به‌ اين‌ ترتيب‌، مجلس‌ نمايندگان‌ انعطاف‌پذير بود و مي‌توانست‌ با توسعه‌ و رشد جامعه‌ و با پيچيده‌تر شدن‌ سازمان‌ اجتماعي‌ آن‌ گسترش‌ يابد. در مقابل‌، اعضاي‌ مجلس‌ اعيان‌ ، كه‌ تاكنون‌ تشكيل‌ نشده‌ است‌، بايد انتصابي‌ باشند نه‌ انتخابي‌، و ملاك‌ انتصاب‌، شناخت‌ خدمات آنها به‌ جامعه‌ و كمك‌ آنان‌ به‌ دانش‌پژوهي‌ و مانند آن‌ است‌.بر خلاف‌ مجالس‌ وستمينستر ، آلستر ، منكس‌ ، اسكاتلند يا ويلز، پارلمان‌ مسلمانان‌ قدرتي‌ در اختيار ندارد تا حكومت‌ را به‌اجراي‌ تصميمات‌ پارلمان‌ وادارد؛ پارلمان‌ نمي‌تواند قانونگذاري‌ كند، سپاهي‌ فراهم‌ بياورد يا ماليات‌ وضع‌ كند. اما برپاية‌ اتفاق‌نظر قادر به‌ دستيابي‌ به‌ برخي‌ امور است‌؛ مي‌تواند از يك‌ مرجع‌ صالح‌ فتوا بگيرد، و زكات‌ و صدقات‌ را گردآوري‌ و توزيع‌ كند. اين‌ روش‌، امكان‌ استقلال‌ مسلمانان‌ بريتانيا را در عمل‌ فراهم‌ مي‌سازد، زيرا مسلمانان‌ از طريق‌ سلسله‌ نهادهايي‌ كه‌ سرماية‌ آنها كاملاً تأمين‌ شده‌ است‌، به‌ نظام‌ رفاهي‌ و آموزشي‌ ويژة‌ خود دست‌ مي‌يابند. اين‌ طرحها پارلمان‌ را با برخي‌ گروههاي‌ ذينفع‌ درگير كرده‌ است‌، از جمله‌ جريانهاي‌ مبتني‌ بر روابط‌ نژادي‌كه‌ گستاخانه‌ ادعا دارند از طرف‌ مسلمانان‌ سخن‌ مي‌گويند در حالي‌ كه‌ مسلمانان‌ اصلاً نژاد نيستند. پارلمان‌ در زمينة‌ آموزش‌ نيز با اين‌ مشكل‌ مواجه‌ است‌؛ چرا كه‌ سياست‌ رسمي‌ نسبت‌ به‌ مسلمانان‌ در اين‌ حوزه‌، بر تجارب‌ استعماري‌ گسترده‌ و طولاني‌ مدت‌ بريتانيا و شيوة‌ موفق‌ «تفرقه‌ بينداز و حكومت‌ كن‌» مبتني‌ است‌.تركيب‌ پارلمان‌ نشان‌دهندة‌ تنوع‌ افرادي‌ است‌ كه‌ جامعة‌ مسلمانان‌ را در بريتانيا تشكيل‌ مي‌دهند، از نوكيشان‌ محلي‌ يا فرزندان‌ آنها تا مهاجراني‌ كه‌ با انگيزة‌ اقتصادي‌ از كشورهاي‌ مشترك‌المنافع‌ مهاجرت‌ كرده‌اند، و نيز روشنفكران‌ مهاجر كه‌ در تبعيد خودخواسته‌ يا اجباري‌ به‌ سر مي‌برند اما تابعيت‌ بريتانيا را دارند. پارلمان‌ را مي‌توان‌ مجمع‌ عمومي‌ مسلمانان‌ بريتانيا دانست‌ كه‌ تركيب‌ آن‌ نمودي‌ از گوناگوني‌ شركت‌كنندگان‌ در مراسم‌ حج‌ است‌. پارلمان‌، با پرهيز كردن‌ از نظام‌ حزبي‌، غير فرقه‌گرا و مخالف‌ تبعيض‌ جنسي‌ است‌. بنيانگذار پارلمان‌ در سخنراني‌ افتتاحية‌ خود اهداف‌ آن‌ را عمدتاً چنين‌ بيان‌ كرد: «گسترش‌ حضور توانمند مسلمانان‌ در بريتانيا بر پاية‌ تابعيت‌ عمومي‌، ايجاد توافق‌ در مسائل‌ اساسي‌ ميان‌ مسلمانان‌، تعيين‌ اهداف‌ جامعة‌ مسلمانان‌، بهبود وضع‌ اقتصادي‌ و اجتماعي‌ مسلمانان‌ بريتانيا و بسيج‌ كردن‌ منابع‌ انساني‌، معنوي‌ و مادي‌ جامعة‌ اسلامي‌ در خدمت‌ به‌ جامعة‌ مسلمانان‌ و اسلام‌».اگرچه‌ بعضي‌ از اين‌ اهداف‌ دور از دسترس‌ است‌، پيشينة‌ پارلمان‌ تا به‌امروز، بويژه‌ در امورخيريه‌، ستايش‌انگيز بوده‌ است‌. پارلمان‌ از يك‌ كميتة‌ طراحي‌ راهبردي‌ ، كه‌ گروههاي‌ ويژه‌ را براي‌ تعيين‌ مسائل‌ مورد بحث‌ و رأي‌گيري‌ در جلسة‌ عمومي‌ فرامي‌خواند، و يك‌ كميتة‌ اهداف‌ عام‌ تشكيل‌ شده‌ است‌. تصميمات‌ اتخاذ شده‌ را اعضاي‌ دايم‌ در دفتر مركزي‌ پارلمان‌ در لندن‌ به‌اجرا درمي‌آورند. همچنين‌ پارلمان‌ از طريق‌ شماري‌ از نهادهاي‌ جانبي‌، بويژه‌ كميتة‌ حقوق‌ بشر و بيت‌المال‌ اسلامي‌، تأمين‌ سرمايه‌ مي‌كند و فعاليت‌ اقتصادي‌ دارد. كميتة‌ حقوق‌ بشر به‌ مواردي‌ كه‌ حقوق‌ مسلمانان‌ بريتانيايي‌ يا خارجي‌ پايمال‌ شود، رسيدگي‌ مي‌كند و پارلمان‌ را مطلع‌ مي‌سازد. بيت‌المال‌ اسلامي‌ با گردآوري‌ زكات‌ و صدقه‌، براي‌ اهداف‌ خيرخواهانه‌ سرمايه‌ فراهم‌ مي‌كند. به‌عنوان‌ نمونه‌، «طرح‌ وامهاي‌ دانشجويي‌» كه‌ بيت‌المال‌ آن‌ را به‌ اجرا درآورد براي‌ تكميل‌ يا جايگزيني‌ كمك‌ هزينه‌هاي‌ دولتي‌ طرح‌ريزي‌ شده‌ است‌. به‌ عنوان‌ نمونه‌اي‌ ديگر، كميتة‌ حقوق‌ بشر دفاع‌ از جوانان‌ مسلمان‌ بريتانيايي‌ را كه‌ در 1378 ش‌/1999 در يمن‌ به‌اتهام‌ تروريسم‌ بازداشت‌ شده‌ بودند پيگيري‌ كرد، در اين‌ زمينه‌ تبليغات‌ كرد و توانست‌ براي‌ آنها وكيل‌ بگيرد و مي‌توان‌ گفت‌ كه‌ دخالت‌ بموقع‌ اين‌ كميته‌ آنها را از اعدام‌ شتابزده‌ نجات‌ داد. يكي‌ ديگر از نهادهاي‌ جنبي‌ پارلمان‌، سازمان‌ مواد غذايي‌ حلال‌ است‌. اين‌ سازمان‌ رسوايي‌ صنايع‌ غذايي‌ به‌ اصطلاح‌ حلال‌ بريتانيا را افشا كرد و با شيوه‌هايي‌ از قبيل‌ صدور مجوز، مجموعه‌اي‌ از مراقبتها براي‌ محصولات‌ ايجاد كرد تا با سوءاستفاده‌هاي‌ حاكم‌ بر اين‌ صنعت‌ مبارزه‌ كند. اين‌ سازمان‌ با همكاري‌ كارگزاريهاي‌ دولتي‌ تعريف‌ «حلال‌» را پاس‌ داشت‌، و اين‌ تعريف‌ در 1378 ش‌/ 1999 به‌ مجموعة‌ قوانين‌ نيز راه‌ يافت‌. همچنين‌، به‌ منظور اعتلاي‌ معيارهاي‌ فرهنگي‌ امت‌ اسلامي‌ در بريتانيا در سطحي‌ برابر با جامعه‌ ميزبان‌، بر آموزش‌ اسلامي‌ نيز بيش‌ از پيش تأكيد مي‌شود.دلمشغولي‌ پارلمان‌ دربارة‌ جامعة‌ مسلمانان‌ بريتانيا، سبب‌ بي‌توجهي‌ به‌ جامعة‌ جهاني‌ مسلمانان‌ نشده‌ است‌. اين‌ امر در توسعة‌ روابط‌ كارآمد و نزديك‌ با دولت‌ چچن‌ و نمايندگان‌ آنها در لندن‌، در 1378 ش‌/ 1999ـ2000، نمايان‌ است‌. پارلمان‌ مسلمانان‌ به‌ بسيج‌ كردن‌ كمكهاي‌ مالي‌ جامعة‌ مسلمانان‌ براي‌ چچن‌ و تأسيس‌ مركز اطلاع‌رساني‌ رسانه‌هاي‌ گروهي‌، براي‌ انتقال‌ اخبار از چچن‌ به‌ ديگر نقاط‌ جهان‌، كمك‌ نمود.دكتر كليم‌ صديقي‌، بنيانگذار پارلمان‌ در 3 فروردين‌ 1375/ 18 آوريل‌ 1996، درگذشت‌ و دكتر غياث‌الدين‌ صديقي‌ (غير خويشاوند با او، و همكار وي‌ در تأسيس‌ پارلمان‌) رسماً در 17 ارديبهشت‌ 1375/6 مه‌ 1996 به‌رهبري‌ پارلمان‌ انتخاب‌ شد پارلمان‌ مسلمانان‌ بريتانيا در سالهاي‌ اخير از اختلافات‌ داخلي‌ بركنار نبوده‌، و وحدت‌ و انسجام‌ اوليه‌ را تا حدودي‌ از دست‌ داده‌ است‌.منابع‌:Discussion paper on countering under-achievement amongst Muslim children in the state sector , London: Muslim Parliament of Great Britain, 1993; The Muslim Manifesto , London 1990; Muslim Parliament of Great Britain, The Muslim Parliament: building a better future for muslims in britain , London 1995; idem, The Muslim Parliament: Structures and procedures , London 1991; idem, Programmes of the Muslim Parliament , London 1993; idem, Structures and procedures of the Muslim Parliament of Great Britain , London 1999 ; Kalim Siddiqui, Generating power without politics , London 1990; idem, The Muslim Parliament of Great Britain : political innovation and adaptation , Lodnon 1992 ; White paper on financing the community , London: Muslim Parliament of Great Britain, 1992 ; White paper on muslim education in Great Britain , London: Muslim Parliament of Great Britain, 1992.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

يعقوب‌ زكي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده