پارس‌ موزه‌ (موزة‌ شیراز)
معرف
ترين‌ موزة‌ ايران‌ در فارس‌
متن
پارس‌، موزه‌ (موزة‌ شيراز)، كهنترين‌ موزة‌ ايران‌ در فارس‌. اين‌ موزه‌ (گنجينه‌) همزمان‌ با گشايش‌ موزة‌ ايران‌باستان‌ (موزة‌ ملي‌ ايران‌ فعلي‌) در 1315ش‌، در شيراز رسماً افتتاح‌ شد. محل‌ موزة‌ پارس‌ يكي‌ از ساختمانهاي‌ مجموعة‌ زنديه‌ معروف‌ به‌ عمارت‌ كلاه‌فرنگي‌ است‌ كه‌ در وسط‌ باغ‌ كريمخاني‌ معروف‌ به‌ باغ‌ نظر قرار دارد و سابقاً كاخ‌ پذيرايي‌ كريم‌خان‌ (متوفي‌ 1193) بوده‌ و بعدها به‌ آرامگاه‌ وي‌ تبديل‌ شده‌ است‌ (سمسار، ص‌44؛ صارمي‌ و ديگران‌، ص‌88). مجموعة‌ زنديه‌ يا ساختمانهاي‌ كريمخاني‌ ( رجوع كنيد به كريمخاني‌ * ، مجموعه‌) در بخش‌ شمال‌ شهر قديم‌ شيراز، به‌ فرمان‌ كريم‌خان‌ زند، در محلي‌ كه‌ بخشي‌ از محلات‌ «در شاهزاده‌» و «ميدان‌ شاه‌» را در برمي‌گرفت‌، ايجاد شد. وسعت‌ اين‌ باغ‌ در اصل‌ بيش‌ از دو برابر باغ‌ فعلي‌ موزه‌ بوده‌ كه‌ بمرور دستخوشِ تغييرات‌ و تصرفات‌ گرديده‌ است‌ (افسر، ص‌ 217؛ سمسار، همانجا).محل‌ موزة‌ پارس‌ يا عمارت‌ كلاه‌ فرنگي‌، بنايي‌ آجري‌ و هشت‌ضلعي‌ است‌ با چهار ضلع‌ بزرگ‌، هر يك‌ به‌ طول‌ چهار متر، و چهار ضلع‌ كوچك‌ به‌ طول‌ دوونيم‌متر، و ارتفاع‌ ده‌ متر از كف‌ باغ‌ تا رخ‌ بام‌. در چهار ضلع‌ بزرگ‌ (شمالي‌ ـ جنوبي‌ ـ شرقي‌ ـ غربي‌) اُرسيهاي‌ بزرگي‌ قرار داشته‌ كه‌ اصل‌ آنها از بين‌ رفته‌ و به‌ جاي‌ آنها پنجره‌هاي‌ جديد با طرح‌ قبلي‌ تهيه‌ و نصب‌ شده‌ است‌. ازارة‌ دور تا دور بنا، به‌ بلندي‌ يك‌ متر از كف‌ باغ‌، از سنگ‌ است‌. در اضلاع‌ كوچكتر، درهاي‌ كوچكي‌ در بالاي‌ دو پله‌ براي‌ ورود به‌ كاخ‌ تعبيه‌ شده‌ كه‌ اين‌ درها در طاقنماهايي‌ قوس‌دار، در قابي‌ مستطيل‌شكل‌، ايجاد گرديده‌ و در بالاي‌ هر در، با فاصلة‌ مناسب‌، نماي‌ پنجره‌اي‌ به‌ بلندي‌ در و با انحنا و قوس‌ مشابهِ پايين‌ ايجاد شده‌، و چهار رديف‌ قاب‌ شيشه‌ از بلندي‌ و سه‌ رديف‌ افقي‌ دارد. اسپرهاي‌ لچكي‌ طرفين‌ بالاي‌ طاقنماها كاشيكاري‌ شده‌ است‌.در ديوارهاي‌ چهار وجه‌ شمالي‌ ـ جنوبي‌، شرقي‌ ـ غربي‌ نيز، در دو طرف‌، نماي‌ بزرگ‌ پنجره‌ قابسازي‌ شده‌ و درون‌ آنها طاقنمايي‌ تعبيه‌ و با كاشي‌ هفت‌ رنگ‌ و نقش‌ گل‌ و بوته‌ تزيين‌ گرديده‌ است‌. در بالاي‌ قابهاي‌ طرفين‌ پنجره‌ نيز عيناً دوباره‌ دو قاب‌ مستطيل‌ و طاقنما ايجاد كرده‌اند كه‌ مزين‌ به‌ كاشيكاري‌ بسيار زيبايي‌ است‌. اين‌ كاخ‌ در دو طبقه‌، و داراي‌ 570 مترمربع‌ زير بناست‌. مقرنس‌كاريهاي‌ زيباي‌ اين‌ بنا در نوع‌ خود بي‌نظير است‌ (صارمي‌ و ديگران‌، همانجا).اين‌ بنا پس‌ از برافتادن‌ خاندان‌ زند و روي‌ كار آمدن‌ آقامحمدخان‌ قاجار و تبارش‌، بكلي‌ از رونق‌ افتاد و درهاي‌ زيباي‌ اصلي‌ آن‌ كنده‌ و به‌ تهران‌ منتقل‌ شد. در اوايل‌ سلطنت‌ پهلوي‌ اول‌، عمارت‌ كلاه‌ فرنگي‌ مدتها در اختيار كميتة‌ خلع‌ سلاح‌ ارتش‌ بود تا اينكه‌ در 1310ش‌، با تشكيل‌ انجمن‌ آثار ملي‌، اين‌ بنا زير پوشش‌ آن‌ انجمن‌ رفت‌ و از سوي‌ اين‌ انجمن‌، حاج‌باقرِ جهانميريِ نقاش‌، مأمور مرمت‌ و بازسازي‌ نقاشيهاي‌ ارزشمند درون‌ كاخ‌ شد. وي‌ نقاشيهاي‌ خراب‌ شدة‌ دورة‌ زنديه‌ را از روي‌ اصل‌ بازسازي‌ و تكميل‌ كرد و در 1315ش‌، كه‌ قرار بود موزة‌ ايران‌ باستان‌ در تهران‌ گشايش‌ يابد، به‌ پيشنهاد علي‌ اصغر حكمت‌ (وزير فرهنگ‌ وقت‌) كه‌ خود اشياي‌ نفيس‌ و ارزشمند خويش‌ را به‌ اين‌ محل‌ اهدا كرده‌ بود، نام‌ «موزة‌ پارس‌» بر آن‌ نهاده‌ شد. ديگر معاريف‌ شهر نيز هر يك‌ آثار نفيسي‌ به‌ اين‌ محل‌ اهدا كردند و با انتقال‌ اشيائي‌ از قم‌ و مساجد و امامزاده‌هاي‌ شيراز، سرانجام‌ همزمان‌ با افتتاح‌ موزة‌ ايران‌ باستان‌، موزة‌ پارس‌ هم‌ گشايش‌ يافت‌.نخستين‌ سرپرست‌ موزه‌ محمود راد و پس‌ از وي‌ استخر (مدير روزنامة‌ استخر ) بودند. پس‌ از آنها مدتي‌ فريدون‌ توللي‌ و سپس‌ همسر او، مهين‌ توللي‌، سرپرستي‌ آن‌ را بر عهده‌ داشتند. در 1350 ش‌ موزه‌ براي‌ تعميرات‌ اساسي‌ و برداشتن‌ نقاشيهاي‌ دورة‌ قاجار و احياي‌ هنرهاي‌ دورة‌ زنديه‌ تعطيل‌ شد و سرانجام‌ در 1360 ش‌ موزه‌ بازگشايي‌ گرديد، و امروزه‌ از جاهاي‌ ديدني‌ شيراز است‌ (صارمي‌ و ديگران‌، همانجا). آثار نفيسي‌ از دوران‌ ماقبل‌ تاريخ‌ تا قرن‌ سيزدهم‌ هجري‌ از قبيل‌ اشياي‌ سفالي‌، مفرغي‌، كتابهاي‌ خطي‌ و تابلوهاي‌ نقاشي‌ در اين‌ موزه‌ گردآوري‌ شده‌ كه‌ قرآن‌ معروف‌ موزة‌ پارس‌ و قرآن‌ بزرگ‌ به‌ خط‌ پير يحيي‌ صوفي‌ و نقاشيهايي‌ از شايسته‌ و آقا لطفعلي‌ صورتگر، و يازده‌ مجلس‌ نقاشي‌ كار آقاصادق‌، نقاش‌ معروف‌ آن‌ دوره‌، از آن‌ جمله‌ است‌ ( رجوع كنيد به سمسار، ص‌ 45؛ صارمي‌ و ديگران‌، همانجا؛ راعي‌، ص‌ 25).منابع‌: علاوه‌ بر مشاهدات‌ و اطلاعات‌ شخصي‌ مؤلف‌؛ كرامت‌الله‌ افسر، تاريخ‌ بافت‌ قديمي‌ شيراز ، تهران‌ 1374 ش‌؛ انسيه‌ راعي‌، راهنماي‌ موزه‌هاي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1363 ش‌؛ محمدحسن‌ سمسار، موزه‌هاي‌ ايران‌ ، تهران‌ ] بي‌تا. [ ؛ كتايون‌ صارمي‌، عباس‌ رفيعي‌ فراهاني‌، و فريدون‌ اماني‌ سرابي‌، موزه‌هاي‌ ايران‌ ، تهران‌ 1372 ش‌؛ پرويز ورجاوند، «نگاهي‌ به‌ هنر كاشيكاري‌ در دوران‌ زنديه‌ براساس‌ ويژگيهاي‌ كوشك‌ كريمخان‌ زند»، بناهاي‌ تاريخي‌ ايران‌ ، ش‌ 1 (بهار 1357).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

محمود طاووسي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده