پاتانی‌ (به‌ تایلندی‌: پاتانی‌)
معرف
قه‌اي‌ در جنوب‌ شرقي‌ آسيا كه‌ سابقاً سلطان‌نشيني‌ مالايايي‌ بود، اما اكنون‌ (به‌ موجب‌ معاهدة‌ بانكوك‌ ميان‌ بريتانياي‌ كبير و سيام‌ در 1327/1909) جزو تايلند است‌
متن
پاتاني‌ (به‌ تايلندي‌: پاتّاني‌)، منطقه‌اي‌ در جنوب‌ شرقي‌ آسيا كه‌ سابقاً سلطان‌نشيني‌ مالايايي‌ بود، اما اكنون‌ (به‌ موجب‌ معاهدة‌ بانكوك‌ ميان‌ بريتانياي‌ كبير و سيام‌ در 1327/1909) جزو تايلند است‌. در حال‌ حاضر از چهار ايالت‌ جنوبي‌ پاتاني‌ ، نارتيوات‌ ، ياله‌/ جاله‌ و ساتون‌ تشكيل‌ شده‌ است‌. 80% جمعيت‌ اين‌ چهار ايالت‌ را مسلمانان‌ مالايايي‌ تشكيل‌ مي‌دهند.پاتاني‌ در طول‌ سده‌هاي‌ هشتم‌ تا دوازدهم‌/ چهاردهم‌ ـ هجدهم‌، مركز مهم‌ تجارت‌ ميان‌ چين‌ و آسياي‌ جنوب‌ شرقي‌ بود. گرايش‌ دربار سلطنتي‌ به‌ اسلام‌ (ظاهراً در اواسط‌ قرن‌ نهم‌/ پانزدهم‌) پاتاني‌ را قادر ساخت‌ از مزاياي‌ اقتصادي‌ و سياسي‌ كه‌ رابطه‌ با جامعة‌ مسلمانان‌ به‌ ارمغان‌ مي‌آورد، بهره‌مند شود. پاتاني‌ به‌ سبب‌ گرايش‌ رسمي‌ نسبتاً زود هنگام‌ (طبق‌ سند محلي‌) به‌ اسلام‌، از كانونهاي‌ اسلام‌ در جنوب‌ شرقي‌ آسيا به‌ شمار مي‌آيد.به‌ طور كلي‌ پاتاني‌ در تاريخ‌ اسلام‌ به‌ دو دليل‌ عمده‌ شهرت‌ دارد: نخست‌ داشتن‌ سنّتي‌ ديرپاي‌ و مداوم‌ در زمينة‌ كتابت‌ كه‌ عبارت‌ است‌ از آثاري‌ در زمينة‌ فقه‌ و كلام‌ و تصوف‌ كه‌ به‌ زبان‌ جاوه‌اي‌ (مالايايي‌ با استفاده‌ از خط‌ عربي‌) تأليف‌ مي‌شد. بنيانگذار اين‌ سنت‌ و پُركارترين‌ مؤلف‌ آن‌ داوود بن‌ عبدالله‌بن‌ ادريس‌الفَطاني‌ بود. عده‌اي‌ از محققان‌ برجسته‌ و ماهر، كار او را دنبال‌ كردند كه‌ مشهورترين‌ آنها احمدبن‌محمد زين‌ (1273ـ 1324/ 1856ـ1906) بود. او بر مطبوعات‌ مالايايي‌ در مكه‌ نظارت‌ داشت‌ و شاگردان‌ مالايايي‌زبان‌ بسياري‌، از جمله‌ تك‌ كنالي‌ ، معلم‌ مشهور و شخصيت‌ برجستة‌ اسلامي‌ در شمال‌ شرقي‌ مالايا، را جذب‌ كرد. از احمدبن‌ محمد زين‌ عمدتاً به‌ سبب‌ الفتاوي‌' الفَطانيـّة‌ كه‌ مجموعه‌اي‌ مهم‌ از احكام‌ اوست‌، نام‌ برده‌ شده‌ است‌. اين‌ مجموعه‌ از لحاظ‌ فني‌ عالي‌ است‌ و سند معتبري‌ از منابع‌ عربي‌ است‌ كه‌ از تناسب‌ اسلام‌ با واقعيات‌ زندگي‌ مالايايي‌ در اواخر قرن‌ سيزدهم‌/ نوزدهم‌ سخن‌ مي‌گويد. سنّت‌ نگارش‌ كتاب‌ تا امروز حفظ‌ شده‌ است‌ و در ايالتهاي‌ شمال‌ مالزي‌، نظير كلانتان‌ ، كدا ، پراك‌ ، و نيز خود پاتاني‌ رايج‌ است‌.دليل‌ دوم‌ ــ كه‌ با دليل‌ نخستين‌ بي‌ارتباط‌ نيست‌ ــ آن‌ است‌ كه‌ پاتاني‌ به‌ عنوان‌ موطن‌ سنّت‌ متمايز تحصيل‌ و تدريس‌ اسلامي‌، بدانگونه‌ كه‌ در «پندك‌ » (لفظاً به‌ معناي‌ كلبه‌) اجرا مي‌شود ( Ä پَسَنترِن‌ * )، شهرت‌ داشت‌ و اين‌ شهرت‌ تا حدي‌ باقي‌ مانده‌ است‌. پندكها مؤسسات‌ خصوصي‌ اسلامي‌ سنّتي‌اند و آنها را تك‌ گورو (معلم‌ ديني‌) ــ كه‌ غالباً تحصيلات‌ خاورميانه‌اي‌ دارد ــ اداره‌ مي‌كند. در اين‌ مكانها به‌ مردان‌ و زنان‌ مسلمان‌ طيف‌ وسيعي‌ از موضوعات‌ اسلامي‌ آموزش‌ داده‌ مي‌شود. بسياري‌ از فارغ‌التحصيلان‌ پندكها طبق‌ سنّت‌ براي‌ ادامة‌ تحصيل‌ به‌ مكه‌، مدينه‌ و قاهره‌ (الازهر) و در اين‌ اواخر به‌ فيليپين‌، مالزي‌ و اندونزي‌ مي‌روند. مسلمانان‌ پاتاني‌ پندك‌ را حافظ‌ دين‌ و زبان‌ و فرهنگ‌ خود مي‌دانند، ازينرو اين‌ نهاد در سراسر قرن‌ چهاردهم‌/ بيستم‌ براي‌ حكومت‌ تايلند مهم‌ بوده‌ است‌.پاتاني‌ و ايالتهاي‌ كنوني‌ شمال‌ مالزي‌ در طول‌ قرن‌ سيزدهم‌/ نوزدهم‌، به‌ سلطة‌ سيام‌ (تايلند) درآمدند. رابطة‌ تايلنديها و مسلمانان‌ همواره‌ متشنج‌ بوده‌ است‌. تايلنديها هنوز مالاياييها را «خائك‌ » (خارجي‌، مهمان‌) مي‌نامند. امروزه‌ در تايلند مسلمانان‌ جنوب‌ اقليت‌ كوچكي‌، يعني‌ 3% از جمعيت‌ پنجاه‌ ميليوني‌ را ــ كه‌ غالباً بودايي‌اند ــ تشكيل‌ مي‌دهند. تاريخ‌ مسلمانان‌ پاتاني‌ شاهد كشمكشي‌ درازمدت‌ براي‌ حفظ‌ استقلال‌ دين‌ و زبان‌ و فرهنگ‌ بوده‌ است‌. پيشينة‌ كهن‌ را سنّت‌ نيرومند روايتهاي‌ تاريخي‌ شفاهي‌ و مكتوب‌ زنده‌ نگاه‌ داشته‌ است‌ كه‌ بر دوران‌ پيش‌ از قرن‌ سيزدهم‌/ نوزدهم‌ تأكيد دارد، يعني‌ روزگاري‌ كه‌ پاتاني‌ خارج‌ از قلمرو سيام‌ قرار داشت‌. سياست‌ دولت‌ بانكوك‌ نسبت‌ به‌ مسلمانان‌ جنوب‌، ميان‌ مسالمت‌ اكراه‌آميز از يك‌ سو و سياست‌ تهاجمي‌ تايلندي‌ كردن‌ از سوي‌ ديگر، در نوسان‌ بوده‌ است‌. سياست‌ اخير، بويژه‌ در دهه‌هاي‌ 1320 و 1330ش‌/ 1940 و 1950، واكنش‌ شديد محلي‌ و برخوردهاي‌ خونين‌ ميان‌ دولت‌ و مسلمانان‌ مالايايي‌ را به‌ وجود آورد. زنداني‌ كردن‌ رهبران‌ مذهبي‌، عزم‌ پيروان‌ آنان‌ را در پي‌گيري‌ روش‌ سنّتي‌ اسلامي‌ زندگي‌ خود راسختر كرد. از دهة‌ 1340ش‌/ 1960 تاكنون‌ خط‌ مشي‌ بانكوك‌ به‌ جذب‌ مسلمانان‌ متمايل‌ شده‌ است‌. اين‌ خط‌ مشي‌ در سياستهايي‌ از اين‌ قبيل‌ مشاهده‌ مي‌شود: پرداخت‌ كمك‌ هزينة‌ تحصيلي‌ به‌ مدارس‌ مذهبي‌ مشروط‌ بر آموزش‌ موضوعات‌ غيرمذهبي‌ علاوه‌ بر اسلام‌، تلاش‌ براي‌ برپايي‌ شوراهاي‌ رهبران‌ مذهبي‌ براي‌ مشاوره‌ و ارشاد (اما تاكنون‌ دادگاه‌ شريعت‌ تشكيل‌ نشده‌ است‌)، انتشار ترجمه‌هاي‌ تايلندي‌ قرآن‌، و امتيازهايي‌ در زمينة‌ پوشش‌ اسلامي‌. مسلمانان‌ به‌ درستي‌ اين‌ سياستها را تلاشهايي‌ براي‌ كاهش‌ اعمال‌ مذهبي‌ خود تلقي‌ مي‌كنند. در واقع‌، در سراسر قرن‌ چهاردهم‌/ بيستم‌ واكنش‌ مسلمانان‌ به‌ تلاشهايي‌ كه‌ در جهت‌ جذب‌ و ادغامشان‌ صورت‌ گرفته‌، تحكيم‌ و تقويت‌ اعتقادشان‌ به‌ اسلام‌ بوده‌ است‌.وضع‌ اقتصادي‌ مسلمانان‌ در چهار ايالت‌ جنوبي‌ در دهه‌هاي‌ 1330 و 1340ش‌/ 1950 و 1960 بدتر شد. در دهة‌ 1350ش‌/ 1970 بانكوك‌ متوجه‌ شد كه‌ سطح‌ گذران‌ زندگي‌ مالاياييها عامل‌ افزايش‌ ناآراميهاي‌ سياسي‌، راهزني‌ و فعاليتهاي‌ استقلال‌طلبانه‌ در ناحيه‌ بوده‌ است‌. تلاش‌ براي‌ بهبود وضعيت‌ اقتصادي‌ اين‌ منطقه‌ تاكنون‌ با توفيقي‌ ناپايدار روبرو بوده‌ است‌. دلايل‌ آن‌ پيچيده‌ است‌، اما بي‌ميلي‌ به‌ سرمايه‌گذاري‌ عمده‌ در منطقه‌اي‌ كه‌ تاريخ‌ متشتت‌ داشته‌، از جملة‌ اين‌ دلايل‌ است‌.جنبشهاي‌ استقلال‌طلبانه‌اي‌ ميان‌ مالاياييها ديده‌ مي‌شود كه‌ از اواخر دهة‌ 1320ش‌/ 1940 براي‌ كسب‌ استقلال‌ يا ملحق‌ شدن‌ به‌ مالزي‌ مبارزه‌ كرده‌اند. اين‌ مردم‌ از هنگامي‌ كه‌ تايلنديها حكام‌ سنّتيشان‌ را تغيير دادند، براي‌ انتخاب‌ رهبر به‌ معلمان‌ مذهبي‌ روي‌ آوردند و چهار جبهة‌ ملي‌ موجود نيز رهبراني‌ از اين‌ گروه‌ دارند. ] در 1960، جبهة‌ آزاديبخش‌ پاتاني‌ و در 1968، سازمان‌ آزاديبخش‌ متحد پاتاني‌ تأسيس‌ شد. هدف‌ هر دو سازمان‌ دستيابي‌ به‌ استقلال‌ استانهاي‌ جنوبي‌ مسلمان‌نشين‌، با توسل‌ به‌ جنگهاي‌ چريكي‌ بود (كتاني‌، ص‌175). تلاش‌ مسلمانان‌ براي‌ كسب‌ خودمختاري‌ يا استقلال‌ به‌ شكل‌ سازمان‌يافته‌ و در جنگ‌ محدود با ارتش‌ تايلند در دهه‌هاي‌ 1350 و بويژه‌ 1360ش‌/ 1970 و 1980 ادامه‌ يافت‌. اما [ تايلنديها با اين‌ جنبشها بشدت‌ برخورد كرده‌اند و اكنون‌ اين‌ جنبشها در ركود به‌سر مي‌برند. گاهي‌ خشونتهاي‌ استقلال‌طلبانه‌ بسرعت‌ سركوب‌ مي‌شود، اما ارادة‌ استقلال‌طلبان‌ و حمايت‌ مداوم‌ مسلمانانِ خارج‌ از تايلند از آنان‌، حاكي‌ از آن‌ است‌ كه‌ اين‌ مشكل‌ براي‌ حكومت‌ بانكوك‌ پابرجا خواهد بود.] بيشتر مردم‌ مسلمان‌ مناطق‌ جنوبي‌ از رونق‌ اقتصادي‌ تايلند در دهة‌ 1360ش‌/ 1980 بي‌نصيب‌ ماندند و از سيطرة‌ بوداييها بر رده‌هاي‌ بالاي‌ حكومت‌ محلي‌ و آموزش‌ تايلندي‌ احساس‌ حقارت‌ مي‌كردند. ارتش‌ تايلند، در مهار و متوقف‌ كردن‌ جنبشهاي‌ استقلال‌طلب‌ مسلمان‌ به‌ پيروزي‌ نسبي‌ رسيد. با وجود اين‌، تمايل‌ به‌ كسب‌ خودمختاري‌ بيشتر منطقه‌اي‌، بويژه‌ در منطقة‌ پاتاني‌، به‌ شكل‌ قوي‌ پابرجا ماند و از اواخر دهة‌ 1360ش‌/ 1980 به‌ اين‌ سو، گرايش‌ مجدد به‌ اصول‌گرايي‌ اسلامي‌ بويژه‌ در ميان‌ نسل‌ جوان‌، در قالب‌ جنبشهاي‌ «دعوت‌ * » (شبيه‌ آنچه‌ در مالزي‌، اندونزي‌، پاكستان‌ و خاورميانه‌ وجود دارد) تبلور يافته‌ است‌. تلاش‌ اصول‌گرايان‌ بر محور ايجاد تغييرات‌ بنيادي‌ در آيينها و نهادهاي‌ اسلامي‌ است‌ ( > اسلام‌ و گروههاي‌ اسلامي‌ < ، ص‌241ـ242؛ > مردمان‌ مسلمان‌ < ، ذيل‌ "Thais" ).در حال‌ حاضر محور اصلي‌ جنبش‌ مسلمانان‌ در منطقة‌ پاتاني‌ سازمان‌ آزاديبخش‌ متحد پاتاني‌ است‌ كه‌ خواستار استقلال‌ استانهاي‌ جنوبي‌ است‌ ( > اسلام‌ و گروههاي‌ اسلامي‌ < ، ص‌242؛ > كتاب‌ سال‌ جهان‌ اروپا 1999 < ، ج‌2، ص‌3449؛ نيز Ä تايلند، مسلمانان‌ * ) [ .منابع‌: هيچ‌ مرجع‌ معياري‌ دربارة‌ پاتاني‌ وجود ندارد. منابع‌ زير به‌ منظور سهولت‌ ارجاع‌ براساس‌ سرعنوانهاي‌ موضوعي‌ تقسيم‌بندي‌ شده‌اند.1. تاريخهاي‌ قديمي‌:A. Teeuw and D. K. Wyatt, Hikayat Patani: the story of Patani , The Hague 1970.2. تاريخهاي‌ محلي‌ جديد با اهداف‌ ملي‌گرايانه‌:Patani Dahulu dan Sekarang ; Ibrahim Shukri, Sejarah Kerajaan Melayu Patani , Kelantan [n.d.], English tr. C. Bailey and J. N. Miksic, as History of the Malay kingdom of Patani , Columbus, Ohio 1985.3. مطالعات‌ جديد:Uthai Dulyakasem, "Muslim-Malay separatism in southern Thailand: factors underlying the political revolt", in Armed separatism in Southeast Asia , ed. Lim Joo-Jock and S. Vani, Singapore 1984; T.M. Fraser, Fishermen ofsouthern Thailand: the Malay villagers , New York 1966; Nantawan Haemindra, "The problem of the Thai Muslims in four southern provinces of Thailand", Journal of Southeast Asian studies , VII/2 (1976), VIII/1 (1977); Margaret L. Koch, "Patani and the development of a Thai state", Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society , 1/2 (1977); W. K. Che Man, Muslim separatism: the Moros of southern Philippines and the Malays of southern Thailand , Singapore 1990; Surin Pitsuwan, "Islam and Malay nationalism: a case study of the Malay-Muslims in southern Thailand", Harvard Ph.D. thesis, 1982.4. اسلام‌:W. A. Bougas, "Some early Islamic tombstones in Patani", JMBRAS , LIX/1 (1986); Omar Farouk, "The origins and evolution of Malay-Muslim ethnic nationalism in southern Thailand", in Islam and society in Southeast Asia , ed. Taufik Abdullah and Sharon Siddique, Singapore 1986; Virginia Matheson and M. B. Hooker, "Jawi literature in Patani: the maintenance of an Islamic tradition", JMBRAS , LXI/1 (1988).] منابع‌ بندهاي‌ افزوده‌: علي‌ كتاني‌، اقليتهاي‌ مسلمان‌ در جهان‌ امروز ، ترجمة‌ محمدحسين‌ آريا، تهران‌ 1368ش‌؛The Europa world yearbook 1999 , London 1999; Islam and Islamic groups: a worldwide reference guide , ed. Farzana Shaikh, London 1992; Muslim peoples: a world ethnographic survey , ed. Richard V. Weekes, Westport, connecticut 1984, s.v. "Thais" (By Ray Scupin)].
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

ويرجينيا ماتسون‌ هوكر ( د. اسلام‌ ) و ] گروه‌ اسلام‌ معاصر [

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده