بیهقی‌ ابوالحسن‌ احمد بن‌ محمد عنبری‌
معرف
ور به‌ اميرك‌ بيهقي‌، صاحب‌ بريد * بلخ‌ در زمان‌ سلطان‌مسعود غزنوي‌ * ، رئيس‌ ديوان‌ سلطان‌ مودود و عبدالرشيد و دبير فرخزاد غزنوي‌
متن
بيهقي‌، ابوالحسن‌ احمد بن‌ محمد عنبري‌ ، مشهور به‌ اميرك‌ بيهقي‌، صاحب‌ بريد * بلخ‌ در زمان‌ سلطان‌مسعود غزنوي‌ * ، رئيس‌ ديوان‌ سلطان‌ مودود و عبدالرشيد و دبير فرخزاد غزنوي‌. او از خاندان‌ مشهور عنبريان‌ بيهق‌ برخاست‌ (علي‌بن‌ زيد بيهقي‌، ص‌ 119ـ120). براي‌ نخستين‌بار محمدبن‌ حسين‌ بيهقي‌ * (ص‌ 193، 454) ذيل‌ رويدادهاي‌ 422، هنگامي‌ كه‌ اميرك‌ جانشين‌ ابوعبدالله‌ پارسي‌، صاحب‌ بريد بلخ‌ در زمان‌ وزارت‌ خواجه‌ احمدحسن‌ ميمندي‌ (متوفي‌ 424) گرديد، از او نام‌ برده‌ و به‌ طور مبهم‌ از خشم‌ خواجه‌ احمد نسبت‌ به‌ اميرك‌، به‌ دليل‌ پذيرفتن‌ اين‌ منصب‌، ياد كرده‌ است‌. در 423، اميرك‌ بيهقي‌، همراه‌ لشكريان‌ سلطان‌ مسعود (حك : 421ـ432) براي‌ سركوب‌ علي‌ تگين‌، از اميران‌ ايلك‌خاني‌ در ماوراءالنهر، به‌ بخارا رفت‌ تا اخبارِ جنگ‌ را به‌اطلاع‌ سلطان‌ برساند. احمدحسن‌ ميمندي‌ كه‌ كينة‌ اميرك‌ را به‌ دل‌ داشت‌، با استفاده‌ از دوري‌ وي‌ از بلخ‌، از او نزد سلطان‌ بدگويي‌ كرد كه‌ به‌ واگذاري‌ منصب‌ او به‌ ابوالقاسم‌ حاتمك‌ انجاميد (همانجا). با درگذشت‌ حاتمك‌ در 430، اميرك‌ به‌ شغل‌ سابقش‌ بازگشت‌ (همان‌، ص‌ 747)؛ اما سال‌ بعد سلجوقيان‌، بلخ‌ را محاصره‌ و تسخير كردند (همان‌، ص‌ 872). تاريخ‌ بيهقي‌ از سرنوشت‌ اميرك‌ اطلاع‌ بيشتري‌ نمي‌دهد. ظاهراً پس‌ از كشته‌ شدن‌ سلطان‌مسعود، اميرك‌ به‌ خدمت‌ سلطان‌ مودود (حك : 432ـ440) درآمد و كوتوال‌ قلعة‌ ترمذ گرديد (حسيني‌، ص‌ 27). هنگامي‌ كه‌ چَغري‌بيگ‌ * (متوفي‌ رجب‌ 451 يا صفر 452) و فرزندش‌، اَلپ‌ارسلان‌ * (حك : 455ـ 465)، قلعه‌ را محاصره‌ كردند، نخست‌ اميرك‌ از تسليم‌ قلعه‌ خودداري‌ كرد. به‌ نوشتة‌ علي‌بن‌ زيد بيهقي‌ (ص‌ 120)، پانزده‌ سال‌ قلعه‌ را از دسترس‌ سلجوقيان‌ در امان‌ داشت‌، اما ظاهراً اين‌ رقم‌ مبالغه‌آميز است‌؛ زيرا اميرك‌ پس‌ از تسليم‌ قلعه‌ به‌ سلجوقيان‌، به‌ غزنه‌ رفت‌ و به‌ رياست‌ ديوان‌ مودود و عبدالرشيد (حك : 440ـ443) رسيد و در اواخر دورة‌ فرخزاد (443ـ451) دبيري‌ او را داشت‌ (همانجا). بنابراين‌، احتمالاً تا 435 قلعه‌ را حفظ‌ كرده‌ و پس‌ از واگذاري‌ قلعه‌، املاك‌ و منزلش‌ را در بيهق‌ به‌ ابوعلي‌بن‌ شاذان‌، وزير چغري‌بيگ‌، بخشيده‌ و خود روانة‌ غزنه‌ شده‌ (حسيني‌، همانجا) و در آنجا مدرسه‌اي‌ بنيان‌ نهاده‌ است‌ (علي‌بن‌ زيد بيهقي‌، همانجا). اميرك‌ بيهقي‌ در زمان‌ فرخزاد از شغل‌ دبيري‌ استعفا كرد و در 448 درگذشت‌ (همان‌، ص‌ 121).منابع‌: علي‌بن‌ زيد بيهقي‌، تاريخ‌ بيهق‌ ، چاپ‌ احمد بهمنيار، تهران‌ 1345 ش‌، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1361 ش‌؛ محمدبن‌ حسين‌ بيهقي‌، تاريخ‌ بيهقي‌ ، چاپ‌ علي‌اكبر فياض‌، مشهد 1356 ش‌؛ علي‌بن‌ ناصر حسيني‌، كتاب‌ اخبار الدّولة‌ السلجوقية‌ ، چاپ‌ محمد اقبال‌، بيروت‌ 1404/ 1984
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

شهناز رازپوش‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده