بین‌گول‌ (بینگول‌) نام‌ رشتـه‌ کوه‌
معرف
اتي‌ مرتفـع‌ و غيرآتشفشاني‌، شهر و ايلي‌ (استاني‌) در مشرق‌ آناطولي‌
متن
بين‌گول‌ (بينگول‌)، نام‌ رشتـه‌ كوه‌، فـلاتي‌ مرتفـع‌ و غيرآتشفشاني‌، شهر و ايلي‌ (استاني‌) در مشرق‌ آناطولي‌. مرتفعترين‌ قلة‌ اين‌ رشته‌ كوه‌، دمير قلعه‌ يا تيمورقلعه‌ (قلعة‌ آهنين‌)، در قسمت‌ شرقي‌ رشته‌ كوه‌ واقع‌ است‌ و ارتفاعش‌ را از 977 ، 2 تا 700 ، 3متر ذكر كرده‌اند. اين‌ كوه‌ بر دشت‌ مرتفع‌ وَرتو (در قديم‌: گومْگوم‌) مشرف‌ است‌. قلة‌ غربي‌ آن‌ به‌ نام‌ بينگول‌ يا توپراق‌ قلعه‌ (قلعة‌ خاكي‌) تقريباً به‌ بلندي‌ دمير قلعه‌ است‌.بينگول‌ (بِنگول‌) داغ‌ آب‌پخشاني‌ است‌ كه‌ از درياچه‌هاي‌ كوچك‌ بسياري‌ تشكيل‌ شده‌ و ازينرو بينگول‌ داغ‌ (كوه‌ هزار درياچه‌) ناميده‌ شده‌ است‌. رود ارس‌ از شمال‌ آن‌، و رود توزلا صوـ كه‌ شاخة‌ رود فرات‌ شمالي‌ است‌ ـ از مغرب‌ آن‌ سرچشمه‌ مي‌گيرند. بنابر افسانه‌هاي‌ قديم‌ ارمني‌، بهشت‌ زميني‌ در اين‌ سرزمين‌ جاي‌ داشته‌ است‌. در جغرافياي‌ قديم‌، بينگول‌ داغ‌ تحت‌ نام‌ ابوس‌ مونس‌ آمده‌ است‌. نام‌ ارمني‌ آن‌ سرمانتس‌ (به‌ يوناني‌: سرمانتو ) است‌.شهر امروزي‌ بينگول‌ در مكاني‌ قرار دارد كه‌ در زمانهاي‌ بسيار قديم‌ جزو سرزمينهاي‌ اورارْتوها بوده‌ است‌. بعدها بترتيب‌، تحت‌ حكومت‌ آشوريان‌، ايرانيان‌، اسكندر و اخلاف‌ او در آمد. در گذشته‌، بينگول‌ نام‌ شهري‌ در ارمنية‌ تركيه‌ بوده‌ و چَپَقْچور ناميده‌ مي‌شده‌ است‌. در 30ـ31/651، به‌ هنگام‌ فتح‌ آناطولي‌ شرقي‌ به‌دست‌ حبيب‌بن‌ مَسلَمه‌، قلعة‌ چپقچور نيز به‌ دست‌ مسلمانان‌ افتاد. نام‌ آن‌ در منابع‌ اسلامي‌ به‌صورت‌ جَبَل‌ جُور آمده‌ است‌ (ياقوت‌ حموي‌، ج‌ 2، ص‌ 20). از آن‌ پس‌ بدفعات‌ به‌ دست‌ روم‌ شرقي‌ و مسلمانان‌ افتاد. در جنگهاي‌ حمدانيان‌ با روم‌ شرقي‌ در قرن‌ چهارم‌/دهم‌، به‌ محلي‌ به‌ نام‌ هَفجيج‌ (به‌ ارمني‌: هَوْچِچ‌) در جنوب‌ قاليقَلا ـ ارزروم‌ و در بينگول‌ داغ‌ در سرچشمة‌ رود ارس‌ اشاره‌ شده‌ است‌. بعداز نبرد مَلازْگِرد، بينگول‌ به‌ دست‌ سلجوقيان‌ افتاد و در قلمرو اُرتُقيان‌ قرار گرفت‌. در قرن‌ ششم‌/دوازدهم‌، تحت‌ حكومت‌ ايوبيان‌ بود. در اواخر قرن‌ هشتم‌/چهاردهم‌، تيمور چپقچور را پايگاه‌ قرار داد. در اواسط‌ قرن‌ نهم‌/پانزدهم‌، منطقه‌ به‌دست‌ آق‌قوينلوها افتاد و پس‌ از آن‌ بارها تحت‌ حكومت‌ آنها و قراقوينلوها قرار گرفت‌. بعد از انقراض‌ آق‌قوينلوها، منطقه‌ براي‌ مدتي‌ تحت‌ سلطة‌ صفويان‌ بود و در جنگ‌ جهاني‌ اول‌ به‌ دست‌ روسها افتاد، اما به‌ موجب‌ عهدنامة‌ ارزنجان‌ از اشغال‌ آنها خارج‌ شد. تاورنيه‌ نخستين‌ سياح‌ اروپايي‌ است‌ كه‌ از بينگول‌ داغ‌ نام‌ برده‌ است‌.استان‌ بينگول‌ در 1314 ش‌/ 1935 تشكيل‌، و چپقچور مركز آن‌ شد. در 1324 ش‌/ 1945، نام‌ چپقچور به‌ بينگول‌ تغيير كرد و چپقچور نام‌ قسمت‌ قديمي‌ شهر باقي‌ ماند. جمعيت‌ استان‌ در 1369 ش‌/ 1990، 966 ، 250 تن‌ و جمعيت‌ شهر 590 ، 41 تن‌ بوده‌ است‌.منابع‌: ياقوت‌ حموي‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ 1873؛Banse, Die Tدrkei , Berlin-Hamburg 1919, 207,212-215, 219; Tuncer Baykara, Anadolu'nun Tarih i ªCog §rafyas i na Giri íI: Anadolu'nun I dar i ªTaksimat i , Ankara 1988, 59, 88, 102, 103, 117, 141; Akkan Erdog §an, "Bingخ ¨âدn Yer Deg §i ítirmesinde Rol Oynayan Jeomorfolojik Etkenler", Jeomorfoloji Dergisi , no. 3, Ankara 1971, 38-43; I A , s.v. "Bingخl" (by Besim Darkot); Ibn Ath ¦âr, E l-Kہmil, tr. Abdدlkerim عzayd i n , Istanbul 1987, X, 317, XI, 414, XII, 137, 443-444; H. F. B. Lynch, Armenia, travels and studies , London 1901, II, 363-377; E. Naumann, Vom goldenen Horn zu den Quellen des Euphrat , Munich 1893, 321-332; G. Radde, in Petermann's Geogr. Mitteilungen , 1877, 411-422; I smail Hakk âUzunµar âíl â, Osmanl i Tarihi , Ankara 1947-1959, II, 581; M. Wagner, Reise nach dem Ararat , Stuttgart 1858, 272; J. E. Woods, The Aqquyunlu , Chicago 1976, 109.براي‌ صورت‌ كامل‌ منابع‌ رجوع كنيد بهد.اسلام‌ ،چاپ‌ دوم‌، ذيل‌ "Bingخl Dagh" و د.ا.د.ترك‌ ، ذيل‌ "Bingخl" .
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

م‌. كانار ، تلخيص‌ از ( د.اسلام‌ ) ؛ با اضافاتي‌ از ( د.ا.د.ترك‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده