بینش‌ سیدتقی‌
معرف
سنده‌ و محقق‌ متون‌ كهن‌ موسيقي‌ سنّتي‌ ايران‌
متن
بينش‌ ، سيّدتقي‌ ، نويسنده‌ و محقق‌ متون‌ كهن‌ موسيقي‌ سنّتي‌ ايران‌. در 1300 ش‌ در مشهد به‌ دنيا آمد. پدر و نياكانش‌ تا چند نسل‌ از خادمان‌ آستان‌ قدس‌ رضوي‌ بودند. وي‌ در خردسالي‌ پدرش‌ را از دست‌ داد و به‌ علت‌ آشنايي‌ برخي‌ از اعضاي‌ خانواده‌ و خويشاوندانش‌ با موسيقي‌، از حدود پانزده‌ سالگي‌ به‌ موسيقي‌ روي‌ آورد (بينش‌، «از آنچه‌ كه‌ گذشته‌ و آنچه‌ كه‌ خواهيم‌ كرد»، ص‌ 154ـ 155). تحصيلات‌ ابتدايي‌ و متوسطه‌ را در مشهد گذراند و در همان‌ جا نتهاي‌ موسيقي‌ را از سليمان‌ روح‌افزا فراگرفت‌ (همان‌، ص‌ 167). مدتي‌ بعد از استخدام‌ در ادارة‌ آموزش‌ و پرورش‌ مشهد، چون‌ محيط‌ اين‌ شهر را براي‌ آموزش‌ موسيقي‌، نامناسب‌ و امكانات‌ آن‌ را ناكافي‌ يافت‌، به‌ تهران‌ آمد و از علي‌اكبر شهنازي‌، موسيقيدان‌ و رديف‌شناس‌ نامدار، نواختن‌ تار را فراگرفت‌ (همو، «خاطراتي‌ از محضر درس‌ علي‌اكبرخان‌ شهنازي‌»، ص‌ 143). در 1324 ش‌ ازدواج‌ كرد و به‌ مشهد بازگشت‌. در همين‌ سالها در كنار تدريس‌ فيزيك‌ در دبيرستانها به‌ مطالعه‌ و تحقيق‌ در زمينه‌هاي‌ مختلف‌، بويژه‌ در رسالات‌ قديم‌ موسيقي‌، مشغول‌ بود («سالشمار زندگي‌ و آثار سيّدتقي‌ بينش‌»، ص‌ 9). در رهپوية‌ هنر ، ويژه‌نامة‌ بينش‌ و موسيقي‌ (ص‌ 301ـ317) علاوه‌ بر فهرست‌ گزيده‌اي‌ از مقالات‌ بينش‌، دربارة‌ موسيقي‌ عناوين‌ 122 مقالة‌ او دربارة‌ ادبيات‌، كتابشناسي‌، تاريخ‌ و تمدن‌ ايران‌ و اسلام‌ كه‌ در مجلات‌ و مجموعه‌هاي‌ مختلف‌ به‌ چاپ‌ رسيده‌، آمده‌ است‌. در 1334 ش‌، بينش‌ رسماً به‌ خادمي‌ آستان‌ قدس‌ رضوي‌ تشرّف‌ يافت‌. از 1345 ش‌ به‌ مدت‌ ده‌ سال‌ سردبير نشريّه‌ فرهنگ‌ خراسان‌ بود كه‌ ‌ به‌ مباحث‌ تاريخ‌، لغت‌، كتابشناسي‌ و ادبيات‌ فارسي‌ اختصاص‌ داشت‌. وي‌ كار تصحيح‌ و تأليف‌ كتاب‌ را ابتدا با گرايش‌ به‌ موضوعات‌ ادبي‌ آغاز كرد كه‌ از آن‌ ميان‌ مي‌توان‌ به‌ تصحيح‌ كتاب‌ المصادر زوزني‌ (1339 ش‌) و ديوان‌ شمس‌ طبسي‌ (1343 ش‌) اشاره‌ كرد. اما در ادامه‌ بيشتر به‌ تحقيق‌ و تصحيح‌ متون‌ كهن‌ موسيقي‌ پرداخت‌، چنانكه‌ در 1344ش‌ اثر مهم‌ موسيقيدان‌ نامور ايراني‌ عبدالقادر مراغي‌، مقاصدالالحان‌ ، را تصحيح‌ و منتشر كرد. با اينهمه‌، موضوعات‌ ديگر را نيز از نظر دور نداشت‌، شمارنامة‌ محمدبن‌ ايوب‌ طبري‌ در رياضيات‌ (1345 ش‌) و سه‌ رساله‌ در اختراعات‌ صنعتي‌ يا نتيجة‌ الدوله‌ تأليف‌ محمدحافظ‌ اصفهاني‌ را تصحيح‌ كرد و همراه‌ با تعليقات‌ به‌ چاپ‌ رساند (1350 ش‌). در 1356 ش‌ در پي‌ بازنشستگي‌، مديريت‌ مجلة‌ نامة‌ آستان‌ قدس‌ را كه‌ قبلاً چند سالي‌ نيز برعهده‌ داشت‌، بار ديگر برعهده‌ گرفت‌ (صدقياني‌، ص‌ 14). در 1363 ش‌، ديوان‌ نظام‌الدين‌ محمود قمر اصفهاني‌ و الانباء في‌ تاريخ‌ الخلفاء را تصحيح‌ و منتشر كرد. تصحيح‌ او از ديگر اثر عبدالقادر مراغي‌، جامع‌ الالحان‌ ، جايزة‌ كتاب‌ سال‌ 1366 ش‌ را برد («سالشمار زندگي‌ و آثار سيّدتقي‌ بينش‌»، ص‌ 10). در 1367 ش‌، به‌ دعوت‌ دانشكدة‌ هنرهاي‌ زيباي‌ دانشگاه‌ تهران‌، به‌ تدريس‌ تاريخ‌ موسيقي‌ قديم‌ ايران‌ و دروس‌ شناخت‌ رسالات‌ كهن‌ پرداخت‌. سال‌ بعد تصحيح‌ مشترك‌ او و داريوش‌ صفوت‌ از روي‌ نسخة‌ منحصر به‌ فرد رساله‌ در موسيقي‌ كمال‌الدين‌ بنائي‌ هروي‌ انتشار يافت‌. وي‌ از 1367ش‌ تا پايان‌ عمر در دانشكدة‌ هنر، دانشكدة‌ سازمان‌ ميراث‌ فرهنگي‌ و دانشگاه‌ سوره‌ (تأسيس‌ 1372ش‌) تدريس‌ مي‌كرد و در كنار آن‌ در مجلة‌ پژوهش‌ ، دايرة‌المعارف‌ بزرگ‌ اسلامي‌ ، دانشنامة‌ جهان‌ اسلام‌ و اَكتا ايرانيكا دربارة‌ موسيقي‌ و ساير موضوعات‌ مقاله‌ مي‌نوشت‌. ديگر آثار او در اين‌ سالها اينهاست‌: تصحيح‌ بخش‌ خاتمة‌ جامع‌ الالحان‌ (1372ش‌)، سه‌ رسالة‌ فارسي‌ در موسيقي‌ (1371 ش‌)، شرح‌ ادوار ( با متن‌ ادوار و زوائد الفوائد ، 1370 ش‌) و تأليف‌ تاريخ‌ مختصر موسيقي‌ ايران‌ (1374 ش‌؛ «سالشمار زندگي‌ و آثار سيّدتقي‌ بينش‌»، ص‌ 10ـ11).بينش‌ در اسفندماه‌ 1374 درگذشت‌ و در صحن‌ نو آستان‌ قدس‌ رضوي‌ به‌ خاك‌ سپرده‌ شد (همانجا). خانواده‌اش‌ با بنيان نهادن‌ مركزي‌ براي‌ بزرگداشت‌ او كتابهاي‌ كتابخانه‌ و يادداشتهاي‌ او را در بنايي‌ وقفي‌ به‌ همين‌ نام‌، گردآوري‌ و وقف‌ دانش‌پژوهان‌ كرده‌اند.منابع‌: تقي‌ بينش‌، «از آنچه‌ كه‌ گذشته‌ و آنچه‌ كه‌ خواهيم‌ كرد» (مصاحبه‌)، همو، «خاطراتي‌ از محضر درس‌ علي‌اكبر خان‌ شهنازي‌»، «سالشمار زندگي‌ و آثار سيدتقي‌ بينش‌»، منيراقدس‌ صدقياني‌، «پنجاه‌سال‌ در كنار يكديگر»، سيدعليرضا ميرعلي‌نقي‌، «فهرست‌ جامع‌ مقالات‌ استاد تقي‌ بينش‌»، در رهپوية‌ هنر ، دفتر 3 (پاييز 1376).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

سيدعلي‌رضا ميرعلي‌نقي‌ و رضا مهدوي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده