بینالود
معرف
ه‌كوهي‌ در شمال‌ شرقي‌ استان‌ خراسان‌
متن
بينالود ، رشته‌كوهي‌ در شمال‌ شرقي‌ استان‌ خراسان‌. با جهت‌ شمال‌ غربي‌ ـ جنوب‌ شرقي‌ از دهستان‌ و بخشِ سرولايت‌ در شهرستان‌ نيشابور تا بخش‌ جلگه‌ رُخ‌ در شهرستان‌ تربت‌ حيدريه‌، به‌ طول‌ 125 كيلومتر امتداد دارد (رزم‌آرا، ج‌ 9، ص‌ 430؛ جعفري‌، ج‌1، ص‌126). از شمال‌ غربي‌ به‌ كوههاي‌ آلاداغ‌ (ادامة‌ رشته‌ كوه‌ البرز) مي‌پيوندد، و در واقع‌ دنبالة‌ آن‌ است‌ ( جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌، ج‌ 1، ص‌ 602). رشته‌ كوه‌ بينالود، واسطه‌اي‌ است‌ ميان‌ كوههاي‌ پاروپاميسوس‌ (متعلق‌ به‌ هندوكش‌) و كوههاي‌ البرز، و از اين‌ لحاظ‌ اهميت‌ ويژه‌اي‌ دارد. اين‌ منطقه‌ (رشته‌ كوه‌ بينالود و آلاداغ‌ و پشت‌ كوه‌) زلزله‌خيز، و در معرض‌ فعاليتهاي‌ زمين‌ساختي‌ است‌ ( ايرانيكا ، ذيل‌ مادّه‌). براي‌ مثال‌ در 1267 زمين‌لرزه‌اي‌ منطقة‌ سرولايت‌ را بشدت‌ لرزاند. در 1288 و بار ديگر در 1311، شهر قوچان‌ بر اثر زلزله‌ ويران‌ شد. در زلزلة‌ 1311، دامنة‌ پرجمعيت‌ اَترَك‌ عليا، و منطقة‌ سرولايت‌ بيشتر آسيب‌ ديد، چنانكه‌ قناتها ريزش‌ كرد و شكافهايي‌ به‌ ژرفاي‌ پنج‌ تا هشت‌ متر در زمين‌ پديد آمد (امبرسز و ملويل‌، ص‌ 189، 195).رشته‌ كوه‌ بينالود، مرز طبيعي‌ شهرستانهاي‌ نيشابور ومشهد به‌ شمار مي‌آيد و دهستان‌ بينالود در دامنة‌ جنوبي‌ آن‌ واقع‌ است‌. اين‌ رشته‌ كوه‌، قله‌هاي‌ متعددي‌ دارد كه‌ بلندترين‌ آنها قلة‌ بينالود است‌ كه‌ ارتفاع‌ آن‌ در برخي‌ منابع‌، حدود 211 ، 3 متر، و در برخي‌ ديگر حدود 350 ، 3 متر ذكر شده‌ است‌. قلة‌ شيرباد با ارتفاع‌ تقريبي‌ 200 ، 3 متر و قلة‌ زَرگَران‌ با حدود 100 ، 3 متر ارتفاع‌ در جنوب‌ قلة‌ بينالود قرار دارند (جعفري‌، ج‌ 1، ص‌ 126؛ نقشة‌ طبيعي‌ و سياسي‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ؛ كيهان‌، ج‌ 1، ص‌ 43).آبريزهاي‌ جنوبي‌ بينالود عمدتاً به‌ كالْ شور، و آبريزهاي‌ شمالي‌ اين‌ كوهستان‌ به‌ كَشَف‌ رود مي‌ريزند (جعفري‌، همانجا). حمدالله‌ مستوفي‌ نيز در قرن‌ هشتم‌، دربارة‌ رود پرآبي‌ كه‌ از اين‌ كوه‌ سرچشمه‌ مي‌گرفته‌، مطالبي‌ نوشته‌ و آورده‌ است‌: «بر جانب‌ شمال‌ بر قُبة‌ كوه‌ به‌ مسافت‌ پنج‌ فرسنگ‌ چشمه‌اي‌ است‌ كه‌ ] به‌ آن‌ [ چشمه‌ سبز مي‌گويند و آبي‌ شيرين‌ و سبز از آن‌ بيرون‌ مي‌آيد» (ص‌148ـ 149).شهر قدمگاه‌ در جنوب‌ و شهر طُرقبه‌ در شمال‌ آن‌ قرار دارد. جادة‌ تهران‌ ـ مشهد از دامنة‌ شمالي‌ بينالود (كيهان‌، ج‌ 1، ص‌ 46)، راه‌ آهن‌ تهران‌ ـ نيشابور ـ مشهد از انتهاي‌ قسمت‌ جنوب‌ شرقي‌ آن‌، و جادة‌ سبزوار ـ قوچان‌ از ارتفاعات‌ آن‌ مي‌گذرد. به‌ نوشتة‌ ابن‌حوقل‌، در دورة‌ او (سدة‌ چهارم‌)، مردم‌ براي‌ رفتن‌ از نيشابور به‌ طوس‌، پياده‌ از گردنه‌اي‌ كه‌ نيشابور در كمر آن‌ بوده‌، بالا رفته‌ به‌ طوس‌ مي‌رسيده‌اند (ص‌ 453ـ454). بارتولد اين‌ جادة‌ قديمي‌ را ميان‌ رشته‌ كوه‌ بينالود دانسته‌ است‌ (ص‌ 131). از كوههاي‌ بينالود، بويژه‌ در آبادي‌ معدن‌ (در دهستانِ بارمعدن‌)، سنگ‌ فيروزه‌ استخراج‌ مي‌شود (رزم‌آرا، ج‌ 9، ص‌ 401؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌ 32، ص‌ 415). منابع‌ فلز كروميت‌ نيز در اين‌ كوهها يافت‌ مي‌شود ( جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌ ، ج‌ 1، ص‌ 643). در حدودالعالم‌ (تأليف‌ در سدة‌ چهارم‌) نيز دربارة‌ معدن‌ فيروزه‌ و مس‌ و سرب‌ ناحية‌ طوس‌، مطالبي‌ آمده‌ است‌ كه‌ با موقعيت‌ جغرافيايي‌ كوههاي‌ بينالود مطابقت‌ دارد (ص‌ 90).منابع‌: ابن‌حوقل‌، كتاب‌ صورة‌الارض‌ ، چاپ‌ كرامرس‌، ليدن‌ 1967؛ نيكلاس‌ امبرسز و چارلز ملويل‌، تاريخ‌ زمين‌لرزه‌هاي‌ ايران‌ ، ترجمة‌ ابوالحسن‌ رده‌، تهران‌ 1370 ش‌؛ واسيلي‌ ولاديميروويچ‌ بارتولد، تذكرة‌ جغرافياي‌ تاريخي‌ ايران‌ ، ترجمة‌ حمزه‌ سردادور، تهران‌ 1358 ش‌؛ عباس‌ جعفري‌، گيتاشناسي‌ ايران‌ ، ج‌1: كوهها و كوهنامة‌ ايران‌ ، تهران‌ 1368 ش‌؛ جغرافياي‌ كامل‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ پژوهش‌ و برنامه‌ريزي‌ آموزشي‌، 1366 ش‌؛ حدودالعالم‌ من‌ المشرق‌ الي‌ المغرب‌ ، چاپ‌ منوچهر ستوده‌، تهران‌ 1340 ش‌؛ حمدالله‌بن‌ ابي‌بكر حمدالله‌ مستوفي‌، كتاب‌ نزهة‌القلوب‌ ، چاپ‌ گي‌لسترنج‌، ليدن‌ 1915، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1362 ش‌؛ حسينعلي‌ رزم‌آرا، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ ايران‌ ( آباديها )، ج‌9: استان‌ نهم‌ ( خراسان‌ )، تهران‌ 1355 ش‌، 1329 ش‌؛ سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، فرهنگ‌ جغرافيائي‌ آباديهاي‌ كشور جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، ج‌32: مشهد ، تهران‌ 1368 ش‌؛ مسعود كيهان‌، جغرافياي‌ مفصّل‌ ايران‌ ، تهران‌ 1310ـ1311 ش‌؛ مشهد ] نقشه‌ [ ، تهران‌: سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌، 1370ش‌؛ نقشة‌ ژئومرفولژي‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، 1370ش‌؛ نقشة‌ طبيعي‌ و سياسي‌ جمهوري‌ اسلامي‌ ايران‌ ، تهران‌: سازمان‌ جغرافيائي‌ نيروهاي‌ مسلح‌، 1370 ش‌؛Encyclopaedia Iranica , s.v. "B ¦âna ¦lu ¦d" (by Eckart Ehlers).
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

معصومه‌ بادنج‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده