بیْلان‌ (یا بلن‌)
معرف
ده‌اي‌ در كوهستانهاي‌ اَلْما داغ‌ * بر سر راه‌ اصلي‌ اسكندرون‌ ـ سوريه‌
متن
بَيْلان‌ (يا بِلِن‌)، دهكده‌اي‌ در كوهستانهاي‌ اَلْما داغ‌ * بر سر راه‌ اصلي‌ اسكندرون‌ ـ سوريه‌. ظاهراً اين‌ دهكده‌ در نخستين‌ قرنهاي‌ هجري‌ اهميتي‌ نداشته‌، چه‌ شهر عمدة‌ ناحيه‌ در آن‌ روزگار، بَغراس‌ * بوده‌ است‌. تنگه‌اي‌ كه‌ در جوار بَيلان‌ واقع‌ است‌، يعني‌ همان‌ l a i ¨ r i a i P u ¨ S u يا l a i ¨u d e z P ¨ m a n i A ' باستاني‌، نخست‌ جزئي‌ از عواصم‌ * شمال‌ سوريه‌ بود. از اين‌ دهكده‌ طي‌ دوران‌ درازي‌ كه‌ تحت‌ تسلط‌ مسلمانان‌ بود، با نامهاي‌ عَقَبة‌النساء (بلاذري‌، ص‌ 167)، مَضِيق‌ بَغراس‌، باب‌ اسكندرون‌ (قس‌ د.ا.ترك‌ ، ذيل‌ «بلن‌») و بغراس‌ بِلي‌ (حاجي‌ خليفه‌، ص‌ 597) ياد شده‌ است‌. برحسب‌ سالنامه‌ اي‌ متعلق‌ به‌ ولايت‌ حلب‌، به‌ تاريخ‌ 1320، سليمان‌ قانوني‌، سلطان‌ عثماني‌ در 960 در اين‌ منطقه‌ روستايي‌ بنا كرد و در آن‌، يك‌ مسجد، يك‌ «خان‌» ] = كاروانسرا [ و چند حمّام‌ ساخت‌ و مردم‌ آنجا را از مالياتهاي‌ حكومت‌ («تكاليف‌ عرفيه‌») معاف‌ كرد (حاجي‌خليفه‌، همانجا). اين‌ تغييرات‌ موجب‌ ترقي‌ بيلان‌ نسبت‌ به‌ بغراس‌ شد. براساس‌ همين‌ سالنامه‌ ، در 1183 عبدالرحمان‌ پاشا، حكمرانِ وقتِ سنجق‌ ادنه‌، عده‌اي‌ را در آنجا اسكان‌ داد و بدين‌ترتيب‌ جمعيت‌ بيلان‌ افزايش‌ يافت‌. در ربيع‌الاول‌ 1248 سپاه‌ عثماني‌ از سپاه‌ مصر به‌ فرماندهي‌ ابراهيم‌ پاشا در تنگة‌ بيلان‌، شكست‌ خورد، و دليل‌ اين‌ كه‌ گاهي‌ دره‌ را «توپ‌يولو» (راهِ توپ‌)، يا «توپ‌ بغازي‌» (تنگة‌ توپ‌) خوانده‌اند نيز همين‌ حادثه‌ پنداشته‌ شده‌ است‌ (قس‌ د.اسلام‌ ، چاپ‌ اول‌، ذيل‌ مادّه‌؛ د.ا.ترك‌ ، همانجا).چندگونه‌ وجه‌ اشتقاق‌ براي‌ كلمة‌ بيلان‌ ـ بِلِن‌ ذكر كرده‌اند؛ مثلاً گويند از l a i ¨ P m يوناني‌، يا از بِل‌ ، بَيل‌ يا بَيل‌ (فرورفتگي‌ در ستيغ‌ كوه‌) تركي‌، يا از بَيل‌ ، بيل‌ (گذرگاه‌ مرتفع‌ ميان‌ دو تپه‌) اخذ شده‌ كه‌ با «انِ» عربي‌ به‌ صورت‌ مثنّي‌ درآمده‌ است‌. اولياچلبي‌ هنگام‌ بحث‌ از اين‌ دهكده‌ اشاره‌ مي‌كند كه‌ بلن‌ در زبان‌ تركمنها، به‌ معناي‌ سربالايي‌ پرشيب‌ است‌ (ج‌ 3، ص‌ 48). بيلان‌ كه‌ در زمان‌ عثمانيان‌ مركز «قضا»يي‌ در «ولايت‌» حلب‌ بود، بعدها «ناحيه‌»اي‌ وابسته‌ به‌ «قضا»ي‌ اسكندرون‌ در ولايت‌ ختاي‌ شد. جمعيت‌ بيلان‌ در 1369 ش‌/1990، 642 ، 3تن‌ بوده‌ است‌. حبوبات‌ و ميوه‌ و ابريشم‌ و شراب‌ از مشهورترين‌ فرآورده‌هاي‌ آن‌ ناحيه‌ است‌.منابع‌: ابن‌شحنه‌، الدرّالمنتخب‌ في‌ تاريخ‌ مملكة‌ حلب‌ ، چاپ‌ يوسف‌بن‌ اليان‌ سركيس‌، بيروت‌ 1909، ص‌ 212؛ محمدظلي‌بن‌درويش‌ اولياچلبي‌، اولياچلبي‌ سياحتنامه‌سي‌ ، ج‌ 3، چاپ‌ احمد جودت‌، استانبول‌ 1314؛ ] احمدبن‌يحيي‌ بلاذري‌، كتاب‌ فتوح‌البلدان‌ ، چاپ‌ دخويه‌، در الجغرافيا الاسلامية‌ ، ج‌ 42، فرانكفورت‌ 1413/1992 [ ؛ مصطفي‌بن‌عبدالله‌ حاجي‌خليفه‌، جهان‌نما ، استانبول‌ 1145/1732؛ ياقوت‌ حموي‌، معجم‌البلدان‌ ، چاپ‌ فرديناند ووستنفلد، لايپزيگ‌ 1866ـ1873؛Cl. Cahen, La Syrie du Nord ب l'إpoque des Croisades, Paris 1940, 140 ff.; M. Canard, Histoire de la dynastie des Hamdanides de Jaz i ªra et de Syrie, I, Paris 1953, 229; V.Cuinet, La Turquie d'Asie, II, Paris 1891, 221-223; R.Dussaud, Topographie historique de la Syrie antique et mediإvale , Paris 1927, 433, 436, 441, 443-446; EI 1 , s.v. "Beila ¦n" (by M.Streck); M. Hartmann, "Das Liwa Haleb" Zeitschrift der Gesellschaft fدr Erdkunde in Berlin , XXIX (1894), 7, 10-11, 26, 32-37, 87-88; E. Honigmann, "Historische Topographie von Nord-Syrien im Altertum", ZDPV , vol.47 (1924), 59 (index); I A , s.v. "Belen" (by Besim Darkot); Ch. Ledit, "Al-A ـ lak ¤al-Khat ¦â¤ra, un manuscrit d'Ibn Chadda ªd", Al-Mashrik ¤, XXXIII/2 (1935), 203-204; G. Le Strange, Palestine under the Moslems , London 1890, 37; August Friedrich von Pauly, Paulys Real-Encyclopجdie der classischen Altertumswissenchaft, ed. G. Wissowa, W. Kroll, and K. Mittelhaus, Stuttgart 1894-1970, Munich 1973-1974, s.vv." u S ¨ i a i r u P ¨ i a l " and " A i n a m ¨ P s d u ¨ i a l "; R. Pococke, A description of the East and some other countries , II, London 1745, Pt.I, 173ff.نيز رجوع كنيد بهEI 2 , s.vv. "Baghra ¦s" and "Elma - Da ¦gh.دربارة‌ نبرد تنگة‌ بيلان‌ (1832) رجوع كنيد به منابع‌ مندرج‌ درEI 2 and I A , s.v."Ibra ¦h ¦âm Pasha".
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

و. ج‌. پري‌ ( د.اسلام‌ ) ؛ با اضافاتي‌ از ( د.ا.د.ترك‌ )

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده