بیگدلی‌
معرف
ل‌بيگ‌ شاملو از سرداران‌ شاه‌عباس‌ (998ـ 1038) و شاه‌ صفي‌ (1038ـ1052) و از بزرگان‌ ايل‌ بيگدلي‌ شاملو
متن
بيگدلي‌، زينل‌بيگ‌ شاملو از سرداران‌ شاه‌عباس‌ (998ـ 1038) و شاه‌ صفي‌ (1038ـ1052) و از بزرگان‌ ايل‌ بيگدلي‌ شاملو. نخستين‌ سند تاريخي‌ از اين‌ سردار تابلويي‌ است‌ كه‌ در حدود 1013 و 1014، اگيديوس‌ سادلرس‌ از او كشيده‌ است‌. در اين‌ سالها زينل‌بيگ‌ به‌ همراه‌ مهديقلي‌بيگ‌، سفير شاه‌ عباس‌، به‌ دربار امپراتور آلمان‌ رفته‌ بود (فلسفي‌، ج‌4، ص‌ 1634). در تابلوي‌ ديگري‌ نيز، در چهلستون‌ اصفهان‌، كه‌ نشان‌دهندة‌ پذيرايي‌ شاه‌عباس‌ از ولي‌محمدخان‌، فرمانرواي‌ پناهندة‌ تركستان‌ به‌دربار ايران‌است‌، برخي‌ از سرداران‌ شاه‌ ازجمله‌ زينل‌بيگ‌ حضور دارند (هنرفر، ص‌132). ولي‌محمدخان‌ جهت‌ بازپس‌گيري‌ سرزمين‌ خود از اصفهان‌ به‌ سوي‌ خراسان‌ رفت‌. زينل‌بيگ‌ مأموريت‌ يافت‌ كه‌ او را تا مرز تركستان‌ همراهي‌، و وسايل‌ آسايشش‌ را فراهم‌ كند (اسكندر منشي‌، ج‌ 2، ص‌ 840). احتمالاً در همين‌ سالها او منصب‌ توشمال‌باشي‌ ـ رئيس‌ تشريفات‌ دربار ـ را نيز داشت‌ ( رجوع كنيد بههمان‌، ج‌ 2، ص‌ 950ـ 951). يكي‌ از مهمترين‌ مأموريتهاي‌ او، ايلچي‌گري‌ دربار جهانگير شاه‌ بود. زينل‌بيگ‌ در 1029، به‌ همراه‌ خان‌ عالم‌، سفير هند در دربار شاه‌عباس‌، به‌ هندوستان‌ رفت‌ تا دربارة‌ استرداد قندهار با جهانگيرشاه‌ گفتگو كند. نامة‌ شاه‌عباس‌ به‌ پادشاه‌ هندوستان‌ حكايت‌ از اعتماد و توجه‌ شاه‌ به‌ زينل‌بيگ‌ دارد (همان‌، ج‌ 2، ص‌ 951؛ نوائي‌، ج‌ 3، ص‌ 415). زينل‌بيگ‌ در لاهور به‌ حضور جهانگير رسيد. مذاكره‌ با امپراتور و ديگر بزرگان‌ دربار هند، نتيجه‌اي‌ نداد، و سرانجام‌ شاه‌عباس‌ قندهار را تصرف‌ كرد. در 1032، زينل‌بيگ‌ درمازندران‌ به‌ حضور شاه‌ رسيد و مورد توجه‌ او قرار گرفت‌ (اسكندرمنشي‌، ج‌ 2، ص‌ 993ـ994). در 1034، با پيروزي‌ بر حسن‌پاشا كه‌ قصد تصرف‌ موصل‌ را داشت‌ (حسيني‌ استرآبادي‌، ص‌ 226)، از سوي‌ شاه‌عباس‌ سردار سپهسالار كل‌ لشكر شد و بلافاصله‌ با سپاهي‌ براي‌ سركوب‌ بكرسوباشي‌ * به‌بغداد رفت‌ (اسكندرمنشي‌، ج‌ 2، ص‌ 1032، 1035ـ1036؛ حسيني‌ استرآبادي‌، ص‌ 228). شاه‌عباس‌ در 1036 به‌ پاس‌ خدمات‌ زينل‌بيگ‌، به‌ او لقب‌ خاني‌ و منصب‌ ايشيك‌ آقاسي‌ باشي‌گري‌ بخشيد و همچنين‌ ناحية‌ ري‌ را به‌ او واگذاركرد (بلان‌، ص‌ 303؛اسكندرمنشي‌، ج‌ 2، ص‌ 1059ـ1060).پس‌ از مرگ‌ شاه‌عباس‌، زينل‌بيگ‌، به‌ اتفاق‌ عيسي‌خان‌ قورچي‌باشي‌ و اعتمادالدوله‌ خليفة‌ سلطان‌، ادارة‌ امور را در دست‌ گرفت‌. آنان‌ وصيت‌ شفاهي‌ شاه‌ را نگاشتند و آن‌ را مهر كردند و به‌ اين‌ ترتيب‌ مقدمات‌ سلطنت‌ شاه‌صفي‌ را فراهم‌ ساختند (اسكندر منشي‌، ج‌ 2، ص‌ 1077؛ حسيني‌ استرآبادي‌، ص‌ 235؛ بلان‌، ص‌ 311). زينل‌بيگ‌ در آغاز سلطنت‌ شاه‌صفي‌ نيز از امراي‌ لشكر بود (هدايت‌، ج‌ 8، ص‌ 582)، اما به‌ دليل‌ شكست‌ از سپاه‌ عثماني‌ احتمالاً در حدود سالهاي‌ 1038 تا 1040، در مريوان‌ به‌ فرمان‌ شاه‌صفي‌ به‌ قتل‌ رسيد (همان‌، ج‌ 8، ص‌ 440ـ441).منابع‌: اسكندرمنشي‌، تاريخ‌ عالم‌آراي‌ عباسي‌ ، تهران‌ 1350 ش‌؛ لوسين‌ لويي‌ بلان‌، زندگي‌ شاه‌ عباس‌ ، ترجمة‌ ولي‌الله‌ شادان‌، تهران‌ 1375 ش‌؛ حسن‌بن‌ مرتضي‌ حسيني‌ استرآبادي‌، تاريخ‌ سلطاني‌: از شيخ‌ صفي‌ تا شاه‌ صفي‌ ، چاپ‌ احسان‌ اشراقي‌، تهران‌ 1364 ش‌؛ نصرالله‌ فلسفي‌، زندگاني‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ ، تهران‌ 1364 ش‌؛ عبدالحسين‌ نوائي‌، شاه‌ عباس‌: مجموعة‌ اسناد و مكاتبات‌ تاريخي‌ همراه‌ با يادداشتهاي‌ تفصيلي‌ ، تهران‌ 1357 ش‌؛ رضا قلي‌بن‌محمد هادي‌ هدايت‌، ملحقات‌ تاريخ‌ روضة‌ الصفاي‌ ناصري‌ ، در ميرخواند، تاريخ‌ روضة‌الصفا ، ج‌ 8 ـ10، تهران‌ 1339 ش‌؛ لطف‌الله‌ هنرفر، اصفهان‌ ، تهران‌ 1346 ش‌.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مهين‌ فهيمي‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده