بیعه‌
معرف
دتگاهِ اهل‌ كتاب‌
متن
بيعَه‌ ، عبادتگاهِ اهل‌ كتاب‌. اين‌ واژه‌ در قرآن‌ يك‌بار (حج‌: 40) به‌ صورت‌ جمع‌، بِيَع‌، آمده‌ است‌. سيوطي‌ ( الاتقان‌ ، ج‌ 2، ص‌ 131) آن‌ را در زمرة‌ واژه‌هاي‌ غيرعربي‌ قرآن‌ ذكر كرده‌ است‌. به‌ نوشتة‌ جَواليقي‌ (ص‌ 81) برخي‌ واژة‌ بيعه‌ را فارسيِ معرّب‌ دانسته‌اند، اما جِفري‌ (ص‌ 150) با ردّ اين‌نظر، سرياني‌ بودن‌ آن‌ را روشن‌ مي‌داند. به‌ گفتة‌ وي‌ صورت‌ سرياني‌ بيعه‌ در اصل‌ به‌ معناي‌ «تخم‌» (قس‌ «بيض‌» عربي‌ و معادلهاي‌ عبري‌ و آرامي‌ آن‌) بوده‌ و سپس‌ مجازاً براي‌ رأس‌ طاقهاي‌ مدور و نيز عبادتگاههاي‌ گنبددار به‌ كار رفته‌ است‌.لغت‌شناسان‌ و فرهنگ‌نويسان‌ بيعه‌ را، كه‌ جمع‌ آن‌ به‌ صورت‌ بِيَعات‌ و بِيْعات‌ هم‌ آمده‌ است‌، غالباً پرستشگاه‌ ترسايان‌ يا كليسا معنا كرده‌اند، هر چند آن‌ را عبادتگاهِ يهوديان‌ هم‌ گفته‌اند. برخي‌ نيز آن‌ را مترادف‌ كنيسه‌ * و اطلاق‌ هر دو را،در اصل‌، بر همة‌ معابد يهود و نصاري‌ دانسته‌اند، اگر چه‌ براساس‌ قولِ مشهور، كنيسه‌ اختصاصاً عبادتگاه‌ يهوديان‌ است‌ (جرجاني‌؛ ابن‌منظور؛ شرتوني‌؛ صفي‌پوري‌؛ بستاني‌؛ دزي‌، ذيل‌ واژه‌).مفسران‌ در تفسير آية‌ «...لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ و صَلَواتٌ وَ مساجدُ...» (حج‌: 40) كه‌ جزو آيات‌ جهاد است‌، اقوال‌ مختلفي‌ دربارة‌ بيعه‌ نقل‌ كرده‌اند: عبادتگاه‌ يهود است‌؛ همچون‌ صومعه‌ عبادتگاهِ نصاري‌ است‌، با اين‌ تفاوت‌ كه‌ صومعه‌ در بيابان‌ و بيعه‌ در آبادي‌ ساخته‌ مي‌شود؛ برخلاف‌ صومعه‌، كه‌ ميان‌ يهود و نصاري‌ و مسلمانان‌ مشترك‌ است‌، اختصاص‌ به‌ نصاري‌ دارد؛ همچون‌ صومعه‌ و صلو'ة‌ (مفردِ صَلَوات‌) حاكي‌ از مسجد است‌؛ نام‌ پرستشگاهها در ايام‌ شريعت‌ موسي‌ عليه‌السلام‌ است‌؛ نام‌ پرستشگاهها در ايام‌ شريعت‌ عيسي‌ عليه‌السلام‌ است‌ ( رجوع كنيد بهطبرسي‌؛ طوسي‌، التبيان‌ ؛ ابوالفتوح‌ رازي‌؛ فخررازي‌؛ سيوطي‌، الدُّرالمَنثور ، ذيل‌ آيه‌).فقهاي‌ امامي‌، احداث‌ بيعه‌ و ديگر عبادتگاههاي‌ اهل‌ كتاب‌ را در سرزمينهاي‌ اسلامي‌ يا ممالكي‌ كه‌ با جنگ‌ به‌ دست‌ مسلمانان‌ فتح‌ شده‌ است‌، جايز ندانسته‌اند. اين‌ فقيهان‌ تنها در شرايطي‌، نگهداري‌ و مرمّت‌ اين‌ عبادتگاهها را در بلادي‌ كه‌ با صلح‌ به‌ تصرف‌ مسلمانان‌ درآمده‌ است‌ جايز دانسته‌اند (نجفي‌، ج‌ 21، ص‌ 280ـ284؛ محقق‌ حلي‌، ج‌ 1، ص‌ 331؛ طوسي‌، المبسوط‌ ، ج‌ 2، ص‌ 45ـ46). فقهاي‌ عامه‌ نيز متفق‌اند كه‌ احداث‌ بيعه‌، كنيسه‌ و مانند آن‌ در سرزمين‌ اسلامي‌ براي‌ اهل‌ ذمّه‌ جايز نيست‌، اما مرمّت‌ آن‌ مجاز است‌ (زحيلي‌، ج‌ 6، ص‌ 448). در كتب‌ فقهي‌ در باب‌ وقف‌ نيز احكامي‌ دربارة‌ بيعه‌ و ديگر پرستشگاههاي‌ غيرمسلمانان‌ آمده‌ است‌. از طرف‌ ديگر، عدم‌تعرض‌ به‌ عبادتگاههاي‌ اهل‌ ذمّه‌ از حقوق‌ آنان‌ شمرده‌ شده‌ است‌ (همان‌، ج‌ 6، ص‌ 450).واژة‌ بيعه‌ ، كه‌ پيش‌ از اسلام‌ رايج‌ بوده‌ و در كتيبه‌هاي‌ جنوب‌ عربستان‌ يافت‌ شده‌ است‌، به‌ دفعات‌ در شعر قديم‌ عربي‌ به‌ كار رفته‌ است‌ (جفري‌، همانجا). ناصرخسرو نيز در سفرنامه‌ (ص‌ 62ـ63) كليسايي‌ را به‌ نام‌ بيعة‌القُمامَة‌ ] = كليساي‌ قيامت‌ [ ، در بيت‌المقدس‌، وصف‌ مي‌كند كه‌ ترسايان‌ آن‌ را بزرگ‌ مي‌داشته‌اند، هر سال‌ خلق‌ بسيار از روم‌ به‌ زيارت‌ آن‌ مي‌آمده‌اند و قسّيسان‌ و راهبان‌ در آنجا شب‌ و روز به‌ خواندن‌ انجيل‌ و نماز و عبادت‌ مشغول‌ بوده‌اند.منابع‌: علاوه‌ برقرآن‌؛ ابن‌منظور، لسان‌العرب‌ ، چاپ‌ علي‌ شيري‌، بيروت‌ 1412/1992؛ حسين‌بن‌علي‌ ابوالفتوح‌ رازي‌، روض‌الجنان‌ و روح‌الجنان‌ في‌ تفسيرالقرآن‌ ، چاپ‌ محمدجعفر ياحقي‌ و محمدمهدي‌ ناصح‌، مشهد 1365ـ 1375 ش‌؛ بطرس‌ بستاني‌، محيط‌ المحيط‌: قاموس‌ مطوّل‌ للّغة‌ العربيّة‌ ، بيروت‌ 1867ـ1870؛ علي‌بن‌محمد جرجاني‌، ترجمان‌القرآن‌ ، چاپ‌ محمد دبيرسياقي‌، تهران‌ 1360 ش‌؛ آرتور جِفري‌، واژه‌هاي‌ دخيل‌ در قرآن‌ مجيد ، ترجمة‌ فريدون‌ بدره‌اي‌، تهران‌ 1372 ش‌؛ موهوب‌بن‌ احمد جواليقي‌، المعرّب‌ من‌الكلام‌ الاعجمي‌ علي‌ حروف‌ المعجم‌ ، چاپ‌ احمد محمد شاكر، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1966؛ راينهارت‌ پيترآن‌ دزي‌، تكملة‌المعاجم‌ العربيَّة‌ ، ترجمه‌ محمدسليم‌ نعيمي‌، عراق‌ 1978؛ وهبه‌ مصطفي‌ زحيلي‌، الفقه‌ الاسلامي‌ وادلَّته‌ ، دمشق‌ 1404/ 1984؛ عبدالرحمان‌بن‌ ابي‌بكر سيوطي‌، الاتقان‌ في‌ علوم‌ القرآن‌ ، چاپ‌ محمدابوالفضل‌ ابراهيم‌، قم‌ 1363 ش‌؛ همو، الدُّرالمَنثور في‌ التفسير بالمأثور ، بيروت‌ ] بي‌تا. [ ؛ سعيد شرتوني‌، اقرب‌ الموارد في‌ فُصح‌ العربيّة‌ والشوارد ، قم‌ 1403؛ عبدالرحيم‌بن‌عبدالكريم‌ صفي‌پوري‌، منتهي‌ الارب‌ في‌ لغة‌ العرب‌ ، چاپ‌ سنگي‌ تهران‌ 1297ـ 1298، چاپ‌ افست‌ تهران‌ 1377؛ فضل‌بن‌ حسن‌ طبرسي‌، مجمع‌البيان‌ في‌ تفسير القرآن‌ ، چاپ‌ هاشم‌ رسولي‌ محلاتي‌ و فضل‌الله‌ يزدي‌ طباطبائي‌، بيروت‌ 1408/ 1988؛ محمدبن‌حسن‌ طوسي‌، التبيان‌ في‌ تفسيرالقرآن‌ ، چاپ‌ احمد حبيب‌ قصير عاملي‌، بيروت‌ ] بي‌تا. [ ؛ همو، المبسوط‌ في‌ فقه‌ الامامية‌ ، ج‌ 2، چاپ‌ محمدتقي‌ كشفي‌، تهران‌ 1387؛ محمدبن‌ عمر فخررازي‌، التفسيرالكبير ، قاهره‌ ] بي‌تا. [ ، چاپ‌ افست‌ تهران‌ ] بي‌تا. [ ؛ جعفربن‌حسن‌ محقق‌ حلي‌، شرايع‌الاسلام‌ في‌ مسائل‌ الحلال‌ و الحرام‌ ، چاپ‌ عبدالحسين‌ محمدعلي‌، نجف‌ 1389/ 1969؛ ناصرخسرو، سفرنامة‌ حكيم‌ ناصرخسرو قبادياني‌ مروزي‌ ، چاپ‌ محمد دبيرسياقي‌، تهران‌ 1363 ش‌؛ محمدحسن‌بن‌ باقر نجفي‌، جواهرالكلام‌ في‌ شرح‌ شرائع‌ الاسلام‌ ، چاپ‌ شيخ‌ عباس‌ قوچاني‌، بيروت‌ 1981.
نظر شما
ایمیل ایمیل
مولفان

مالك‌ حسيني‌

حوزه موضوعی
رده های موضوعی
جلد 5
تاریخ چاپ
وضعیت انتشار
  • چاپ نشده